ورود و خروج شرکا از شرکت | شرایط، مراحل و قوانین جدید ۱۴۰۵

ورود شریک یا سهامدار جدید و خروج شریک یا سهامدار قدیمی از شرکت، بسته به نوع شرکت، اساسنامه، نحوه ورود یا خروج و نوع حق مالی شخص تابع مقررات متفاوتی است.

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود هر شریکی می‌تواند صرفاً با اعلام «خروج از شرکت» رابطه خود را با شرکت خاتمه دهد. در بسیاری از شرکت‌ها خروج عملی شریک مستلزم انتقال سهم‌الشرکه یا سهام، کاهش سرمایه یا استفاده از سازوکار قانونی دیگری است.

به همین دلیل، پیش از هر اقدامی باید مشخص شود شرکت از چه نوعی است: با مسئولیت محدود، سهامی خاص، تضامنی یا نوع دیگری از شرکت‌های تجاری.

منظور از ورود و خروج شریک چیست؟

ورود شریک جدید معمولاً به یکی از دو شکل انجام می‌شود: شخص جدید سهم یا سهم‌الشرکه یکی از اعضای قبلی را دریافت می‌کند، یا با افزایش سرمایه وارد ساختار مالکیت شرکت می‌شود.

خروج نیز ممکن است از طریق انتقال تمام سهام یا سهم‌الشرکه، کاهش سرمایه یا سایر سازوکارهای قانونی متناسب با نوع شرکت انجام شود.

بنابراین «ورود و خروج» یک روش واحد و ثابت برای همه شرکت‌ها ندارد.

ورود و خروج شریک در شرکت با مسئولیت محدود

طبق ماده ۱۰۲ قانون تجارت، سهم‌الشرکه شرکا را نمی‌توان به غیر منتقل کرد مگر با رضایت عده‌ای از شرکا که حداقل سه‌ربع سرمایه متعلق به آنان باشد و اکثریت عددی نیز داشته باشند.

همچنین مطابق ماده ۱۰۳ قانون تجارت، انتقال سهم‌الشرکه باید به موجب سند رسمی انجام شود.

در نتیجه، انتقال سهم‌الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود با انتقال سهام شرکت سهامی خاص تفاوت اساسی دارد.

آیا برای انتقال سهم‌الشرکه حضور همه شرکا لازم است؟

خیر. قانون برای انتقال به غیر، نصاب مشخص ماده ۱۰۲ را تعیین کرده است و الزام عمومی به حضور و رضایت صددرصد شرکا وجود ندارد؛ مگر اینکه وضعیت خاص شرکت و اسناد آن اقتضای دیگری داشته باشد.

خروج شریک از شرکت با مسئولیت محدود

صرف اینکه شریک دیگر تمایلی به ادامه فعالیت نداشته باشد، الزاماً به این معنا نیست که می‌تواند از دادگاه بخواهد «دستور خروج» او را صادر کند.

خروج باید بر اساس وضعیت واقعی پرونده طراحی شود؛ برای مثال از طریق انتقال سهم‌الشرکه، کاهش سرمایه یا سایر راهکارهای قانونی و قراردادی قابل اعمال.

ورود و خروج سهامدار در شرکت سهامی خاص

ورود سهامدار جدید ممکن است از طریق انتقال سهام موجود یا در شرایط مربوط از طریق افزایش سرمایه و صدور سهام جدید انجام شود.

این دو روش از نظر حقوقی یکسان نیستند.

• آیا برای انتقال سهام شرکت سهامی خاص مجمع فوق‌العاده لازم است؟

ابتدا باید اساسنامه شرکت بررسی شود.

ماده ۴۰ لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت برای انتقال سهام بانام تشریفات مربوط به ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام شرکت را مقرر کرده است و انتقال‌دهنده یا وکیل یا نماینده قانونی او باید انتقال را در دفتر مربوط امضا کند. انتقالی که بدون رعایت شرایط این ماده انجام شود از نظر شرکت و اشخاص ثالث فاقد اعتبار است.

اما اکنون یک تحول قضایی بسیار مهم نیز وجود دارد.

قانون جدید انتقال سهام شرکت سهامی خاص در سال ۱۴۰۵

ماده ۴۱ لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت مقرر کرده در شرکت سهامی عام نمی‌توان انتقال سهام را مشروط به موافقت مدیران شرکت یا مجامع عمومی صاحبان سهام کرد.

اما این ممنوعیت درباره شرکت سهامی خاص نیست.

هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه ۸۵۶ اعلام کرده است که مقررات ماده ۴۱ صرفاً ناظر به شرکت سهامی عام بوده و به شرکت سهامی خاص تسری ندارد.

بر اساس همین رأی، اگر در اساسنامه شرکت سهامی خاص انتقال سهام منوط به موافقت هیئت‌مدیره باشد و دارنده سهم بدون رعایت حق تقدم سایر سهامداران و موافقت هیئت‌مدیره، سهام را به شخص ثالث منتقل کند، انتقال غیرنافذ است و در صورت عدم تنفیذ هیئت‌مدیره، محکوم به بطلان خواهد بود.

این رأی در موارد مشابه لازم‌الاتباع است.

نتیجه مهم برای سهامداران

از این پس نمی‌توان درباره انتقال سهام شرکت سهامی خاص بدون دیدن اساسنامه نظر قطعی داد.

اولین سندی که قبل از خرید یا فروش سهام شرکت سهامی خاص باید بررسی شود، اساسنامه شرکت است.

ممکن است اساسنامه انتقال را منوط به موافقت هیئت‌مدیره کرده باشد و نادیده گرفتن این شرط، با توجه به رأی وحدت رویه ۸۵۶، آثار بسیار مهمی بر اعتبار انتقال ایجاد کند.

 

این مطلب را هم بخوانید:

نحوه انتقال سهام در شرکت های سهامی

 

خروج سهامدار از شرکت سهامی خاص

سهامدار نمی‌تواند صرفاً با ارسال یک نامه به شرکت اعلام کند «من از شرکت خارج شدم» و تصور کند رابطه سهامداری او خاتمه یافته است.

اگر شخص قصد دارد دیگر سهامدار نباشد، باید سازوکار قانونی متناسب با وضعیت شرکت اجرا شود؛ یکی از رایج‌ترین آنها انتقال تمام سهام اوست.

انتقال باید با رعایت قانون، اساسنامه شرکت و تشریفات مربوط انجام شود.

ارسال اظهارنامه ممکن است برای اعلام درخواست یا ثبت موضع شخص مفید باشد، اما جایگزین انتقال قانونی سهام نیست.

ورود سهامدار جدید از طریق افزایش سرمایه

این قسمت نیز باید از انتقال سهام تفکیک شود.

در انتقال سهام، مالکیت سهام موجود از شخصی به شخص دیگر منتقل می‌شود و لزوماً سرمایه ثبت‌شده شرکت افزایش پیدا نمی‌کند.

اما در افزایش سرمایه، سرمایه ثبت‌شده شرکت افزایش می‌یابد و ممکن است سهام جدید ایجاد شود.

ورود و خروج شریک در شرکت تضامنی

در شرکت تضامنی موضوع بسیار متفاوت است.

این مطلب را هم بخوانید:

مسئولیت شرکا در شرکت های تضامنی و نحوه انحلال آن

آیا خروج شریک، مسئولیت بدهی‌های قبلی را از بین می‌برد؟

خروج شخص از شرکت الزاماً به این معنا نیست که تمام آثار و مسئولیت‌های مربوط به دوره حضور او نیز خودبه‌خود از بین می‌رود.

پاسخ دقیق به نوع شرکت، نوع مسئولیت شخص، زمان ایجاد بدهی و مقررات خاص آن شرکت بستگی دارد.

این موضوع به‌ویژه در شرکت‌های اشخاص مانند شرکت تضامنی اهمیت بیشتری دارد و باید پیش از خروج بررسی شود.

مالیات انتقال سهام و سهم‌الشرکه

ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم برای نقل‌وانتقال سهام، سهم‌الشرکه و حق تقدم سهام و سهم‌الشرکه اشخاص حقوقی ایرانی مقررات مالیاتی خاصی در نظر گرفته است.

بنابراین قبل از ثبت و نهایی کردن انتقال، وضعیت مالیاتی معامله باید بررسی شود.

• آیا انتقال سهام حتماً باید در دفترخانه انجام شود؟

در شرکت با مسئولیت محدود، طبق ماده ۱۰۳ قانون تجارت، انتقال سهم‌الشرکه باید به موجب سند رسمی باشد.

اما نباید همین حکم را عیناً به انتقال سهام شرکت سهامی خاص تسری داد.

در شرکت سهامی، ماده ۴۰ لایحه اصلاحی برای انتقال سهام بانام، ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام شرکت و امضای انتقال‌دهنده یا نماینده قانونی او را مقرر کرده است.

مدارک مورد نیاز برای ورود و خروج شرکا

مدارک دقیق بر اساس نوع شرکت و روش ورود یا خروج متفاوت است؛ اما حسب مورد می‌تواند شامل

• مدارک هویتی اشخاص،
• آخرین اساسنامه و تغییرات شرکت،
• شرکت‌نامه در شرکت‌های مربوط،
• اطلاعات ثبتی و شناسه ملی شرکت،
• صورتجلسه مرجع صلاحیت‌دار در صورت نیاز،
• سند رسمی انتقال سهم‌الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود،
• مدارک و مستندات انتقال سهام،
• دفتر ثبت سهام شرکت سهامی،
• مدارک مالیاتی مربوط و مجوزهای خاص فعالیت شرکت باشد.

اساسنامه را حتماً باید قبل از انتقال بررسی کرد؛ به‌ویژه در شرکت سهامی خاص بعد از رأی وحدت رویه ۸۵۶.

مراحل انتقال سهم‌الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود

به طور کلی ابتدا باید اساسنامه، شرکت‌نامه و وضعیت سهم‌الشرکه بررسی شود. سپس نصاب مقرر در ماده ۱۰۲ قانون تجارت برای انتقال به غیر، رعایت شود و انتقال مطابق ماده ۱۰۳ با سند رسمی صورت گیرد.

پس از آن نیز حسب مورد تشریفات مالیاتی، تنظیم صورتجلسات و ثبت تغییرات شرکت انجام می‌شود.

مراحل انتقال سهام در شرکت سهامی خاص

ابتدا باید اساسنامه بررسی شود تا مشخص شود انتقال سهام دارای چه محدودیت‌هایی است.

اگر اساسنامه انتقال را منوط به موافقت هیئت‌مدیره یا شرایط دیگری کرده باشد، با توجه به رأی وحدت رویه شماره ۸۵۶ رعایت آن اهمیت اساسی دارد.

سپس باید تشریفات ماده ۴۰ درباره انتقال سهام بانام و ثبت در دفتر سهام، الزامات مالیاتی و سایر تشریفات قانونی مرتبط رعایت شود.

• آیا می‌توان شریک را مجبور به خروج از شرکت کرد؟

صرف اختلاف میان شرکا به این معنا نیست که اکثریت می‌توانند هر زمان خواستند یکی از شرکا را از شرکت خارج کنند.

امکان و نحوه خروج اجباری باید با توجه به نوع شرکت، قانون، اساسنامه، قرارداد میان شرکا و علت مورد استناد بررسی شود.

• آیا شریک می‌تواند دادخواست خروج از شرکت بدهد؟

دادخواستی با خواسته کلی:

برای مثال «چون دیگر تمایلی به شراکت ندارم، حکم خروج من صادر شود»

در همه شرکت‌ها یک دعوای مستقل و قابل پذیرش محسوب نمی‌شود.

ابتدا باید مشخص شود شخص بر چه مبنای قانونی یا قراردادی خواستار خروج است و برای رسیدن به نتیجه موردنظر چه خواسته‌ای باید مطرح شود.

ممکن است موضوع واقعی پرونده انتقال سهم‌الشرکه، الزام به انجام تعهد قراردادی، ثبت تغییرات، اختلاف در انتقال سهام یا مسئله دیگری باشد.

نمونه اظهارنامه درخواست انتقال سهام

نکته: این اظهارنامه به خودی خود موجب انتقال سهام یا خروج سهامدار نمی‌شود.

نمونه صورتجلسه انتقال سهم‌الشرکه

متن صورتجلسه باید دقیقاً بر اساس نوع شرکت، مفاد اساسنامه، مشخصات انتقال‌دهنده و انتقال‌گیرنده، میزان سهم‌الشرکه و سند رسمی انتقال تنظیم شود.

استفاده از یک نمونه ثابت بدون تطبیق با شرکت توصیه نمی‌شود؛ زیرا در شرکت با مسئولیت محدود رعایت مواد ۱۰۲ و ۱۰۳ قانون تجارت اهمیت اساسی دارد.

نقش اساسنامه در ورود و خروج سهامداران

دیوان عالی کشور صراحتاً بر اهمیت اساسنامه شرکت سهامی خاص تأکید کرده و اعلام کرده اگر اساسنامه انتقال سهام را منوط به موافقت هیئت‌مدیره کرده باشد، انتقال بدون رعایت شرایط موردنظر رأی می‌تواند غیرنافذ باشد و در صورت عدم تنفیذ به بطلان منتهی شود.

بنابراین یکی از اولین اقدامات وکیل یا مشاور حقوقی پیش از انتقال سهام باید مطالعه آخرین نسخه معتبر اساسنامه و تغییرات شرکت باشد.

• آیا شریک شرکت با مسئولیت محدود هر زمان بخواهد می‌تواند خارج شود؟

صرف اعلام عدم تمایل به ادامه شراکت کافی نیست. روش خروج باید با توجه به قانون، اساسنامه و وضعیت سهم‌الشرکه مشخص شود.

• آیا انتقال سهم‌الشرکه شرکت با مسئولیت محدود نیازمند رضایت همه شرکاست؟

خیر. در انتقال به غیر، ماده ۱۰۲ قانون تجارت نصاب حداقل سه‌ربع سرمایه همراه با اکثریت عددی شرکا را مقرر کرده است.

• آیا انتقال سهم‌الشرکه باید رسمی باشد؟

بله. مطابق ماده ۱۰۳ قانون تجارت، انتقال سهم‌الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود باید به موجب سند رسمی انجام شود.

• آیا انتقال سهام شرکت سهامی خاص نیازمند موافقت هیئت‌مدیره است؟

همیشه خیر. باید اساسنامه بررسی شود. اما اگر اساسنامه شرکت سهامی خاص انتقال را منوط به موافقت هیئت‌مدیره کرده باشد، رأی وحدت رویه ۸۵۶ رعایت این شرط را مؤثر می‌داند.

• آیا سهامدار با ارسال اظهارنامه از شرکت خارج می‌شود؟

خیر. اظهارنامه می‌تواند اعلام اراده یا مطالبه انجام تشریفات باشد، اما به خودی خود مالکیت سهام را منتقل نمی‌کند.

• آیا انتقال سهام سهامی خاص حتماً به سند رسمی دفترخانه نیاز دارد؟

قاعده ماده ۱۰۳ مربوط به سهم‌الشرکه شرکت با مسئولیت محدود است. برای سهام بانام شرکت سهامی، مقررات ماده ۴۰ لایحه اصلاحی درباره ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام شرکت اهمیت دارد.

• آیا ورود سهامدار جدید همیشه سرمایه شرکت را افزایش می‌دهد؟

خیر. اگر سهامدار جدید سهام موجود شخص دیگری را خریداری کند، ورود او لزوماً باعث افزایش سرمایه ثبت‌شده شرکت نمی‌شود. افزایش سرمایه فرایند حقوقی جداگانه‌ای دارد.

نتیجه‌گیری

ورود و خروج اعضای شرکت را نمی‌توان با یک نسخه واحد انجام داد. نوع شرکت تعیین‌کننده اصلی تشریفات است.

در شرکت با مسئولیت محدود، مواد ۱۰۲ و ۱۰۳ قانون تجارت درباره رضایت شرکا و انتقال رسمی سهم‌الشرکه اهمیت ویژه دارند. در شرکت تضامنی، انتقال سهم به دیگری طبق ماده ۱۲۳ مستلزم رضایت تمام شرکاست.

در شرکت سهامی خاص نیز باید میان انتقال سهام و افزایش سرمایه تفاوت قائل شد و اساسنامه شرکت را جدی گرفت. به‌ویژه با صدور رأی وحدت رویه شماره ۸۵۶ مورخ ۱۴۰۳/۱۰/۴، اعتبار محدودیت‌های اساسنامه‌ای انتقال سهام در شرکت سهامی خاص اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.

گروه حقوقی سلمان احدی

شماره تماس: 09120466204