مطالبه نحله زن چیست؟ شرایط، مبلغ و تفاوت نحله با اجرتالمثل در سال ۱۴۰۵
مطالبه نحله یکی از موضوعات تخصصی حقوق خانواده است که معمولاً در پروندههای طلاق و در کنار حقوق مالی زن مانند مهریه، نفقه و اجرتالمثل مطرح میشود.
برای بررسی امکان مطالبه نحله باید تاریخ طلاق، نوع دعوای طلاق، شرایط زندگی مشترک، امکان استحقاق اجرتالمثل و رویه قضایی حاکم بر پرونده بهصورت دقیق بررسی شود.
نحله چیست؟
«نحله» در لغت به معنای بخشش و عطیه است.
در ادبیات حقوق خانواده ایران، نحله به مالی گفته میشود که در شرایط مقرر قانونی و با توجه به وضعیت زندگی مشترک و توان مالی زوج برای زوجه تعیین میشود.
نحله با مهریه، نفقه و اجرتالمثل یکسان نیست و هرکدام مبنا و شرایط حقوقی متفاوتی دارند.
مبنای قانونی نحله چیست؟
مبنای شناختهشده نحله، بند «ب» تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب ۱۳۷۱ بوده است.
مطابق این مقرره، در شرایط مقرر و در صورتی که امکان تعیین اجرتالمثل طبق بند «الف» وجود نداشت، با توجه به سنوات زندگی مشترک، نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه میتوانست مبلغی را از باب بخشش یا نحله برای زوجه تعیین کند.
با تصویب قانون حمایت خانواده سال ۱۳۹۱، بخش عمده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق نسخ شد؛ با این حال ماده ۵۸ قانون حمایت خانواده، بند «ب» تبصره ۶ آن قانون را از نسخ مستثنا کرده است.
بنابراین در بررسی نحله باید این وضعیت قانونی و همچنین رویه قضایی پرونده مورد توجه قرار گیرد.
شرایط مطالبه نحله زن چیست؟
مطالبه و استحقاق نحله را نمیتوان صرفاً با چند شرط ساده برای همه پروندهها قطعی دانست.
با این حال، در بررسی یک پرونده نحله معمولاً موضوعات زیر اهمیت دارند:
- نحوه و جهت طرح طلاق
- علت درخواست طلاق
- شرایط قانونی زوجه
- امکان یا عدم امکان تعیین اجرتالمثل
- مدت زندگی مشترک
- کارهایی که زن در زندگی مشترک انجام داده است
- وضعیت و وسع مالی زوج
- تاریخ و مقررات حاکم بر پرونده
- آرای قبلی صادرشده میان زوجین
- رویه قضایی قابل اعمال در پرونده
بنابراین صرف اینکه زوجین چند سال با یکدیگر زندگی کردهاند، به تنهایی موجب ایجاد مبلغ مشخصی به عنوان نحله نمیشود.
آیا نحله فقط در طلاق از طرف مرد تعلق میگیرد؟
نحله در نظام حقوقی ایران اساساً در بستر مقررات مربوط به طلاق به درخواست زوج شکل گرفته است.
در مقررات سابق نیز یکی از شرایط مهم این بود که تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءرفتار و اخلاق او نباشد.
به همین دلیل نحله را نباید مانند مهریه، یک طلب مالی مستقل و بدون ارتباط با شرایط طلاق معرفی کرد.
برای پاسخ قطعی باید علت و نوع طلاق و شرایط همان پرونده بررسی شود.
این مطلب را هم بخوانید:
نحله زن چگونه محاسبه میشود؟
برخلاف مهریه یا برخی مطالبات مالی، برای نحله فرمول ریاضی ثابت یا تعرفه سالانه مشخصی وجود ندارد.
در مقررات مربوط به نحله سه معیار مهم مورد توجه قرار گرفته است:
- سنوات زندگی مشترک
- نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده است
- وسع مالی زوج
بنابراین نمیتوان گفت مثلاً به ازای هر سال زندگی مشترک مبلغ ثابتی به زن تعلق میگیرد.
مبلغ نحله زن در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
هیچ مبلغ ثابت قانونی تحت عنوان «نرخ نحله زن در سال ۱۴۰۵» وجود ندارد.
در نتیجه مطالبی مانند:
«نحله هر سال زندگی مشترک فلان مبلغ است»
یا
«نحله معادل چند ماه حقوق شوهر است»
قاعده قانونی محسوب نمیشوند.
مبلغ احتمالی باید با توجه به شرایط پرونده تعیین شود.
آیا برای تعیین نحله کارشناس تعیین میشود؟
نحله ماهیتاً مانند اجرتالمثل نیست که ارزش عرفی کارهای انجامشده موضوع اصلی محاسبه کارشناسی باشد.
در تعیین نحله، دادگاه با توجه به معیارهای قانونی و شرایط پرونده تصمیمگیری میکند.
ممکن است برای احراز برخی مسائل پرونده نیاز به بررسیهای تکمیلی وجود داشته باشد، اما نباید تعیین نحله را الزاماً همانند محاسبه کارشناسی اجرتالمثل معرفی کرد.
تفاوت نحله و اجرتالمثل چیست؟
آیا نحله و اجرتالمثل همزمان تعلق میگیرند؟
این مسئله باید با توجه به مبنای قانونی نحله بررسی شود.
در ساختار بندهای «الف» و «ب» تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، نحله برای وضعیتی پیشبینی شده بود که امکان تعیین اجرتالمثل طبق بند «الف» وجود نداشته باشد.
به همین دلیل نمیتوان نحله را بهعنوان مبلغی معرفی کرد که بهطور معمول علاوه بر اجرتالمثل به زن پرداخت میشود.
در هر پرونده باید مشخص شود زن از چه مبنایی برای مطالبه حقوق مالی خود استفاده میکند.
آیا اجرتالمثل فقط هنگام طلاق قابل مطالبه است؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج این است که گفته شود زن فقط هنگام طلاق میتواند اجرتالمثل ایام زوجیت را مطالبه کند.
با توجه به تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی، در صورت وجود شرایط قانونی، اجرتالمثل میتواند بهعنوان یک حق مالی مستقل مورد مطالبه قرار گیرد و لزوماً منوط به وقوع طلاق نیست.
آیا اجرتالمثل فقط در طلاق از طرف مرد تعلق میگیرد؟
خیر؛ این گزاره به شکل مطلق صحیح نیست.
پس از اضافه شدن تبصره به ماده ۳۳۶ قانون مدنی، استحقاق اجرتالمثل باید بر اساس شرایط مندرج در همان مقرره بررسی شود.
بنابراین نباید اجرتالمثل را صرفاً به پرونده طلاق از طرف مرد محدود کرد.
شرایط دریافت اجرتالمثل ایام زوجیت
برای مطالبه اجرتالمثل معمولاً موارد زیر بررسی میشود:
- انجام کارهایی توسط زوجه در زندگی مشترک
- شرعاً بر عهده زن نبودن آن کارها
- انجام کارها به دستور زوج
- عرفاً دارای اجرت بودن کارها
- نداشتن قصد تبرع از سوی زوجه
- اثبات شرایط قانونی در دادگاه
آیا خانهداری زن حتماً اجرتالمثل دارد؟
صرف انجام امور منزل به معنای محکومیت قطعی شوهر به پرداخت اجرتالمثل نیست.
شرایط مقرر در تبصره ماده ۳۳۶ باید بررسی و احراز شود.
نوع فعالیتها، مدت زندگی مشترک، وضعیت فرزندان و سایر شرایط نیز میتوانند در ارزیابی کارشناسی مؤثر باشند.
اجرتالمثل زن چگونه محاسبه میشود؟
در پروندههای اجرتالمثل، دادگاه معمولاً برای تعیین ارزش کارهای انجامشده از کارشناس رسمی دادگستری استفاده میکند.
کارشناس حسب موضوع میتواند مواردی مانند:
- مدت زندگی مشترک
- نوع و میزان فعالیتهای زوجه
- تعداد فرزندان و مسئولیتهای مرتبط
- شرایط زندگی زوجین
- عرف و ارزش خدمات انجامشده
را بررسی کند.
نظر کارشناس نیز در صورت وجود شرایط قانونی قابل اعتراض است.
آیا درآمد شوهر معیار اجرتالمثل است؟
اجرتالمثل اصولاً بر مبنای ارزش عرفی کار انجامشده تعیین میشود.
بنابراین درآمد یا ثروت شوهر نباید مانند معیار اصلی محاسبه اجرتالمثل معرفی شود.
این یکی دیگر از تفاوتهای اجرتالمثل با نحله است؛ زیرا در مقررات نحله، وسع مالی زوج صراحتاً یکی از معیارهای تعیین مبلغ بوده است.
مراحل مطالبه نحله
با توجه به شرایط پرونده، روند رسیدگی میتواند شامل مراحل زیر باشد:
- بررسی پرونده طلاق
- بررسی علت و جهت طلاق
- بررسی شرایط استحقاق اجرتالمثل
- بررسی امکان قانونی مطالبه نحله
- جمعآوری اسناد و مدارک
- طرح درخواست در مرجع صالح
- بررسی وضعیت زندگی مشترک
- بررسی وسع مالی زوج حسب مورد
- رسیدگی دادگاه
- صدور رأی
- اعتراض به رأی در صورت وجود شرایط
- اجرای رأی قطعی
مدارک لازم برای مطالبه نحله
بسته به پرونده، مدارک زیر میتوانند مؤثر باشند:
آیا عدم تمکین بر نحله تأثیر دارد؟
میتواند مؤثر باشد.
در مقررات مربوط به نحله، علت طلاق و اینکه تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءاخلاق و رفتار او بوده یا خیر، اهمیت داشته است.
بنابراین وجود رأی قطعی تمکین یا مدارک مربوط به نشوز میتواند در پرونده اهمیت پیدا کند، اما اثر آن باید بر اساس مجموعه شرایط پرونده بررسی شود.
آیا زن در طلاق توافقی نحله میگیرد؟
در طلاق توافقی، حقوق مالی زوجین عمدتاً بر اساس توافق آنان تعیین تکلیف میشود.
اگر زوجین درباره نحله، اجرتالمثل یا سایر حقوق مالی توافق کرده باشند، متن دقیق توافق اهمیت زیادی دارد.
بنابراین نمیتوان بدون بررسی توافقنامه گفت درتمام طلاقهای توافقی نحله تعلق میگیرد یا نمیگیرد.
این مطلب را هم بخوانید:
آیا زن در طلاق از طرف خودش نحله میگیرد؟
با توجه به مبنای تاریخی و قانونی نحله، این حق اساساً در چارچوب خاص طلاق به درخواست زوج مطرح شده است.
در طلاق به درخواست زوجه، باید ابتدا مبنای حقوقی ادعا و شرایط پرونده بررسی شود و نباید استحقاق نحله را مانند مهریه مفروض دانست.
آیا بخشیدن مهریه باعث ایجاد حق نحله میشود؟
خیر.
بخشیدن یا بذل مهریه به خودی خود باعث ایجاد حق نحله نمیشود.
مهریه و نحله دو موضوع مستقل هستند و هرکدام مقررات خاص خود را دارند.
تفاوت نحله با مهریه چیست؟
مهریه مالی است که به موجب عقد نکاح برای زن ایجاد میشود و زن اصولاً از زمان عقد مالک آن میشود.
اما نحله چنین ماهیتی ندارد و صرف وقوع ازدواج باعث ایجاد یک طلب قطعی و معین تحت عنوان نحله نمیشود.
تفاوت نحله با نفقه چیست؟
نفقه در نکاح دائم و در صورت وجود شرایط قانونی از تکالیف زوج است و شامل نیازهای متعارف و متناسب زوجه میشود.
اما نحله مربوط به شرایط خاص دیگری است و جایگزین نفقه محسوب نمیشود.
این مطلب را هم بخوانید:
تفاوت نحله با شرط تنصیف دارایی چیست؟
شرط تنصیف دارایی یک شرط قراردادی ضمن عقد نکاح است که در صورت وجود و تحقق شرایط مندرج در آن میتواند آثار خاص خود را داشته باشد.
نحله منشأ و شرایط متفاوتی دارد.
بنابراین:
- مهریه
- نفقه
- اجرتالمثل
- نحله
- شرط تنصیف دارایی
پنج عنوان حقوقی متفاوتاند و نباید با یکدیگر مخلوط شوند.
-
نحله زن چقدر است؟
مبلغ ثابت قانونی ندارد و شرایط پرونده، سنوات زندگی مشترک، نوع فعالیتهای زوجه و وسع مالی زوج در بررسی آن اهمیت دارند.
-
آیا برای هر سال زندگی مبلغ مشخصی نحله تعلق میگیرد؟
خیر. هیچ نرخ ثابت قانونی برای هر سال زندگی مشترک تعیین نشده است.
-
آیا زن میتواند هم نحله و هم مهریه بگیرد؟
این دو حق مبنای متفاوتی دارند و وجود مهریه به خودی خود مانع بررسی نحله نیست.
-
آیا زن میتواند هم نحله و هم نفقه بگیرد؟
نفقه و نحله مبانی متفاوتی دارند و استحقاق هرکدام باید جداگانه بررسی شود.
-
آیا زن میتواند هم نحله و هم اجرتالمثل بگیرد؟
در ساختار قانونی نحله، این حق بهعنوان جایگزینی در فرض عدم امکان تعیین اجرتالمثل مطرح شده است؛ بنابراین مطالبه و استحقاق همزمان آنها نیازمند بررسی دقیق مبنای قانونی و وضعیت پرونده است و نباید بهعنوان قاعده عمومی معرفی شود.
-
آیا نحله بدون طلاق قابل مطالبه است؟
برخلاف اجرتالمثل، نحله اساساً در چارچوب مقررات طلاق مطرح شده و مطالبه آن بدون توجه به پرونده طلاق نیازمند بررسی دقیق مبنای قانونی است.
-
آیا زن خانهدار میتواند اجرتالمثل بگیرد؟
خانهدار بودن به تنهایی کافی نیست؛ شرایط تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی باید احراز شود.
-
آیا نحله نرخ سالانه دارد؟
خیر. چیزی تحت عنوان نرخ رسمی سالانه نحله در سال ۱۴۰۵ وجود ندارد.
وکیل مطالبه نحله و اجرتالمثل در سعادتآباد و شهرک غرب
پروندههای مربوط به نحله، اجرتالمثل، مهریه، نفقه، تنصیف دارایی و طلاق ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و انتخاب مبنای حقوقی اشتباه میتواند نتیجه دعوا را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل قبل از طرح دعوای مطالبه نحله باید مشخص شود که آیا شرایط قانونی نحله وجود دارد یا مطالبه اجرتالمثل یا حق مالی دیگری مسیر مناسبتری است.
گروه حقوقی سلمان احدی
شماره تماس: 09120466204
آدرس: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳.
