نیم عشر دولتی چیست؟ نحوه محاسبه، پرداخت و نیم عشر مهریه

نیم عشر دولتی یا حق اجرای حکم اصطلاحی است که معمولاً برای هزینه‌ای به میزان ۵ درصد مبلغ محکوم‌به در مرحله اجرای حکم به کار می‌رود. این موضوع به‌ویژه در پرونده‌های مطالبه وجه، مهریه و سایر محکومیت‌های مالی اهمیت دارد.

بر اساس بند ۱ ماده ۱۵۸ قانون اجرای احکام مدنی، پنج درصد مبلغ محکوم‌به بابت حق اجرای حکم دریافت می‌شود. در دعاوی مالی که خواسته وجه نقد نیست نیز مبنای محاسبه، اصولاً بهای خواسته‌ای است که در دادخواست تعیین و مورد حکم قرار گرفته، مگر اینکه دادگاه قیمت دیگری تعیین کرده باشد.

نیم عشر دولتی چند درصد است؟

در اجرای احکام مدنی، حق اجرای حکم ۵ درصد مبلغ محکوم‌به است.

برای مثال، اگر شخصی به پرداخت ۲۰۰ میلیون تومان محکوم شده باشد:

۲۰۰ میلیون × ۵٪ = ۱۰ میلیون تومان

بنابراین حق اجرا در این مثال ۱۰ میلیون تومان خواهد بود.

نکته مهم این است که در یک نظر قضایی، «اصل محکوم‌به» مبنای محاسبه دانسته شده و هزینه دادرسی، حق‌الزحمه کارشناس و خسارت تأخیر تأدیه در محاسبه حق اجرا مؤثر شناخته نشده‌اند.

نیم عشر دولتی بر عهده چه کسی است؟

مطابق ماده ۱۶۰ قانون اجرای احکام مدنی، پس از انقضای ده روز از تاریخ ابلاغ اجراییه، پرداخت حق اجرا بر عهده محکوم‌علیه قرار می‌گیرد.

این مهلت ده‌روزه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مطابق ماده ۳۴ قانون اجرای احکام مدنی، محکوم‌علیه پس از ابلاغ اجراییه ده روز فرصت دارد حکم را اجرا کند، ترتیبی برای پرداخت بدهد یا مالی معرفی کند که امکان استیفای محکوم‌به از آن وجود داشته باشد.

• نیم عشر اجرایی با نیم عشر دولتی چه تفاوتی دارد؟

در اجرای احکام دادگستری، اصطلاحاتی مانند نیم عشر اجرایی، نیم عشر دولتی و حق اجرا در کاربرد رایج معمولاً به هزینه اجرای حکم اشاره دارند. مطابق ماده ۱۵۸ قانون اجرای احکام مدنی، میزان این حق اجرا در محکومیت‌های مالی ۵ درصد مبلغ محکوم‌به است.

البته باید بین اجرای احکام دادگستری و اجرای اسناد رسمی لازم‌الاجرا از طریق ثبت تفاوت قائل شد؛ مقررات، زمان تعلق و نحوه وصول هزینه‌های اجرایی در این دو مسیر الزاماً یکسان نیست.

• نیم عشر مهریه چیست؟

در پرونده مهریه نیز ممکن است با اصطلاح «نیم عشر مهریه» مواجه شوید. اما اینکه چه کسی و در چه مرحله‌ای باید هزینه اجرایی بپردازد، بستگی به این دارد که مهریه از اجرای ثبت پیگیری شده یا پرونده وارد اجرای احکام دادگستری شده باشد.

 

این مطلب را هم بخوانید:

مهریه؛هدیه ازدواج یا جریمه طلاق

 

• آیا با سازش نیم عشر نصف می‌شود؟

بله، در اجرای احکام مدنی یک قاعده مهم وجود دارد.

ماده ۱۶۰ مقرر کرده است که اگر طرفین سازش کنند یا بین خود ترتیبی برای اجرای حکم بدهند، نصف حق اجرا دریافت می‌شود.

بنابراین در شرایط مشمول این ماده، حق اجرای ۵ درصدی می‌تواند به نصف آن یعنی ۲.۵ درصد کاهش پیدا کند.

• آیا قبل از اجرای حکم نیم عشر دریافت می‌شود؟

مطابق بند ۱ ماده ۱۵۸، حق اجرای حکم «بعد از اجرا» وصول می‌شود. اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۲۶۳۸ تصریح کرده که قبل از وصول و ایصال محکوم‌به، مجوزی برای وصول نیم‌عشر از محکوم‌له وجود ندارد.

• آیا در همه پرونده‌های مالی نیم عشر دریافت می‌شود؟

خیر. نمی‌توان گفت هر پرونده‌ای که به مرحله اجرا برسد الزاماً مشمول حق اجرای ۵ درصدی است.

برای نمونه، اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره دستور فروش ملک مشاع اعلام کرده است که چون دستور فروش «حکم» محسوب نمی‌شود، پنج درصد حق اجرای موضوع ماده ۱۵۸ در آن مورد قابل وصول نیست.

بنابراین نوع تصمیم قضایی و نحوه اجرای آن در تعیین حق اجرا اهمیت دارد.

• اگر محکوم‌علیه نیم عشر را پرداخت نکند چه می‌شود؟

حق اجرا یک هزینه قانونی اجرای حکم است و امکان وصول آن مطابق مقررات وجود دارد؛ نباید حبس ناشی از عدم اجرای یک محکومیت مالی را با عدم پرداخت خودِ هزینه اجرایی یکی دانست. شرایط بازداشت محکوم‌علیه تابع مقررات خاص قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی است. برای مثال، مقررات مربوط به اعسار و مهلت قانونی آن در وضعیت محکوم‌علیه تأثیر دارد.

• آیا می‌توان به مبلغ نیم عشر اعتراض کرد؟

اگر شخص معتقد باشد حق اجرا برخلاف قانون مطالبه شده یا مبلغ آن اشتباه محاسبه شده است، باید ابتدا مشخص شود پرونده در اجرای احکام دادگستری است یا اجرای ثبت و سپس بر اساس مقررات همان مرجع اقدام شود.

به همین دلیل، بررسی اجراییه، مبلغ محکوم‌به، تاریخ ابلاغ، اقدامات انجام‌شده در مهلت قانونی و نحوه خاتمه پرونده قبل از هر اقدامی اهمیت دارد.

مدارک مهم برای بررسی نیم عشر دولتی

برای بررسی اینکه نیم عشر به پرونده تعلق گرفته و مبلغ آن درست محاسبه شده است، معمولاً این مدارک اهمیت دارند:

 

• نیم عشر دولتی یعنی چند درصد؟

در اجرای احکام مدنی، حق اجرای حکم در محکومیت‌های مالی اصولاً ۵ درصد مبلغ محکوم‌به است.

• نیم عشر دولتی را چه کسی باید بدهد؟

طبق ماده ۱۶۰ قانون اجرای احکام مدنی، پس از انقضای ده روز از ابلاغ اجراییه، حق اجرا بر عهده محکوم‌علیه است.

• اگر طرفین توافق کنند نیم عشر چه می‌شود؟

در شرایط ماده ۱۶۰، اگر طرفین سازش کنند یا ترتیبی برای اجرای حکم بدهند، نصف حق اجرا دریافت می‌شود.

• آیا نیم عشر دولتی و نیم عشر اجرایی دو هزینه جدا هستند؟

در ادبیات رایج اجرای احکام، معمولاً این عبارات برای اشاره به حق اجرا استفاده می‌شوند و نباید آنها را دو هزینه مستقل ۵ درصدی معرفی کرد.

• آیا زوجه برای مطالبه مهریه حتماً باید ۵ درصد مهریه را ابتدا بپردازد؟

خیر؛ چنین حکمی را نمی‌توان به‌صورت کلی بیان کرد. مسیر مطالبه مهریه و اینکه پرونده در اجرای ثبت یا اجرای احکام دادگستری باشد در تعیین مقررات مربوط مؤثر است.

 

این مطلب را هم بخوانید:

مطالبه مهریه

 

• نیم عشر ۱ میلیارد تومان چقدر است؟

پنج درصد یک میلیارد تومان برابر با ۵۰ میلیون تومان است؛ البته ابتدا باید مشخص شود که کل این مبلغ واقعاً مبنای قانونی محاسبه حق اجرا در پرونده موردنظر است.

نکته مهم درباره پرونده‌های نیم عشر و مهریه

گاهی اختلاف اصلی بر سر خودِ بدهی نیست، بلکه درباره زمان تعلق حق اجرا، مبلغ مبنای محاسبه، سازش طرفین، اقدامات انجام‌شده در مهلت ده‌روزه یا تفاوت اجرای ثبت و اجرای دادگستری است. به همین دلیل بررسی اجراییه و سوابق پرونده قبل از پرداخت یا اعتراض می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

مشاوره درباره نیم عشر دولتی در شهرک غرب

گروه حقوقی سلمان احدی در زمینه دعاوی مالی، اجرای احکام، مهریه و اختلافات مربوط به عملیات اجرایی فعالیت دارد. برای بررسی وضعیت یک پرونده، بهتر است رأی، اجراییه، ابلاغیه و سوابق اقدامات اجرایی همراه متقاضی باشد.

آدرس دفتر: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳
شماره تماس: 09120466204