افت قیمت خودرو در تصادفات ؛ قانون جدید، نحوه محاسبه و دریافت خسارت ۱۴۰۵

افت قیمت خودرو در تصادفات یکی از مهم‌ترین خسارت‌هایی است که ممکن است به مالک خودروی آسیب‌دیده وارد شود. حتی اگر خودرو پس از تصادف به‌طور کامل تعمیر شود، سابقه تصادف، رنگ‌شدگی یا آسیب به قسمت‌های مهم خودرو ممکن است ارزش آن را در بازار کاهش دهد.

به همین دلیل، علاوه بر هزینه تعمیر خودرو، در شرایط قانونی امکان مطالبه خسارت افت قیمت خودرو نیز وجود دارد.

با اجرای مقررات جدید از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۳، نحوه محاسبه و پرداخت خسارت افت قیمت خودرو تغییر مهمی کرده و شرکت‌های بیمه نیز در چهارچوب مقررات مربوط مکلف به محاسبه و پرداخت این خسارت شده‌اند.

افت قیمت خودرو چیست؟

افت یا کسر قیمت خودرو به معنای کاهش ارزش معاملاتی خودرو در اثر خسارت ناشی از تصادف است.

برای مثال ممکن است یک خودروی سالم قبل از تصادف ارزش مشخصی داشته باشد، اما پس از آسیب و تعمیر، خریداران حاضر نباشند همان مبلغ را برای آن پرداخت کنند.

این تفاوت ارزش می‌تواند در صورت وجود شرایط قانونی به عنوان خسارت افت قیمت مورد مطالبه قرار گیرد.

قانون جدید افت قیمت خودرو چیست؟

بر اساس مقررات جدید، «کسر قیمت وسیله نقلیه» به مقررات مربوط به ارزیابی و جبران خسارت مالی ناشی از حوادث رانندگی اضافه شده است.

در ادامه، شورای عالی بیمه در تاریخ ۲ آبان ۱۴۰۳ «دستورالعمل نحوه محاسبه خسارت کسر قیمت وسیله نقلیه» را تصویب کرد و این دستورالعمل از ۱ دی ۱۴۰۳ لازم‌الاجرا شد.

در نتیجه، شرکت بیمه هنگام ارزیابی خسارت مالی خودرو باید در صورت وجود شرایط مقرر، خسارت ناشی از کسر قیمت خودرو را نیز مطابق ضوابط مربوط محاسبه کند.

آیا بیمه شخص ثالث افت قیمت خودرو را پرداخت می‌کند؟

بله.

یکی از مهم‌ترین تغییرات مقررات جدید این است که جبران افت قیمت خودرو در چهارچوب بیمه شخص ثالث پیش‌بینی شده است.

بنابراین زیان‌دیده برای دریافت خسارت افت قیمت، در وهله نخست می‌تواند به شرکت بیمه‌گر وسیله نقلیه مسبب حادثه مراجعه کند.

البته میزان مسئولیت بیمه‌گر باید با توجه به سقف تعهدات مالی بیمه‌نامه، مقررات مربوط به خودروی متعارف و سایر محدودیت‌های قانونی بررسی شود.

افت قیمت خودرو چگونه محاسبه می‌شود؟

افت قیمت برای تمام خودروها مبلغ یکسانی ندارد. میزان آن بر اساس ضوابط و عوامل مختلف تعیین می‌شود که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

بنابراین نمی‌توان صرفاً با یک درصد ثابت، افت قیمت تمام خودروها را محاسبه کرد.

سقف خسارت افت قیمت خودرو چقدر است؟

بر اساس ماده ۸ دستورالعمل نحوه محاسبه خسارت کسر قیمت وسیله نقلیه، حداکثر خسارت قابل جبران بابت کسر قیمت، ۲۰ درصد ارزش وسیله نقلیه است؛ البته این موضوع با رعایت مقررات و محدودیت‌های قانونی مربوط به بیمه شخص ثالث اعمال می‌شود.

در نتیجه، عبارت «۲۰ درصد» به معنای این نیست که هر خودروی تصادفی الزاماً ۲۰ درصد ارزش خود را به عنوان خسارت دریافت می‌کند؛ بلکه میزان واقعی خسارت بر اساس شرایط خودرو و شدت و محل آسیب محاسبه می‌شود.

افت قیمت خودرو تا چند سال تعلق می‌گیرد؟

این قسمت یکی از مهم‌ترین تغییرات قانون افت قیمت خودرو در سال ۱۴۰۵ است.

در دستورالعمل سال ۱۴۰۳ مقرر شده بود خودروهایی که در زمان وقوع حادثه ۱۰ سال یا بیشتر از سال ساخت آنها گذشته باشد مشمول دریافت خسارت کسر قیمت نباشند.

اما هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۵ این محدودیت را ابطال کرد.

بنابراین دیگر نمی‌توان صرفاً به دلیل اینکه از ساخت خودرو بیش از ۱۰ سال گذشته است، آن را به‌طور کلی از خسارت افت قیمت محروم کرد.

• آیا خودرو بالای ۱۰ سال افت قیمت می‌گیرد؟

بله، امکان آن وجود دارد.

پس از ابطال محدودیت ۱۰ سال توسط هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، سن بالای ۱۰ سال به تنهایی مانع دریافت خسارت افت قیمت نیست.

با این حال، این موضوع به معنای تعلق خودکار خسارت به هر خودروی قدیمی نیست. باید در عمل احراز شود که تصادف موجب کاهش ارزش معاملاتی خودرو شده است و میزان آن نیز مطابق مقررات و ارزیابی مربوط تعیین شود.

• چه قسمت‌هایی از خودرو باعث افت قیمت می‌شوند؟

تمام خسارت‌های ظاهری الزاماً موجب پرداخت افت قیمت نمی‌شوند.

آسیب به قسمت‌های مهم بدنه و ساختار خودرو، به‌خصوص در مواردی که موجب تعمیر یا تعویض قطعات مهم شود، می‌تواند تأثیر بیشتری بر ارزش معاملاتی خودرو داشته باشد.

در مقابل، طبق دستورالعمل، خسارت برخی قطعات مانند چراغ‌ها، شیشه‌ها، آینه‌ها، جلوپنجره و قطعات مشابه، حسب ضوابط مربوط ممکن است مشمول کسر قیمت نباشد.

بنابراین برای تعیین افت قیمت باید دقیقاً مشخص شود کدام قسمت خودرو و با چه شدتی آسیب دیده است.

• تعویض اتاق خودرو چقدر افت قیمت دارد؟

برای خودروهایی که در زمان حادثه پنج سال یا کمتر از تاریخ تولید آنها گذشته و بر اثر حادثه اتاق آنها تعویض شده باشد، دستورالعمل میزان کسر قیمت را ۱۰ درصد ارزش وسیله نقلیه تعیین کرده است؛ البته سایر مقررات دستورالعمل نیز باید رعایت شود.

مراحل دریافت خسارت افت قیمت خودرو

برای مطالبه خسارت افت قیمت معمولاً باید مراحل زیر طی شود:

۱. ثبت و مستندسازی تصادف

در صورت لزوم، گزارش پلیس و کروکی حادثه تهیه شود و از قسمت‌های آسیب‌دیده خودرو نیز مستندات مناسب نگهداری شود.

۲. مراجعه به بیمه شخص ثالث مقصر

زیان‌دیده می‌تواند برای تشکیل پرونده خسارت به شرکت بیمه‌گر وسیله نقلیه مسبب حادثه مراجعه کند.

۳. بازدید و ارزیابی خودرو

خودرو توسط ارزیاب خسارت بررسی و میزان خسارت تعمیر و در صورت وجود شرایط، کسر قیمت آن محاسبه می‌شود.

۴. تعیین خسارت افت قیمت

میزان افت قیمت با توجه به ارزش خودرو، سن، شدت حادثه و قطعات آسیب‌دیده تعیین می‌شود.

۵. پرداخت خسارت

پس از تکمیل فرآیند ارزیابی و احراز شرایط، خسارت در چهارچوب تعهدات و مقررات مربوط پرداخت می‌شود.

مدارک لازم برای دریافت افت قیمت خودرو

مدارک مورد نیاز ممکن است بر اساس شرایط حادثه متفاوت باشد، اما معمولاً مدارک زیر اهمیت دارند:

اگر بیمه افت قیمت خودرو را پرداخت نکند چه کنیم؟

اگر میان زیان‌دیده و شرکت بیمه درباره اصل تعلق خسارت یا میزان افت قیمت اختلاف وجود داشته باشد، بسته به موضوع می‌توان از سازوکارهای قانونی اعتراض و رسیدگی استفاده کرد.

مقررات همچنین حق مراجعه اشخاص ذی‌نفع به مراجع قضایی یا سایر مراجع صلاحیت‌دار را از بین نبرده است.

به همین دلیل، در خسارت‌های قابل توجه بهتر است پیش از تعمیر کامل خودرو، مستندات مربوط به وضعیت و میزان آسیب به‌طور مناسب حفظ شود.

• آیا برای افت قیمت خودرو باید از مقصر شکایت کرد؟

در همه پرونده‌ها الزاماً نیازی نیست که مطالبه خسارت از ابتدا با شکایت علیه راننده مقصر آغاز شود؛ زیرا مطابق مقررات جدید، پرداخت خسارت افت قیمت در چهارچوب بیمه شخص ثالث پیش‌بینی شده است.

با این حال، اگر خسارت به‌طور کامل تحت پوشش بیمه قرار نگیرد یا درباره میزان و مسئول پرداخت اختلاف ایجاد شود، امکان پیگیری حقوقی موضوع با توجه به شرایط پرونده وجود دارد.

• آیا افت قیمت خودرو عدم‌النفع محسوب می‌شود؟

خیر. در رویه حقوقی، خسارت ناشی از کاهش ارزش خودرو بر اثر تصادف را نباید صرفاً «عدم‌النفع» دانست.

اگر در نتیجه حادثه، ارزش مالی و معاملاتی خودرو واقعاً کاهش یافته باشد، اصل مطالبه این خسارت با وجود شرایط قانونی امکان‌پذیر است.

افت قیمت خودرو صفر و کم‌کارکرد

خودروهای صفر، کم‌کارکرد و مدل‌بالا معمولاً نسبت به سابقه تصادف حساسیت بیشتری در بازار دارند.

به همین دلیل، آسیب به قسمت‌های مهم چنین خودروهایی ممکن است کاهش ارزش معاملاتی قابل توجهی ایجاد کند.

با این حال، میزان خسارت باید بر اساس ضوابط قانونی و ارزیابی واقعی خودرو تعیین شود و نمی‌توان صرفاً به صفر بودن خودرو، درصد ثابتی را به عنوان افت قیمت در نظر گرفت.

افت قیمت خودرو خارجی و لوکس

ارزش بالای یک خودروی خارجی به این معنا نیست که تمام ارزش آن بدون محدودیت مبنای تعهد بیمه شخص ثالث قرار می‌گیرد.

در این زمینه مقررات مربوط به خودروی متعارف و نامتعارف و سقف تعهدات بیمه‌ای اهمیت دارد.

بنابراین در خودروهای گران‌قیمت، لازم است مسئولیت شرکت بیمه و مسئولیت احتمالی مسبب حادثه به‌صورت جداگانه و دقیق بررسی شود.

• آیا افت قیمت خودرو با بیمه بدنه قابل دریافت است؟

این موضوع به شرایط و پوشش‌های بیمه‌نامه بدنه بستگی دارد. برخی پوشش‌های اضافی می‌توانند خسارت‌های خاصی را تحت شرایط مقرر پوشش دهند.

اما در تصادفی که شخص دیگری مقصر است، مسیر اصلی مطالبه خسارت زیان‌دیده بر اساس بیمه شخص ثالث وسیله نقلیه مسبب حادثه و مقررات مربوط بررسی می‌شود.

• محاسبه آنلاین افت قیمت خودرو چقدر دقیق است؟

سامانه‌ها و ابزارهای آنلاین می‌توانند یک برآورد تقریبی ارائه دهند، اما مبلغ نهایی الزاماً با عدد محاسبه‌شده توسط این ابزارها یکسان نیست.

سن و ارزش خودرو، سابقه خسارت، محل دقیق آسیب و شدت تصادف همگی در محاسبه واقعی مؤثر هستند.

بنابراین در پرونده‌های دارای خسارت بالا، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.

• افت قیمت خودرو را چه کسی پرداخت می‌کند؟

در چهارچوب مقررات جدید، خسارت کسر قیمت می‌تواند از محل بیمه شخص ثالث وسیله نقلیه مسبب حادثه و با رعایت حدود تعهدات و مقررات مربوط پرداخت شود. حسب مورد، مسئولیت مسبب حادثه نیز ممکن است مطرح باشد.

• افت قیمت خودرو تا چند سال تعلق می‌گیرد؟

محدودیت سابق که خودروهای ۱۰ ساله و بیشتر را به‌طور کلی از دریافت خسارت محروم می‌کرد، در سال ۱۴۰۵ توسط هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال شده است. بنابراین سن بالای ۱۰ سال به تنهایی مانع مطالبه نیست.

• آیا خودرو ۱۵ ساله هم افت قیمت دارد؟

صرف ۱۵ ساله بودن خودرو مانع قانونی مطلق محسوب نمی‌شود؛ اما باید ثابت شود حادثه واقعاً موجب کاهش ارزش معاملاتی خودرو شده است.

• سقف افت قیمت خودرو چقدر است؟

مطابق دستورالعمل، حداکثر خسارت قابل جبران بابت کسر قیمت ۲۰ درصد ارزش وسیله نقلیه است و سایر محدودیت‌های قانونی نیز باید رعایت شود.

• آیا خط و خش جزئی افت قیمت دارد؟

هر آسیب جزئی الزاماً موجب پرداخت خسارت افت قیمت نمی‌شود. محل و شدت آسیب و تأثیر آن بر ارزش معاملاتی خودرو اهمیت دارد.

• آیا رنگ شدن سپر افت قیمت دارد؟

صرف آسیب یا رنگ‌شدگی هر قطعه الزاماً موجب کسر قیمت قابل پرداخت نیست و باید نوع قطعه و ضوابط دستورالعمل بررسی شود.

• آیا بدون کروکی می‌توان افت قیمت گرفت؟

بسته به نوع حادثه و مدارک موجود، ممکن است رسیدگی بدون کروکی نیز امکان‌پذیر باشد. بنابراین نبود کروکی به تنهایی در همه پرونده‌ها به معنی از بین رفتن حق مطالبه نیست.

• برای افت قیمت خودرو باید به شورای حل اختلاف مراجعه کرد یا دادگاه؟

مرجع رسیدگی قضایی به مبلغ خواسته، ماهیت اختلاف و مقررات صلاحیت در زمان طرح دعوا بستگی دارد. بنابراین تعیین مرجع صالح باید بر اساس شرایط همان پرونده انجام شود.

جمع‌بندی

با اجرای دستورالعمل جدید از اول دی ۱۴۰۳، جبران خسارت افت قیمت خودرو وارد مرحله جدیدی شده است. از سوی دیگر، با رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۵، محدودیت محرومیت خودروهای ۱۰ ساله و بیشتر نیز ابطال شده است.

بنابراین در حال حاضر نمی‌توان تنها بر اساس سن خودرو اعلام کرد که خسارت افت قیمت به آن تعلق نمی‌گیرد. ارزش خودرو، نوع و شدت آسیب، قطعات صدمه‌دیده، سابقه خسارت و تأثیر حادثه بر ارزش معاملاتی خودرو از عوامل مهم در تعیین این خسارت هستند.

در صورت اختلاف با بیمه یا مسبب حادثه، بررسی دقیق مدارک و مقررات به‌روز می‌تواند نقش مهمی در مطالبه صحیح خسارت داشته باشد.

مشاوره حقوقی مطالبه افت قیمت خودرو

اختلاف بر سر میزان افت قیمت، عدم پذیرش خسارت از سوی بیمه، خسارت خودروهای گران‌قیمت و اختلاف میان زیان‌دیده و مقصر از مواردی است که ممکن است نیازمند بررسی حقوقی دقیق باشد.

گروه حقوقی سلمان احدی در زمینه بررسی و پیگیری دعاوی مطالبه خسارت و اختلافات ناشی از تصادفات رانندگی خدمات حقوقی ارائه می‌دهد.

شماره تماس: 09120466204

آدرس: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳