مطالبه مهریه؛شرایط و روش های قانونی دریافت مهریه
مطالبه مهریه یکی از حقوق قانونی زن پس از وقوع عقد نکاح است. زوجه از زمان جاری شدن عقد، مالک مهریه میشود و در صورت وجود شرایط قانونی میتواند آن را از همسر خود مطالبه کند. مطالبه مهریه لزوماً به معنای طلاق یا پایان زندگی مشترک نیست و زن حتی در طول زندگی مشترک نیز میتواند برای دریافت مهریه خود اقدام کند.
اما برای بسیاری از افراد این سؤال مطرح است که مهریه را از چه طریقی باید مطالبه کرد؟ آیا مراجعه به اجرای ثبت الزامی است؟ قانون ۱۱۰ سکه چه میگوید؟ اگر مرد مالی نداشته باشد چه اتفاقی میافتد و آیا امکان توقیف اموال یا ممنوعالخروج کردن او وجود دارد؟
در ادامه، مهمترین نکات مربوط به مطالبه مهریه و روشهای قانونی دریافت آن را بررسی میکنیم.
مهریه چیست؟
مهریه یا صداق، مالی یا حق مالی است که به موجب عقد ازدواج برای زن در نظر گرفته میشود. مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به مجرد وقوع عقد مالک مهر میشود و میتواند در آن تصرف کند.
بنابراین برای مالک شدن زن نسبت به مهریه، لازم نیست طلاقی اتفاق افتاده باشد. اصل بر این است که حق زن نسبت به مهریه از زمان عقد ایجاد میشود؛ هرچند میزان قابل مطالبه در برخی شرایط، مانند طلاق قبل از نزدیکی، ممکن است متفاوت باشد.
-
آیا زن در دوران زندگی مشترک هم میتواند مهریه بخواهد؟
بله. مطالبه مهریه وابسته به طلاق نیست. زن میتواند در طول زندگی مشترک نیز مهریه خود را مطالبه کند و برای این کار از روشهای قانونی اقدام نماید.
-
تفاوت مهریه و شیربها چیست؟
مهریه متعلق به خود زن است و خانواده یا بستگان او نسبت به آن حقی ندارند. شیربها عنوانی عرفی است که در بعضی مناطق برای مبلغ یا مالی که خانواده داماد به خانواده عروس پرداخت میکنند به کار میرود و از نظر ماهیت لزوماً همان مهریه نیست.
اگر مبلغی که با عنوان شیربها پرداخت میشود در عقدنامه به عنوان بخشی از مهریه زن درج شده باشد، وضعیت آن تابع مقررات مهریه خواهد بود؛ بنابراین برای تشخیص ماهیت حقوقی آن باید توافق طرفین و مفاد عقدنامه بررسی شود.
-
زن از چه زمانی مالک مهریه میشود؟
بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض وقوع عقد مالک مهریه میشود. در نتیجه، اصل حق مهریه از همان زمان ایجاد میشود و زن میتواند آن را مطالبه کند.
البته در برخی وضعیتها مانند طلاق قبل از نزدیکی، فسخ نکاح یا بطلان عقد مقررات خاصی درباره میزان مهریه قابل دریافت وجود دارد که در ادامه توضیح داده خواهد شد.
تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه چیست؟
یکی از موضوعات مهم هنگام مطالبه مهریه، توجه به این است که در عقدنامه، مهریه عندالمطالبه تعیین شده یا عندالاستطاعه. این دو اصطلاح به شرایط پرداخت و وصول مهریه مربوط میشوند.
مهریه عندالمطالبه چیست؟
در مهریه عندالمطالبه، زن میتواند پس از وقوع عقد، مهریه خود را مطالبه کند و برای این کار نیازی به طلاق یا جدایی از همسر ندارد.
اگر مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، میتواند با رعایت شرایط قانونی درخواست اعسار و تقسیط بدهد. در صورت پذیرش اعسار، دادگاه با توجه به وضعیت مالی و درآمد زوج درباره نحوه پرداخت تصمیمگیری میکند.
مهریه عندالاستطاعه چیست؟
در مهریه عندالاستطاعه، توانایی مالی مرد در وصول مهریه اهمیت پیدا میکند. به بیان ساده، زوجه برای وصول مهریه باید بتواند وجود توانایی مالی یا اموال قابل وصول زوج را اثبات کند.
برای اثبات استطاعت مالی ممکن است مواردی مانند املاک، خودرو، موجودی حساب، مطالبات، حقوق و درآمد یا سایر داراییهای قابل توقیف زوج مورد بررسی قرار گیرد.
البته عندالاستطاعه بودن مهریه به این معنا نیست که زن مالک مهریه نیست یا اصل مهریه از بین میرود؛ بلکه این شرط بر نحوه وصول آن اثر میگذارد.
تفاوت اصلی مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه
مهمترین تفاوت این دو در شرایط وصول مهریه و اثبات وضعیت مالی زوج است. در مهریه عندالمطالبه، زن میتواند مهریه را مطالبه کند؛ در حالی که در مهریه عندالاستطاعه، استطاعت مالی زوج برای وصول مهریه اهمیت ویژهای دارد.
-
آیا مهریه عندالاستطاعه قابل مطالبه از اجرای ثبت است؟
بله. صرف درج شرط عندالاستطاعه مانع صدور اجرائیه برای مهریه نیست و در صورت وجود شرایط قانونی میتوان برای اجرای مهریه اقدام کرد. نحوه وصول آن، با توجه به وضعیت مالی زوج و مقررات مربوط بررسی خواهد شد.
انواع مهریه از نظر نحوه تعیین
از نظر نحوه تعیین، مهریه را میتوان به مهرالمسمی، مهرالمثل و مهرالمتعه تقسیم کرد. تفاوت این سه نوع بیشتر در این است که آیا مهریه هنگام عقد مشخص شده و در صورت مشخص نشدن، در چه شرایطی باید تعیین شود.
مهرالمسمی چیست؟
مهرالمسمی همان مهریهای است که زوجین هنگام عقد یا بر اساس توافق خود تعیین میکنند. برای مثال اگر در عقدنامه ۱۰۰ سکه تمام بهار آزادی به عنوان مهریه نوشته شده باشد، این مهریه «مهرالمسمی» محسوب میشود.
مهرالمسمی باید دارای شرایط قانونی باشد؛ از جمله اینکه موضوع مهریه معلوم و معین بوده و قابلیت تملک داشته باشد.
مهرالمثل چیست؟
مهرالمثل در شرایطی مطرح میشود که مهریه مشخصی در عقد دائم تعیین نشده باشد و پیش از توافق زوجین بر سر مهریه، نزدیکی بین آنها صورت گرفته باشد.
در تعیین میزان مهرالمثل، دادگاه با توجه به شرایط مقرر در قانون مدنی و وضعیت زن نسبت به افراد مشابه و عرف و شرایط مربوط، میزان آن را مشخص میکند.
همچنین اگر مهریه تعیینشده مجهول باشد یا مالیت نداشته باشد، در شرایط مقرر قانونی ممکن است زن مستحق مهرالمثل شود.
مهرالمتعه چیست؟
اگر در عقد دائم مهریه تعیین نشده باشد و مرد قبل از نزدیکی و قبل از تعیین مهریه، همسر خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه خواهد بود.
در تعیین مهرالمتعه، برخلاف مهرالمثل، وضعیت مالی مرد مورد توجه قرار میگیرد.
تفاوت مهرالمثل و مهرالمتعه چیست؟
تفاوت مهم این دو را میتوان ساده بیان کرد: اگر در عقد دائم مهریه تعیین نشده باشد و نزدیکی صورت گرفته باشد، در شرایط قانونی مهرالمثل مطرح میشود؛ اما اگر مرد پیش از نزدیکی و تعیین مهریه زن را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه خواهد بود.
-
اگر مهریه تعیین نشده باشد، عقد باطل است؟
در عقد دائم خیر. تعیین نشدن مهریه موجب بطلان عقد دائم نمیشود و زوجین میتوانند بعداً درباره مهریه توافق کنند.
اما در عقد موقت وضعیت متفاوت است و مطابق قانون مدنی، تعیین نشدن مهر موجب بطلان نکاح منقطع میشود.
-
چه چیزهایی را میتوان به عنوان مهریه تعیین کرد؟
بر اساس قانون مدنی، هر چیزی که مالیت داشته و قابل تملک باشد میتواند به عنوان مهریه تعیین شود. همچنین موضوع مهریه باید به اندازه کافی مشخص باشد تا درباره آن ابهامی میان زوجین وجود نداشته باشد.
برای مثال موارد زیر میتوانند حسب شرایط به عنوان مهریه تعیین شوند:
- سکه و طلا
- وجه نقد
- ملک یا سهم مشخصی از یک ملک
- خودرو
- سایر اموال دارای ارزش اقتصادی و قابل تملک
بنابراین صرف توافق زوجین کافی نیست و چیزی که به عنوان مهریه تعیین میشود باید شرایط قانونی لازم را نیز داشته باشد.
-
منظور از مالیت داشتن مهریه چیست؟
مالیت داشتن یعنی موضوع مهریه از نظر عرف دارای ارزش اقتصادی باشد. به همین دلیل چیزی که اساساً ارزش مالی ندارد، نمیتواند به عنوان یک مهریه مالی معتبر در نظر گرفته شود.
-
قابل تملک بودن مهریه یعنی چه؟
موضوع مهریه باید چیزی باشد که امکان مالک شدن آن برای زن وجود داشته باشد. برای مثال نمیتوان اموال عمومی مانند یک خیابان یا پارک عمومی را به عنوان مهریه تعیین کرد.
-
آیا انجام یک کار میتواند مهریه باشد؟
در مورد تعیین انجام یک کار یا تعهد خاص به عنوان مهریه، نمیتوان هر نوع تعهدی را بدون توجه به شرایط آن معتبر دانست. موضوع تعهد باید از نظر قانونی قابلیت قرار گرفتن به عنوان مهر و امکان مطالبه و اجرا داشته باشد.
به همین دلیل در مهریههای غیرمتعارف، مانند تعهد به انجام یک عمل خاص، بهتر است پیش از درج آن در عقدنامه، امکان قانونی مطالبه و اجرای آن بررسی شود.
-
زن از چه زمانی مالک مهریه میشود؟
مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض وقوع عقد مالک مهریه میشود و اصولاً میتواند آن را مطالبه کند. بنابراین برای مطالبه مهریه لازم نیست زن منتظر طلاق یا پایان زندگی مشترک بماند.
البته در برخی شرایط، مانند طلاق قبل از نزدیکی، میزان مهریهای که زن مستحق دریافت آن است تابع مقررات خاص قانونی خواهد بود.
-
حق حبس زن در مهریه چیست؟
یکی از سؤالات مهم درباره مهریه این است که آیا زن میتواند تا زمان دریافت مهریه از انجام وظایف زناشویی خودداری کند؟
مطابق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، اگر مهریه حال باشد، زن تحت شرایط قانونی میتواند تا زمانی که مهریه به او تسلیم نشده، از ایفای وظایفی که در برابر شوهر دارد خودداری کند. به این اختیار در اصطلاح حقوقی حق حبس زوجه گفته میشود.
استفاده قانونی از حق حبس موجب از بین رفتن حق زن نسبت به نفقه نمیشود.
-
آیا حق حبس فقط مربوط به رابطه زناشویی است؟
خیر. بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۷۱۸ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، حق حبس موضوع ماده ۱۰۸۵ صرفاً به رابطه زناشویی محدود نشده و در صورت وجود شرایط قانونی، زن میتواند تا دریافت مهریه از ایفای وظایفی که شرعاً و قانوناً در برابر شوهر دارد امتناع کند.
-
اگر مهریه قسطبندی شود، حق حبس زن از بین میرود؟
صرف صدور حکم اعسار مرد و تقسیط مهریه، بهتنهایی باعث از بین رفتن حق حبس زن نمیشود. رأی وحدت رویه شماره ۷۰۸ دیوان عالی کشور نیز تصریح کرده است که تقسیط مهریه ناشی از ناتوانی مرد در پرداخت یکجای آن، مسقط حق حبس زوجه نیست.
-
آیا زن همیشه میتواند از حق حبس استفاده کند؟
خیر. استفاده از حق حبس شرایط قانونی مشخصی دارد و یکی از مهمترین آنها حال بودن مهریه است. همچنین رفتار و وضعیت زوجین در هر پرونده میتواند در امکان استناد به این حق مؤثر باشد.
بنابراین نباید حق حبس را با این تصور اشتباه گرفت که زن در هر شرایطی و بدون محدودیت میتواند از انجام تمام تعهدات ناشی از ازدواج خودداری کند.
در چه شرایطی به زن مهریه تعلق نمیگیرد؟
اصل بر این است که با وقوع عقد صحیح، زن نسبت به مهریه حق پیدا میکند؛ اما قانون در برخی شرایط استثنایی مقرر کرده است که مهریهای به زن تعلق نگیرد یا میزان آن کاهش پیدا کند.
1.فوت قبل از تعیین مهریه و نزدیکی
اگر در عقد دائم مهریه تعیین نشده باشد و یکی از زوجین پیش از تعیین مهریه و قبل از نزدیکی فوت کند، زن مستحق مهریه نخواهد بود.
بنابراین صرف فوت شوهر باعث از بین رفتن مهریه نمیشود و این حکم مربوط به شرایط خاصی است که مهریه هنوز تعیین نشده و نزدیکی نیز صورت نگرفته باشد.
2.باطل بودن عقد و عدم وقوع نزدیکی
اگر عقد نکاح، چه دائم و چه موقت، باطل باشد و نزدیکی نیز صورت نگرفته باشد، زن حق دریافت مهریه ندارد. اگر قبلاً مهریهای دریافت کرده باشد، مرد میتواند استرداد آن را مطالبه کند.
اما اگر زن از باطل بودن نکاح آگاه نبوده و نزدیکی صورت گرفته باشد، در شرایط مقرر قانونی مستحق مهرالمثل خواهد بود.
3.فسخ نکاح قبل از نزدیکی
اگر عقد نکاح پیش از نزدیکی به یکی از دلایل قانونی فسخ شود، اصولاً مهریهای به زن تعلق نمیگیرد.
یک استثنای مهم وجود دارد: اگر علت فسخ عنن مرد باشد، زن با وجود فسخ نکاح مستحق نصف مهریه خواهد بود.
آیا در طلاق قبل از رابطه زناشویی مهریه به زن تعلق میگیرد؟
بله. طلاق را نباید با فسخ نکاح اشتباه گرفت. اگر مهریه تعیین شده باشد و مرد پیش از نزدیکی همسر خود را طلاق دهد، زن اصولاً مستحق نصف مهریه تعیینشده است.
بنابراین این تصور که «اگر قبل از نزدیکی طلاق اتفاق بیفتد هیچ مهریهای به زن تعلق نمیگیرد» صحیح نیست.
عنن چیست؟
عنن در اصطلاح حقوقی به نوعی ناتوانی جنسی مرد گفته میشود که میتواند تحت شرایط مقرر در قانون از موجبات فسخ نکاح باشد. اهمیت این موضوع در بحث مهریه این است که در صورت فسخ نکاح به علت عنن، حتی اگر نزدیکی صورت نگرفته باشد، زن مستحق نصف مهر خواهد بود.
قانون 110 سکه مهریه.
یکی از باورهای اشتباه درباره مهریه این است که زن فقط میتواند ۱۱۰ سکه از مهریه خود را دریافت کند. این تصور صحیح نیست.
بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات اجرای محکومیتهای مالی است. اگر مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه باشد، نسبت به مبلغ مازاد، توانایی مالی زوج در پرداخت مورد توجه قرار میگیرد.
بنابراین ۱۱۰ سکه سقف تعیین یا مطالبه مهریه نیست و اگر برای مثال مهریه زنی ۳۰۰ سکه باشد، ۱۹۰ سکه مازاد از بین نمیرود.
-
آیا مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه قابل وصول است؟
بله. زوجه میتواند مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه را نیز مطالبه کند؛ اما برای وصول مازاد بر ۱۱۰ سکه، ملائت و توانایی مالی زوج اهمیت دارد.
اگر اموال قابل توقیفی از زوج وجود داشته باشد، زوجه میتواند در چارچوب مقررات قانونی برای وصول مهریه از محل این اموال اقدام کند.
-
آیا مرد به دلیل نپرداختن مهریه زندانی میشود؟
حبس بابت مهریه خودکار و صرفاً به دلیل مطالبه زن اتفاق نمیافتد.
در محدودهای که مقررات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی قابل اعمال است، اگر وصول محکومبه از راههای قانونی ممکن نشود و شرایط مقرر در قانون وجود داشته باشد، امکان بازداشت محکومعلیه به درخواست محکومله وجود دارد.
از سوی دیگر، اگر زوج در مهلت قانونی و با ارائه اطلاعات لازم درباره اموال خود دعوای اعسار مطرح کند، وضعیت او مطابق مقررات اعسار بررسی میشود.
-
اگر مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
نداشتن توانایی پرداخت یکجای مهریه به معنی از بین رفتن اصل بدهی نیست. زوج میتواند دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه ارائه کند.
در صورت اثبات اعسار، دادگاه با توجه به وضعیت مالی و درآمد زوج درباره نحوه پرداخت و تقسیط مهریه تصمیم میگیرد.
-
آیا قانون ۱۱۰ سکه یعنی بقیه مهریه بخشیده میشود؟
خیر. مازاد بر ۱۱۰ سکه خودبهخود بخشیده یا حذف نمیشود. تفاوت اصلی در نحوه و ضمانت اجرای وصول آن است.
برای مثال اگر مهریه ۳۰۰ سکه تعیین شده باشد، صرف وجود قانون ۱۱۰ سکه باعث تبدیل مهریه به ۱۱۰ سکه نخواهد شد.
-
مهریه به نرخ روز چگونه محاسبه میشود؟
اگر مهریه در عقدنامه به صورت وجه رایج کشور، مانند ریال یا تومان تعیین شده باشد، هنگام پرداخت صرفاً همان مبلغ قدیمی ملاک نیست. مطابق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، مبلغ مهریه با توجه به تغییر شاخص قیمت سالانه که توسط بانک مرکزی اعلام میشود، محاسبه خواهد شد؛ مگر اینکه زوجین هنگام عقد به روش دیگری توافق کرده باشند.
-
فرمول محاسبه مهریه به نرخ روز چیست؟
بر اساس آییننامه اجرایی ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، فرمول کلی محاسبه به این صورت است:
مبلغ مهریه مندرج در عقدنامه × متوسط شاخص سال قبل از پرداخت ÷ متوسط شاخص سال وقوع عقد
بنابراین مبلغ نهایی به سال وقوع عقد، مبلغ اولیه مهریه و شاخصهای رسمی مربوط بستگی دارد.
-
آیا مهریه سکه هم به نرخ روز محاسبه میشود؟
اگر مهریه به صورت تعداد مشخصی سکه تعیین شده باشد، همان تعداد سکه موضوع تعهد است و فرمول تعدیل مهریه وجه نقد برای آن اعمال نمیشود.
برای مثال اگر مهریه ۱۰۰ سکه تمام بهار آزادی باشد، اصل تعهد همان ۱۰۰ سکه است؛ نه ارزش ریالی سکه در زمان وقوع عقد.
-
مهریه زن بعد از فوت شوهر چگونه محاسبه میشود؟
فوت شوهر باعث از بین رفتن مهریه نمیشود و زن میتواند مهریه خود را از ترکه متوفی مطالبه کند.
اگر مهریه وجه رایج باشد و قرار باشد از ترکه شوهر متوفی پرداخت شود، مطابق ماده ۳ آییننامه اجرایی ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، تاریخ فوت شوهر مبنای محاسبه مهریه قرار میگیرد.
بنابراین اگر زن چند سال بعد برای دریافت مهریه از ترکه اقدام کند، مبنای تعدیل مهریه نقدی تا زمان فوت زوج خواهد بود، نه زمان طرح مطالبه.
-
آیا مهریه تا زمان درخواست زن به نرخ روز محاسبه میشود یا زمان پرداخت؟
در مهریهای که وجه رایج است، اصل بر محاسبه بر مبنای زمان تأدیه (پرداخت) است، نه صرفاً تاریخی که زن برای اولین بار مهریه خود را مطالبه کرده است. البته در صورت فوت زوج، همانطور که گفته شد، مقررات خاص مربوط به محاسبه تا زمان فوت اعمال میشود.
-
آیا میتوان مهریه را بعد از عقد کم یا زیاد کرد؟
میزان مهریهای که هنگام عقد تعیین شده، همان مهریه اصلی و شرعی زن محسوب میشود. با این حال، درباره کاهش و افزایش آن پس از عقد باید میان دو حالت تفاوت قائل شد.
-
آیا افزایش مهریه بعد از عقد امکانپذیر است؟
اگر زن و شوهر پس از عقد توافق کنند مبلغ یا تعداد سکههای مهریه افزایش پیدا کند، مقدار اضافهشده عنوان مهریه نخواهد داشت.
بر اساس رأی شماره ۴۸۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و نظریه شورای نگهبان، افزایش مهریه پس از وقوع عقد، آثار حقوقی مهریه تعیینشده ضمن عقد را ندارد.
با این حال، اگر مرد پس از عقد تعهد مالی جدید و معتبری در برابر زن ایجاد کند، این تعهد ممکن است به عنوان دین و تعهدی مستقل از مهریه قابل مطالبه باشد.
-
آیا زن میتواند مهریه خود را کاهش دهد؟
بله. زن میتواند با رعایت شرایط قانونی تمام یا بخشی از حق مالی خود نسبت به مهریه را بذل یا ابراء کند. بنابراین کاهش مهریه را نباید با افزایش مهریه یکسان دانست.
آثار حقوقی اقدام زن میتواند با توجه به اینکه از چه روشی برای بخشیدن یا کاهش مهریه استفاده شده متفاوت باشد؛ بنابراین متن و نوع سندی که تنظیم میشود اهمیت زیادی دارد.
-
آیا مهریه بخشیدهشده را میتوان دوباره مطالبه کرد؟
پاسخ این سؤال همیشه یکسان نیست. امکان رجوع زن به مهریهای که بخشیده است به نوع اقدام حقوقی انجامشده و متن سند بستگی دارد.
برای مثال، ابراء مهریه با برخی شیوههای دیگر بخشش یا بذل مهریه آثار یکسانی ندارد. به همین دلیل پیش از امضای سند بخشش مهریه باید مشخص شود که دقیقاً چه اثر حقوقی برای آن در نظر گرفته شده است.
-
آیا میتوان مهریه عندالمطالبه را بعد از عقد عندالاستطاعه کرد؟
بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، در صورت توافق زوجین، تبدیل مهریه عندالمطالبه به عندالاستطاعه یا برعکس میتواند معتبر باشد و در صورت احراز این توافق، آثار آن مورد توجه قرار میگیرد.
مراحل مطالبه مهریه.
برای مطالبه مهریه، بسته به نوع سند ازدواج و شرایط پرونده، امکان اقدام از طریق اجرای ثبت و در موارد قانونی از طریق دادگاه خانواده وجود دارد.
از آنجا که سند رسمی ازدواج از اسناد لازمالاجرا محسوب میشود، در بسیاری از پروندههای مهریه امکان شروع عملیات اجرایی از طریق اجرای ثبت وجود دارد.
-
برای گرفتن مهریه از کجا باید شروع کرد؟
در مهریه مندرج در سند رسمی ازدواج، زوجه میتواند برای صدور اجرائیه نسبت به مهریه اقدام کند. پس از تشکیل پرونده اجرایی، امکان شناسایی و توقیف اموال زوج در چارچوب مقررات وجود دارد.
اگر از طریق اجرای ثبت امکان وصول مهریه فراهم نشود، زوجه حسب شرایط قانونی پرونده میتواند مسیر قضایی و مراجعه به دادگاه خانواده را دنبال کند.
مراحل کلی به اجرا گذاشتن مهریه.
به طور خلاصه، روند مطالبه مهریه میتواند شامل مراحل زیر باشد:
1. درخواست صدور اجرائیه نسبت به مهریه مندرج در سند ازدواج؛
2. تشکیل پرونده اجرایی؛
3. شناسایی اموال و داراییهای زوج؛
4. توقیف اموال قابل توقیف در صورت وجود؛
5. ادامه عملیات اجرایی برای وصول مهریه؛
6. در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، مراجعه به دادگاه خانواده.
نوع مهریه، وجود یا نبود اموال به نام زوج و اقدامات قبلی انجامشده در پرونده میتواند بر مسیر مطالبه تأثیر بگذارد.
-
آیا برای مطالبه مهریه حتماً باید ابتدا به اجرای ثبت مراجعه کرد؟
در پروندههایی که مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده است، اجرای ثبت یکی از مسیرهای مهم برای شروع وصول مهریه است و مقررات مربوط به اجرای اسناد رسمی لازمالاجرا باید مورد توجه قرار گیرد.
با این حال، نمیتوان برای تمام پروندهها بدون توجه به نوع سند و شرایط موجود یک مسیر واحد تعیین کرد؛ بنابراین انتخاب مرجع و نحوه اقدام باید با توجه به وضعیت همان پرونده انجام شود.
-
آیا میتوان بخشی از مهریه را مطالبه کرد؟
بله. زن مجبور نیست تمام مهریه خود را یکجا مطالبه کند و میتواند تنها بخشی از آن را مورد مطالبه قرار دهد. مطالبه بخشی از مهریه اصولاً به معنی صرفنظر کردن از باقی آن نیست.
-
آیا میتوان بخشی از مهریه را از ثبت و بخش دیگر را از دادگاه مطالبه کرد؟
در شرایط قانونی، بله. بر اساس نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، مطالبه بخشی از مهریه از طریق اجرای ثبت و بخش دیگری از طریق دادگاه خانواده منع قانونی ندارد.
البته یک دین واحد را نمیتوان به گونهای دنبال کرد که یک قسمت مشخص از مهریه به طور همزمان از دو مرجع وصول شود؛ بنابراین باید میزان مهریه مورد مطالبه در هر مسیر مشخص باشد.
-
آیا برای مطالبه مهریه باید طلاق گرفت؟
خیر. مطالبه مهریه ارتباطی به لزوم طلاق ندارد. زن در دوران زندگی مشترک نیز میتواند برای دریافت مهریه خود اقدام کند.
مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت.
اگر مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده باشد، زوجه میتواند برای وصول آن از ظرفیت اجرای اسناد رسمی استفاده کند. این روش بهویژه زمانی اهمیت دارد که مرد دارای ملک، خودرو، حساب بانکی یا سایر داراییهای قابل شناسایی و توقیف باشد.
-
مراحل مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت چیست؟
به طور کلی، روند اجرای مهریه شامل درخواست صدور اجرائیه، تشکیل پرونده اجرایی و سپس پیگیری برای شناسایی و توقیف اموال زوج است.
پس از ابلاغ اجرائیه، اگر مهریه پرداخت نشود، زوجه میتواند در چارچوب مقررات اجرای اسناد رسمی برای شناسایی و توقیف اموال قابل توقیف زوج اقدام کند.
-
چه اموالی را میتوان برای مهریه توقیف کرد؟
با توجه به شرایط پرونده، امکان توقیف برخی داراییهای متعلق به زوج وجود دارد؛ از جمله:
- حساب و موجودی بانکی
- ملک و املاک– خودرو
- سهام و برخی داراییهای مالی
- مطالبات زوج از اشخاص دیگر
- بخشی از حقوق و مزایا در حدود مقرر قانونی
البته صرف معرفی یک مال به معنی امکان قطعی توقیف آن نیست. ابتدا باید مالکیت زوج و قابلیت قانونی توقیف آن بررسی شود.
-
آیا خانه مرد را میتوان بابت مهریه توقیف کرد؟
در صورتی که ملک متعلق به زوج باشد، امکان بررسی و توقیف آن برای وصول مهریه وجود دارد؛ اما مستثنیات دین باید در نظر گرفته شود.
برای مثال، منزل مسکونی مورد نیاز زوج که متناسب با وضعیت او در حالت اعسار باشد، میتواند تحت شرایط قانونی جزء مستثنیات دین قرار گیرد. بنابراین نمیتوان گفت هر خانهای که به نام مرد باشد حتماً بابت مهریه فروخته خواهد شد.
-
آیا خودرو برای مهریه قابل توقیف است؟
اصل بر این است که مال متعلق به بدهکار میتواند در چهارچوب مقررات توقیف شود؛ اما درباره خودرو نیز ممکن است بحث مستثنیات دین و ضرورت آن برای امرار معاش مطرح شود.
در نتیجه، قابل توقیف بودن خودرو باید با توجه به نوع استفاده، شرایط زوج و وضعیت پرونده بررسی شود.
-
آیا میتوان حساب بانکی شوهر را بابت مهریه توقیف کرد؟
در صورت شناسایی حسابها و وجود شرایط قانونی، امکان توقیف موجودی متعلق به زوج برای وصول مهریه وجود دارد.
البته توقیف حساب به معنی برداشت نامحدود هر مبلغی نیست و عملیات اجرایی در حدود بدهی و مطابق مقررات انجام میشود.
-
آیا میتوان مرد را بابت مهریه ممنوعالخروج کرد؟
در پرونده اجرایی مهریه، در صورت وجود شرایط مقرر در مقررات اجرای اسناد رسمی، زوجه میتواند درخواست ممنوعالخروجی زوج را مطرح کند.
با این حال، ممنوعالخروجی دائمی نیست و در مواردی مانند پرداخت بدهی، انصراف طلبکار یا تحقق سایر شرایط قانونی امکان رفع آن وجود دارد.
-
اگر مرد هیچ مالی به نام خود نداشته باشد چه میشود؟
اگر از طریق اجرای ثبت مال قابل توقیفی از زوج شناسایی نشود، اصل مهریه از بین نمیرود. زوجه میتواند با توجه به وضعیت پرونده و مقررات جاری، سایر راههای قانونی وصول مهریه را دنبال کند.
نداشتن مال به نام زوج با از بین رفتن بدهی مهریه یکسان نیست؛ بلکه ممکن است روش و زمان وصول مهریه را تحت تأثیر قرار دهد.
-
آیا اموال خانواده شوهر را میتوان برای مهریه توقیف کرد؟
خیر؛ صرف رابطه خانوادگی باعث مسئولیت پدر، مادر یا سایر بستگان زوج نسبت به پرداخت مهریه نمیشود.
برای وصول مهریه اصولاً باید مالی متعلق به خود زوج شناسایی شود. بنابراین نمیتوان صرفاً به دلیل اینکه پدر شوهر دارای خانه یا اموال زیادی است، آن اموال را بابت بدهی مهریه پسر توقیف کرد.
مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده
در مواردی که امکان وصول مهریه از طریق اجرای ثبت فراهم نشود یا شرایط قانونی مراجعه به دادگاه وجود داشته باشد، زوجه میتواند برای مطالبه مهریه در دادگاه خانواده اقدام کند.
دادگاه پس از بررسی مدارک و شرایط پرونده، در صورت احراز حق زوجه، درباره پرداخت مهریه حکم صادر میکند.
-
برای مطالبه مهریه از دادگاه چه مدارکی لازم است؟
با توجه به شرایط پرونده، معمولاً مدارک و اطلاعات زیر مورد نیاز است:
- سند ازدواج یا رونوشت معتبر آن
- مدارک هویتی– اطلاعات مربوط به زوج
- مدارک مربوط به اقدامات انجامشده از طریق اجرای ثبت، در موارد لازم
- اسناد و مدارک مربوط به اموال زوج، در صورت وجود و نیاز
ممکن است با توجه به نوع مهریه و شرایط پرونده، مدارک دیگری نیز لازم باشد.
-
دادخواست مطالبه مهریه را کجا باید ثبت کرد؟
مطالبه مهریه در صلاحیت دادگاه خانواده است. مطابق ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده، زوجه در دعاوی خانوادگی مربوط به زوجین میتواند در دادگاه محل اقامت خوانده یا محل سکونت خود اقامه دعوا کند.
در صورتی که خواسته، مهریه غیرمنقول باشد، مانند ملکی که به عنوان مهریه تعیین شده است، مقررات مربوط به صلاحیت محلی اموال غیرمنقول باید مورد توجه قرار گیرد.
-
هزینه دادرسی مطالبه مهریه چقدر است؟
مطالبه مهریه یک دعوای مالی محسوب میشود و هزینه دادرسی آن بر اساس ارزش خواسته و تعرفههای قانونی زمان ثبت دادخواست محاسبه میشود.
به همین دلیل بهتر است در زمان اقدام، مبلغ دقیق هزینه دادرسی بر اساس تعرفه جاری و میزان مهریه مورد مطالبه بررسی شود.
-
اگر زن پول هزینه دادرسی مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
نداشتن توانایی مالی برای پرداخت هزینه دادرسی لزوماً مانع طرح دعوای مهریه نیست. زوجه میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را درخواست کند.
در صورت پذیرش اعسار، زوجه مطابق تصمیم دادگاه از پرداخت هزینه دادرسی معاف خواهد شد.
-
آیا لازم است تمام مهریه در دادخواست مطالبه شود؟
خیر. زن میتواند فقط بخشی از مهریه خود را مطالبه کند و لزومی ندارد در همان دادخواست تمام مهریه را درخواست کند.
این موضوع ممکن است در پروندههایی که زوجه قصد مطالبه مرحلهای مهریه را دارد اهمیت داشته باشد و اصل حق او نسبت به باقی مهریه، صرفاً به دلیل مطالبه بخشی از آن از بین نمیرود.
-
آیا همزمان با مطالبه مهریه میتوان اموال شوهر را توقیف کرد؟
در صورت وجود شرایط قانونی، زوجه میتواند برای جلوگیری از انتقال یا از دسترس خارج شدن اموال، درخواست تأمین خواسته و توقیف اموال زوج را مطرح کند.
پذیرش درخواست و نحوه اجرای آن به شرایط پرونده، نوع مال و مقررات مربوط بستگی دارد.
-
رسیدگی به پرونده مهریه چقدر طول میکشد؟
برای پرونده مهریه نمیتوان مدت زمان ثابتی تعیین کرد. محل رسیدگی، حجم پروندههای شعبه، دفاعیات طرفین، شناسایی اموال، طرح اعسار، اعتراض به رأی و سایر اقدامات قضایی میتوانند مدت رسیدگی و وصول مهریه را تغییر دهند.
اعسار و تقسیط مهریه
اگر مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه مطرح کند.
اعسار به این معنا نیست که مهریه از بین میرود یا مرد از پرداخت آن معاف میشود؛ بلکه دادگاه وضعیت مالی، درآمد، داراییها و توان پرداخت او را بررسی میکند و اگر ناتوانی وی از پرداخت یکجای بدهی احراز شود، ممکن است مهریه به صورت اقساطی تعیین شود.
-
دادگاه برای تقسیط مهریه چه مواردی را بررسی میکند؟
میزان پیشقسط و اقساط مهریه برای همه افراد یکسان نیست. دادگاه با توجه به وضعیت اقتصادی و توانایی مالی زوج درباره نحوه پرداخت تصمیم میگیرد.
در این بررسی ممکن است مواردی مانند درآمد، اموال و داراییها، هزینههای متعارف زندگی، وضعیت شغلی و سایر شرایط مالی زوج مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین نمیتوان گفت برای مثال «همه مردان باید یک سکه پیشقسط و هر چند ماه یک سکه پرداخت کنند»؛ میزان اقساط با توجه به شرایط هر پرونده تعیین میشود. ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نیز تعیین مهلت یا اقساط را با لحاظ وضعیت مدیون و توانایی او در پرداخت مقرر کرده است.
-
آیا با قسطبندی مهریه، باقی مهریه بخشیده میشود؟
خیر. تقسیط مهریه به معنای کاهش یا بخشیده شدن مهریه نیست.
برای مثال اگر مرد به پرداخت ۱۰۰ سکه محکوم شده باشد و دادگاه با پذیرش اعسار، پرداخت آن را قسطبندی کند، اصل بدهی همان میزان مهریهای است که مرد به پرداخت آن محکوم شده و فقط نحوه پرداخت تغییر میکند.
-
آیا زن بعد از قسطبندی مهریه میتواند اموال مرد را توقیف کند؟
صدور حکم اعسار یا تقسیط لزوماً به این معنا نیست که زوجه دیگر هیچ امکانی برای وصول مهریه از اموال زوج ندارد.
اگر بعداً مال قابل توقیفی از زوج شناسایی شود، امکان وصول محکومبه از اموال او در چهارچوب مقررات قانونی وجود دارد. مقررات اجرای محکومیتهای مالی نیز شناسایی و توقیف اموال محکومعلیه برای استیفای محکومبه را پیشبینی کرده است.
بنابراین قسطبندی مهریه نباید با مصون شدن تمام اموال مرد از توقیف اشتباه گرفته شود.
-
آیا مبلغ اقساط مهریه بعداً قابل تغییر است؟
بله. وضعیت مالی افراد ممکن است با گذشت زمان تغییر کند. اگر پس از تعیین اقساط، وضعیت اقتصادی زوج یا شرایط مؤثر بر پرداخت تغییر قابل توجهی داشته باشد، امکان درخواست تعدیل اقساط در چهارچوب مقررات قانونی وجود دارد.
در نتیجه، مبلغ پیشقسط و اقساط مهریه لزوماً برای همیشه ثابت نمیماند و دادگاه میتواند بر اساس شرایط جدید درباره میزان پرداخت تصمیمگیری کند.
مستثنیات دین در مهریه چیست؟
اگر زن برای وصول مهریه اقدام کند، اصل بر این است که اموال قابل توقیف مرد میتواند برای پرداخت بدهی مورد استفاده قرار گیرد؛ اما قانون برخی اموال ضروری را از توقیف مستثنا کرده است که به آنها «مستثنیات دین» گفته میشود.
بنابراین حتی اگر مرد بابت مهریه بدهکار باشد، نمیتوان بدون توجه به مقررات، تمام اموال او را توقیف و فروخت.
چه اموالی جزء مستثنیات دین هستند؟
مطابق ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، از جمله مواردی که در شرایط قانونی میتوانند جزء مستثنیات دین باشند عبارتاند از:
– منزل مسکونی که عرفاً متناسب با شأن مرد در حالت اعسار باشد؛
– اثاثیه ضروری و مورد نیاز زندگی او و افراد تحت تکفلش؛
– مواد غذایی موجود به اندازه نیاز متعارف؛
– کتابها و ابزار علمی و تحقیقاتی مورد نیاز اهل علم و تحقیق متناسب با شأن آنها؛
– وسایل و ابزار کاری که برای امرار معاش مرد و افراد تحت تکفل او ضروری باشد؛
– تلفن مورد نیاز؛
– مبلغ ودیعه اجاره، در صورتی که شرایط قانونی مربوط به آن وجود داشته باشد.
در نتیجه، صرف اینکه مالی متعلق به زوج باشد همیشه به این معنا نیست که آن مال حتماً برای وصول مهریه قابل توقیف است.
این مطلب را هم بخوانید:
-
آیا تنها خانه مرد جزء مستثنیات دین است؟
اگر منزل مسکونی عرفاً متناسب با شأن زوج در حالت اعسار و مورد نیاز او باشد، میتواند جزء مستثنیات دین محسوب شود.
اما این قاعده به این معنا نیست که هر خانهای با هر قیمت و مشخصاتی از توقیف مصون است.
اگر ارزش و وضعیت منزل بیش از نیاز و شأن عرفی مرد در حالت اعسار باشد و مال دیگری برای پرداخت بدهی در دسترس نباشد، قانون در شرایط مقرر امکان استفاده از بخش مازاد ارزش آن برای پرداخت بدهی را پیشبینی کرده است.
بنابراین درباره توقیف خانه بابت مهریه باید وضعیت ملک و شرایط مالی و عرفی زوج در همان پرونده بررسی شود.
-
آیا خودروی مرد جزء مستثنیات دین است؟
خودرو در همه پروندهها به صورت خودکار جزء مستثنیات دین محسوب نمیشود.
اگر خودرو وسیله ضروری کار و امرار معاش زوج باشد، ممکن است با توجه به شرایط پرونده در زمره ابزار کار ضروری قرار گیرد. برای مثال در نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز وسیله نقلیهای مانند کامیون، در صورتی که وسیله ضروری امرار معاش محکومعلیه و افراد تحت تکفل او باشد، قابل بررسی به عنوان مستثنیات دین دانسته شده است.
تشخیص نهایی اینکه خودرو در یک پرونده مشخص جزء مستثنیات دین است یا خیر، به شرایط همان پرونده و نظر مرجع رسیدگیکننده بستگی دارد.
-
آیا وسایل محل کار مرد را میتوان بابت مهریه توقیف کرد؟
اگر ابزار و وسایل کاری برای امرار معاش زوج و افراد تحت تکفل او ضروری باشند، ممکن است مشمول مستثنیات دین شوند.
اما این حمایت شامل هر مال تجاری یا هر دارایی مرتبط با کسبوکار نمیشود. باید بررسی شود که مال موردنظر واقعاً ابزار ضروری کار و تأمین معاش محسوب میشود یا خیر.
-
چه کسی تشخیص میدهد یک مال جزء مستثنیات دین است؟
صرف ادعای زوج مبنی بر اینکه یک مال جزء مستثنیات دین است برای رفع توقیف آن کافی نیست.
در صورت اختلاف، شرایط مال، نحوه استفاده از آن، نیاز زوج و افراد تحت تکفل و سایر اوضاع پرونده مورد بررسی قرار میگیرد و مرجع صالح درباره مشمول بودن یا نبودن مال در مستثنیات دین تصمیم میگیرد.
بنابراین درباره اموالی مانند خانه یا خودروی زوج نمیتوان یک حکم ثابت برای تمام پروندههای مهریه صادر کرد.
انتقال اموال برای فرار از پرداخت مهریه
یکی از نگرانیهای رایج هنگام مطالبه مهریه این است که مرد پیش از توقیف اموال، داراییهای خود را به نام شخص دیگری منتقل کند تا امکان وصول مهریه از آنها وجود نداشته باشد.
صرف انتقال مال توسط زوج به معنای فرار از دین نیست. برای بررسی آثار حقوقی یا کیفری چنین انتقالی باید زمان انتقال، وجود بدهی، نحوه معامله، واقعی یا صوری بودن آن و سایر شرایط پرونده بررسی شود.
معامله به قصد فرار از دین چیست؟
مطابق ماده ۲۱۸ قانون مدنی، اگر مشخص شود معاملهای با قصد فرار از دین و به صورت صوری انجام شده است، آن معامله باطل خواهد بود.
برای مثال، اگر مرد صرفاً در ظاهر ملکی را به شخص دیگری منتقل کند، اما معامله واقعی نباشد و هدف از این اقدام خارج کردن ظاهری مال از مالکیت خود باشد، امکان بررسی موضوع به عنوان معامله صوری با قصد فرار از دین وجود دارد.
البته اثبات صوری بودن معامله نیازمند دلیل است و صرف اینکه انتقال مال پس از ایجاد اختلاف میان زوجین انجام شده باشد، به تنهایی برای اثبات صوری بودن آن کافی نیست.
-
آیا انتقال مال برای فرار از پرداخت مهریه جرم است؟
ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی برای انتقال مال با انگیزه فرار از ادای دین، در صورت وجود شرایط مقرر قانونی، ضمانت اجرای کیفری پیشبینی کرده است.
با این حال، هر انتقال مالی که توسط مرد انجام شود مشمول این ماده نیست و برای تحقق جرم باید شرایط قانونی آن احراز شود.
در رسیدگی به چنین پروندهای، موضوعاتی مانند وجود دین، وضعیت قانونی مطالبه و محکومیت، زمان انتقال مال، انگیزه انتقالدهنده و سایر شرایط مؤثر مورد بررسی قرار میگیرد.
-
اگر مرد خانه یا خودرو را به نام خانوادهاش کند چه میشود؟
صرف انتقال خانه، خودرو یا مال دیگر به پدر، مادر، خواهر، برادر یا سایر بستگان به معنی باطل بودن انتقال نیست.
اگر معامله واقعی و قانونی باشد، صرف رابطه خانوادگی طرفین برای بیاعتبار کردن آن کافی نخواهد بود.
اما اگر دلایلی وجود داشته باشد که نشان دهد انتقال صرفاً ظاهری و با هدف خارج کردن مال از دسترس طلبکار انجام شده است، زوجه میتواند حسب شرایط پرونده از راههای قانونی برای بررسی و اثبات موضوع اقدام کند.
-
اگر اموال قبل از مطالبه مهریه منتقل شده باشند، قابل برگشت هستند؟
نمیتوان صرفاً بر اساس اینکه انتقال قبل یا بعد از مطالبه مهریه انجام شده، درباره اعتبار آن تصمیم گرفت.
زمان انتقال یکی از عوامل مهم است، اما نوع معامله، واقعی یا صوری بودن آن، وجود دین و سایر شرایط قانونی نیز باید بررسی شود.
بنابراین هر مالی که مرد پیش از اقدام زن برای مهریه منتقل کرده باشد، خودبهخود قابل بازگرداندن یا توقیف نیست.
-
چگونه میتوان انتقال صوری اموال را اثبات کرد؟
اثبات صوری بودن معامله به دلایل و اوضاع و احوال هر پرونده بستگی دارد. اسناد و مدارک مربوط به معامله، نحوه پرداخت ثمن، رابطه طرفین، زمان انتقال، ادامه تصرف انتقالدهنده در مال و سایر قرائن ممکن است در رسیدگی مورد توجه قرار گیرند.
در نهایت، تشخیص صوری یا واقعی بودن معامله بر عهده مرجع قضایی است و نمیتوان تنها با مشاهده انتقال مال به یکی از بستگان زوج نتیجه گرفت که معامله حتماً صوری یا باطل بوده است.
توقیف حقوق و درآمد زوج بابت مهریه
اگر زوج دارای حقوق یا درآمد مستمر باشد، در صورت وجود شرایط قانونی امکان توقیف بخشی از حقوق و مزایای او برای پرداخت مهریه وجود دارد. بنابراین نداشتن ملک، خودرو یا سایر اموال قابل توقیف لزوماً به این معنا نیست که امکان وصول مهریه از حقوق زوج وجود ندارد.
البته تمام حقوق ماهانه مرد قابل توقیف نیست و قانون برای میزان قابل کسر محدودیتهایی در نظر گرفته است.
-
چه مقدار از حقوق مرد بابت مهریه قابل توقیف است؟
مطابق ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، از حقوق و مزایای کارکنان سازمانها و مؤسسات مشمول این مقررات، در صورتی که دارای زن یا فرزند باشند، یکچهارم و در غیر این صورت یکسوم قابل توقیف است.
بنابراین میزان قابل توقیف به وضعیت خانوادگی شخص و شرایط قانونی پرونده بستگی دارد و نمیتوان تمام حقوق ماهانه او را بابت مهریه برداشت کرد.
-
آیا حقوق بازنشستگی بابت مهریه قابل توقیف است؟
حقوق و مستمری بازنشستگی نیز در حدود مقرر قانونی میتواند مورد توقیف قرار گیرد؛ مشروط بر اینکه دین مربوط به شخص بازنشسته باشد.
در نتیجه، بازنشسته بودن زوج بهتنهایی مانع وصول مهریه از محل مستمری او نیست.
-
آیا زن میتواند تمام حقوق شوهر را بابت مهریه بگیرد؟
خیر. حتی اگر میزان بدهی مهریه زیاد باشد، توقیف حقوق و مزایا باید در حدود مقرر قانونی انجام شود.
هدف این محدودیت آن است که در کنار امکان وصول طلب، بخشی از درآمد شخص برای تأمین هزینههای زندگی او باقی بماند.
-
اگر مرد علاوه بر حقوق، اموال دیگری داشته باشد چه میشود؟
توقیف بخشی از حقوق لزوماً مانع شناسایی و توقیف سایر اموال قابل توقیف زوج نیست.
اگر ملک، خودرو، موجودی حساب یا دارایی دیگری از زوج شناسایی شود که جزء مستثنیات دین نباشد، زوجه میتواند در چهارچوب مقررات قانونی برای وصول باقیمانده مهریه از آن اموال نیز اقدام کند.
-
اگر مرد شغل آزاد داشته باشد، آیا درآمد او قابل توقیف است؟
مقررات مربوط به کسر درصد مشخص از حقوق عمدتاً درباره حقوق و مزایای مستمر اشخاص مشمول مقررات مربوط مطرح میشود. در مورد فردی که شغل آزاد دارد، موضوع میتواند متفاوت باشد.
در چنین شرایطی به جای کسر مستقیم درصد مشخصی از «حقوق ماهانه»، امکان شناسایی حسابهای بانکی، مطالبات از اشخاص دیگر و سایر داراییهای قابل توقیف زوج در چهارچوب مقررات وجود دارد.
بنابراین صرف شغل آزاد داشتن باعث مصونیت درآمد و داراییهای مرد در برابر مطالبه مهریه نمیشود.
مطالبه مهریه بعد از فوت زن یا شوهر
فوت زن یا شوهر اصولاً باعث از بین رفتن مهریه نمیشود. مهریه یک حق مالی است و با توجه به اینکه زن از زمان وقوع عقد نسبت به آن حق پیدا میکند، فوت هر یک از زوجین میتواند نحوه مطالبه و پرداخت آن را تغییر دهد، اما اصل این حق صرفاً به دلیل فوت از بین نمیرود.
-
اگر شوهر فوت کند، زن چگونه مهریه خود را مطالبه میکند؟
اگر مرد پیش از پرداخت مهریه فوت کند، زن میتواند مهریه پرداختنشده خود را از ترکه او مطالبه کند.
مهریه در این حالت دِین متوفی محسوب میشود و پیش از تقسیم باقیمانده ترکه میان وراث، دیون و حقوقی که بر عهده متوفی بوده باید مطابق مقررات مربوط پرداخت شود.
بنابراین زن برای دریافت مهریه لزوماً نباید منتظر تقسیم ارث بماند.
-
آیا زن علاوه بر مهریه از شوهر خود ارث هم میبرد؟
بله. مهریه و ارث دو حق مستقل از یکدیگر هستند.
اگر شرایط قانونی ارث وجود داشته باشد، زن میتواند مهریه خود را به عنوان طلب از ترکه مطالبه کند و علاوه بر آن، سهمالارث قانونی خود را نیز از آنچه پس از پرداخت دیون و حقوق متعلق به ترکه باقی میماند دریافت کند.
در نتیجه دریافت مهریه باعث از بین رفتن حق ارث زن نمیشود.
-
اگر ترکه شوهر برای پرداخت تمام مهریه کافی نباشد چه میشود؟
اگر دارایی باقیمانده از متوفی برای پرداخت تمام بدهیهای او کافی نباشد، نحوه پرداخت دیون باید مطابق مقررات مربوط به ترکه و حقوق طلبکاران انجام شود.
نکته مهم این است که وراث صرفاً به دلیل اینکه وارث متوفی هستند، الزاماً موظف نیستند مهریه را از اموال شخصی خود پرداخت کنند. مطالبه اصولاً از ترکه متوفی انجام میشود.
-
آیا زن میتواند مهریه را از پدر یا مادر شوهر فوتشده مطالبه کند؟
صرف اینکه پدر، مادر یا سایر بستگان مرد از وراث او باشند، باعث نمیشود مهریه به بدهی شخصی آنها تبدیل شود.
بنابراین زن اصولاً نمیتواند صرفاً به دلیل فوت شوهر، اموال شخصی خانواده او را بابت مهریه توقیف کند. آنچه برای پرداخت بدهی متوفی مورد توجه قرار میگیرد، ترکه و اموالی است که از خود او باقی مانده است.
البته اگر شخص دیگری قبلاً پرداخت مهریه را به صورت معتبر ضمانت یا تعهد کرده باشد، وضعیت باید بر اساس همان تعهد بررسی شود.
-
اگر زن فوت کند، مهریه او چه میشود؟
با فوت زن، مهریه پرداختنشده او از بین نمیرود. از آنجا که مهریه یک حق مالی است، طلب زن بابت مهریه جزء حقوق مالی باقیمانده از او محسوب میشود و وراث وی میتوانند در حدود سهمالارث خود آن را مطالبه کنند.
بنابراین فوت زوجه باعث بری شدن شوهر از پرداخت مهریه نمیشود.
-
آیا شوهر هم از مهریه همسر فوتشده سهم میبرد؟
اگر شوهر از وراث قانونی زن باشد، از ترکه او سهمالارث خواهد داشت و طلب مهریه زن نیز میتواند جزء حقوق مالی متعلق به ترکه محسوب شود.
در نتیجه هنگام تعیین سهم هر یک از وراث، قواعد ارث نیز باید در نظر گرفته شود. میزان نهایی قابل مطالبه توسط هر وارث به تعداد و طبقه وراث و سهم قانونی آنها بستگی خواهد داشت.
مهریه در طلاق توافقی، طلاق از طرف زن و طلاق از طرف مرد
یکی از سؤالات رایج درباره مطالبه مهریه این است که آیا درخواست طلاق توسط زن یا مرد بر حق دریافت مهریه تأثیر دارد؟
در حالت کلی، مهریه یک حق مالی مستقل است و صرف اینکه درخواست طلاق از طرف کدام یک از زوجین مطرح شده باشد، بهتنهایی باعث از بین رفتن مهریه نمیشود. با این حال، نوع طلاق، توافقات زوجین، بذل مهریه و شرایط خاص هر پرونده میتواند بر میزان مهریه قابل دریافت اثر داشته باشد.
-
مهریه در طلاق از طرف مرد چگونه است؟
اگر مرد درخواست طلاق بدهد، اصل حق زن نسبت به مهریه از بین نمیرود.
در فرایند طلاق باید حقوق مالی زوجه مطابق مقررات تعیین تکلیف شود و مهریه پرداختنشده نیز از جمله حقوق مالی است که مورد توجه قرار میگیرد.
بنابراین این تصور که مرد با درخواست طلاق میتواند بدون تعیین تکلیف مهریه از همسر خود جدا شود، صحیح نیست.
این مطلب را هم بخوانید:
-
اگر زن درخواست طلاق بدهد، مهریه به او تعلق میگیرد؟
صرف اینکه دادخواست طلاق از طرف زن مطرح شده باشد، موجب از بین رفتن مهریه او نمیشود.
اگر زن یکی از دلایل قانونی طلاق، مانند تحقق شروط ضمن عقد یا وجود شرایط مقرر قانونی را اثبات کند، اصل حق او نسبت به مهریه صرفاً به دلیل درخواست طلاق از بین نمیرود.
بنابراین عبارت رایج «اگر زن خودش طلاق بخواهد مهریه ندارد» از نظر حقوقی یک قاعده کلی و صحیح نیست.
این مطلب را هم بخوانید:
مهریه در طلاق توافقی چگونه تعیین میشود؟
در طلاق توافقی، نحوه تعیین تکلیف مهریه تا حد زیادی به توافق زن و شوهر بستگی دارد.
برای مثال ممکن است توافق شود:
- تمام مهریه پرداخت شود؛
- خشی از مهریه پرداخت و بخشی بخشیده شود؛
- مهریه به صورت اقساط پرداخت شود؛
- زن تمام یا بخشی از مهریه را در چهارچوب توافق مربوط به طلاق بذل کند.
بنابراین نمیتوان گفت در طلاق توافقی زن حتماً باید تمام مهریه خود را ببخشد.
همچنین میتوانید بخوانید:
-
آیا برای طلاق گرفتن زن باید مهریه را ببخشد؟
خیر، چنین قاعده کلیای وجود ندارد.
در برخی انواع طلاق مانند طلاق خلع، بذل مال از سوی زن از عناصر مهم طلاق است؛ اما این موضوع را نباید به تمام مواردی که زن متقاضی طلاق است تعمیم داد.
ممکن است زن بر اساس یکی از جهات قانونی، بدون بخشیدن تمام مهریه خود درخواست طلاق کند.
-
مهریه در طلاق خلع چگونه است؟
در طلاق خلع، زن به دلیل کراهتی که از شوهر دارد، مالی را به او میدهد تا در مقابل آن طلاق بگیرد. این مال در اصطلاح «فدیه» نامیده میشود.
مطابق قانون مدنی، فدیه میتواند عین مهریه، معادل آن یا بیشتر یا کمتر از مهریه باشد.
بنابراین در طلاق خلع نیز نمیتوان گفت زن در همه موارد الزاماً باید تمام مهریه خود را ببخشد؛ میزان مالی که بذل میشود به شرایط و توافق مربوط بستگی دارد.
-
اگر زن مهریه را در طلاق توافقی ببخشد، بعداً میتواند آن را مطالبه کند؟
پاسخ به این سؤال به نحوه تنظیم توافق و ماهیت حقوقی اقدامی که نسبت به مهریه انجام شده بستگی دارد.
«ابراء مهریه»، «بذل مهریه» و تعهدات مندرج در توافق طلاق الزاماً آثار حقوقی یکسانی ندارند. همچنین در برخی انواع طلاق، موضوع رجوع به مال بذلشده میتواند آثار خاص خود را داشته باشد.
به همین دلیل نباید صرف استفاده از عبارت «بخشیدن مهریه» نتیجه گرفت که در تمام پروندهها امکان رجوع وجود دارد یا برای همیشه از بین رفته است. متن توافق و نوع طلاق باید به طور جداگانه بررسی شود.
آیا برای مطالبه مهریه داشتن وکیل الزامی است؟
خیر. برای مطالبه مهریه الزام قانونی به داشتن وکیل وجود ندارد و زوجه میتواند شخصاً مراحل قانونی پرونده خود را پیگیری کند.
با این حال، در پروندههایی که شناسایی و توقیف اموال، ادعای انتقال صوری داراییها، اعسار و تقسیط مهریه، اعتراض به تصمیمات یا همزمانی پرونده مهریه با طلاق مطرح است، استفاده از وکیل میتواند روند پیگیری پرونده را برای زوجه روشنتر و منظمتر کند.
-
وکیل مهریه چه اقداماتی میتواند انجام دهد؟
حدود اقدامات وکیل به وکالتنامه و شرایط پرونده بستگی دارد. وکیل میتواند حسب مورد اقداماتی مانند موارد زیر را انجام دهد:
- بررسی عقدنامه و وضعیت حقوقی مهریه؛
- انتخاب مسیر مناسب برای مطالبه مهریه؛
- تنظیم و ثبت دادخواستها و درخواستهای لازم؛
- پیگیری شناسایی و توقیف اموال زوج؛
- درخواست تأمین خواسته در صورت وجود شرایط قانونی؛
- پیگیری پرونده در دادگاه و مراجع اجرایی؛
- دفاع در برابر ادعاها و اعتراضات مطرحشده در پرونده؛
- بررسی موضوع اعسار، تقسیط یا تعدیل اقساط مهریه؛
- پیگیری اقدامات قانونی مربوط به انتقال اموال در مواردی که احتمال فرار از پرداخت دین مطرح باشد.
-
آیا با داشتن وکیل، حضور زن در پرونده مهریه لازم است؟
در بسیاری از مراحل، وکیل میتواند در حدود اختیارات مندرج در وکالتنامه از طرف موکل اقدامات لازم را انجام دهد و نیاز به مراجعه شخصی زوجه کاهش پیدا میکند.
با این حال، ممکن است با توجه به موضوع پرونده یا تصمیم مرجع رسیدگیکننده، حضور شخص زوجه در برخی مراحل ضروری باشد. بنابراین نمیتوان گفت با گرفتن وکیل، زن تحت هیچ شرایطی نیازی به حضور نخواهد داشت.
-
حقالوکاله وکیل مهریه چقدر است؟
برای حقالوکاله وکیل مهریه نمیتوان یک مبلغ ثابت برای تمام پروندهها تعیین کرد. میزان حقالوکاله میتواند با توجه به ارزش و موضوع پرونده، میزان اقدامات مورد نیاز، مرحله رسیدگی و توافق میان وکیل و موکل متفاوت باشد.
به همین دلیل بهتر است پیش از اعطای وکالت، حدود خدمات، مبلغ حقالوکاله و هزینههای احتمالی پرونده به صورت شفاف مشخص شود.
-
آیا وکیل میتواند زمان قطعی برای گرفتن مهریه تضمین کند؟
خیر. مدت زمان وصول مهریه به عوامل متعددی مانند وجود اموال قابل توقیف، اقدامات زوج، اعسار و تقسیط، اعتراضات احتمالی، حجم پروندههای مرجع رسیدگی و فرایند اجرای حکم بستگی دارد.
به همین دلیل، وعدههایی مانند «وصول قطعی مهریه در چند روز» یا تضمین نتیجه و زمان مشخص برای همه پروندهها قابل اتکا نیست.
نقش وکیل، استفاده از راهکارهای قانونی و پیگیری صحیح پرونده است؛ اما نتیجه و مدت رسیدگی نهایتاً به شرایط هر پرونده و تصمیم مراجع قانونی بستگی دارد.
مشاوره حقوقی برای مطالبه مهریه
اگر درباره مطالبه مهریه، توقیف اموال، اعسار و تقسیط، ممنوعالخروجی زوج یا انتخاب مسیر مناسب برای وصول مهریه سؤال دارید، بررسی پرونده توسط وکیل خانواده میتواند به مشخص شدن حقوق و راهکارهای قانونی موجود کمک کند.
گروه حقوقی سلمان احدی آماده ارائه مشاوره و بررسی پروندههای مربوط به مهریه و سایر دعاوی خانواده است.
جهت مشاوره با شماره 09120466204 تماس حاصل نمایید.
