مطالبه وجه رسید عادی؛ شرایط، مدارک و نمونه دادخواست
مطالبه وجه رسید عادی
رسید عادی یکی از اسنادی است که میتواند برای اثبات طلب و مطالبه وجه در دادگاه مورد استناد قرار گیرد. بسیاری از روابط مالی میان اشخاص بدون تنظیم سند رسمی انجام میشود و طلبکار ممکن است برای اثبات طلب خود تنها یک رسید دستنویس، قرارداد، فاکتور، رسید بانکی یا نوشتهای دارای امضا در اختیار داشته باشد.
عادی بودن یک سند به معنای بیاعتبار بودن آن نیست. اگر رسید عادی بتواند وجود دین یا تعهد مالی را اثبات کند، طلبکار میتواند با استناد به آن و سایر دلایل و قرائن، دادخواست مطالبه وجه مطرح کند.
با این حال، نتیجه پرونده به محتوای رسید، امضا یا انتساب آن به بدهکار، منشأ بدهی، دفاعیات طرف مقابل و سایر ادله موجود بستگی دارد.
رسید عادی چیست؟
سند عادی در مفهوم حقوقی، نوشتهای است که سند رسمی محسوب نمیشود اما میتواند در مقام دعوا یا دفاع مورد استناد قرار گیرد.
برای مثال، اگر شخصی در نوشتهای اقرار کند مبلغ معینی به دیگری بدهکار است و آن را امضا کند، این نوشته میتواند یکی از مهمترین دلایل طلبکار برای مطالبه وجه باشد.
بنابراین برای مطالبه وجه الزاماً نیازی به داشتن سند رسمی نیست.
چه اسنادی میتوانند مبنای مطالبه وجه قرار گیرند؟
بسته به روابط طرفین، اسناد مختلفی میتوانند در اثبات طلب مؤثر باشند؛ از جمله:
1. رسید دستنویس بدهی: نوشتهای که در آن بدهکار دریافت وجه یا وجود بدهی خود را تأیید کرده است.
2. قرارداد عادی: قرارداد خریدوفروش، خدمات، پیمانکاری، کارگزاری و سایر قراردادهایی که در آنها تعهد به پرداخت وجه وجود دارد.
3. فاکتور فروش: فاکتور در کنار مدارکی مانند تحویل کالا، مکاتبات، تأیید خریدار یا سایر قرائن میتواند در اثبات طلب مؤثر باشد.
4. رسید واریز بانکی: رسید کارتبهکارت، انتقال حساب، حواله یا گردش حساب بانکی میتواند یکی از دلایل پرونده باشد.
5. بارنامه و اسناد حمل: در اختلافات مربوط به حملونقل ممکن است بارنامه و اسناد مرتبط برای اثبات انجام خدمات و استحقاق دریافت کرایه مورد استناد قرار گیرند.
6. پیامها و مکاتبات: پیامک، مکاتبات و دادهپیامهای قابل استناد نیز حسب شرایط پرونده میتوانند در کنار سایر دلایل اهمیت داشته باشند.
آیا رسید عادی در دادگاه اعتبار دارد؟
بله. صرف عادی بودن سند موجب بیاعتباری آن نیست.
اگر رسید منتسب به خوانده باشد، دادگاه آن را همراه با دفاعیات طرفین و سایر ادله بررسی میکند.
البته ممکن است خوانده حسب مورد نسبت به سند عادی انکار یا تردید مطرح کند یا ادعای جعل داشته باشد. در این شرایط، موضوع انتساب سند و اصالت آن مطابق مقررات مربوط بررسی میشود.
بنابراین داشتن اصل رسید عادی اهمیت زیادی دارد و بهتر است اصل سند تا پایان رسیدگی نزد دارنده محفوظ بماند.
شرایط مطالبه وجه رسید عادی
برای موفقیت در دعوای مطالبه وجه، باید وجود یک حق مالی قابل مطالبه احراز شود.
برای مثال اگر در رسید نوشته شده باشد:
«اینجانب مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان از آقای … دریافت کردم و متعهد میشوم تا تاریخ … آن را بازپرداخت کنم.»
پس از فرارسیدن موعد و عدم پرداخت، طلبکار میتواند با استناد به این رسید دادخواست مطالبه وجه مطرح کند.
اما اگر نوشته مبهم باشد یا مشخص نباشد پول بابت چه موضوعی پرداخت شده، ممکن است برای اثبات ادعا به دلایل دیگری نیز نیاز باشد.
آیا رسید کارتبهکارت برای مطالبه وجه کافی است؟

ماده ۲۶۵ قانون مدنی و واریز وجه
مطابق ماده ۲۶۵ قانون مدنی:
«هر کس مالی به دیگری بدهد ظاهر در عدم تبرع است بنابراین اگر کسی چیزی به دیگری بدهد بدون اینکه مقروض آن چیز باشد میتواند استرداد کند.»
این ماده در دعاوی مربوط به استرداد وجه اهمیت زیادی دارد؛ با این حال نباید آن را به این صورت سادهسازی کرد که «هر کس رسید واریز بانکی دارد حتماً میتواند پول را پس بگیرد.»
شرایط پرداخت، روابط طرفین، ادعاهای آنها و سایر مدارک پرونده باید بررسی شود.
مدارک لازم برای مطالبه وجه رسید عادی
با توجه به پرونده، مدارک میتواند شامل:
- اصل رسید عادی، قرارداد،
- رسیدهای بانکی،
- فاکتور،
- اظهارنامه،
- مکاتبات و پیامهای مرتبط،
- شهادت شهود در موارد قابل استناد و سایر مدارکی باشد که وجود طلب یا منشأ آن را اثبات میکند.
همچنین مشخصات پرونده و مدارک لازم برای ثبت دادخواست باید هنگام طرح دعوا ارائه شود.
-
آیا وجود شاهد برای مطالبه وجه ضروری است؟
خیر.
وجود شاهد در همه پروندههای مطالبه وجه الزامی نیست.
اگر طلب با سند و سایر ادله قابل اثبات باشد، نداشتن شاهد لزوماً موجب رد دعوا نمیشود.
از طرف دیگر، در پروندهای که سند کتبی کافی وجود ندارد، شهادت واجد شرایط قانونی میتواند حسب مورد یکی از ادله اثبات دعوا باشد.
مراحل مطالبه وجه رسید عادی

دادگاه صالح برای مطالبه وجه رسید عادی
بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، بخشی از دعاوی مالی تا نصاب قانونی در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است.
در مورد صلاحیت محلی نیز اصل بر مراجعه به دادگاه محل اقامت خوانده است؛ البته با توجه به منشأ دعوا و شرایط قانونی ممکن است قواعد دیگری نیز قابل اعمال باشد.
بنابراین تعیین مرجع صالح باید با توجه به مبلغ خواسته، نوع رابطه حقوقی و مقررات صلاحیت محلی انجام شود.
مطالبه خسارت تأخیر تأدیه
طلبکار ممکن است علاوه بر اصل طلب، خسارت تأخیر تأدیه را نیز مطالبه کند.
در دیونی که موضوع آنها وجه رایج است، ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی برای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه شرایطی مقرر کرده است؛ از جمله مطالبه طلبکار، تمکن بدهکار و امتناع از پرداخت و تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه.
بنابراین خسارت تأخیر تأدیه در هر پرونده به صورت خودکار از تاریخ ایجاد بدهی محاسبه نمیشود.
-
اگر رسید تاریخ سررسید نداشته باشد چه میشود؟
اگر برای پرداخت دین موعد مشخصی تعیین نشده باشد، اثبات زمان مطالبه میتواند اهمیت ویژهای پیدا کند.
یکی از روشهای مناسب برای مستندسازی مطالبه، ارسال اظهارنامه رسمی است.
تأمین خواسته در مطالبه وجه رسید عادی
طلبکار ممکن است نگران انتقال اموال بدهکار پیش از پایان رسیدگی باشد. در چنین شرایطی میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، تقاضای تأمین خواسته کند.
ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی موارد صدور قرار تأمین خواسته را مشخص کرده است.
در مواردی که درخواست مشمول موارد قانونی صدور تأمین بدون تودیع خسارت احتمالی نباشد، دادگاه ممکن است صدور قرار را منوط به سپردن خسارت احتمالی کند.
-
آیا رسید عادی قابل انتقال به دیگری است؟
باید میان خودِ کاغذ رسید و انتقال طلب تفاوت گذاشت.
در شرایط قانونی ممکن است طلب یا حق مالی به دیگری منتقل شود و شخصی که قائممقام قانونی دارنده حق شده است بتواند آن را مطالبه کند.
بنابراین نمیتوان یک قاعده عمومی مبنی بر ممنوعیت انتقال همه مطالبات مستند به رسید عادی بیان کرد.
-
چند امضا زیر رسید؛ آیا همه بدهکارند؟
صرف وجود چند امضا در پایین یک نوشته لزوماً به این معنا نیست که همه امضاکنندگان ضامن یا بدهکار تضامنی هستند.
باید مشخص شود هر شخص رسید را با چه عنوانی امضا کرده است؛ بدهکار، ضامن، شاهد یا شخص دیگری.
اصل بر این نیست که مسئولیت تضامنی بدون وجود مبنای قانونی یا قراردادی به اشخاص تحمیل شود.
به همین دلیل هنگام تنظیم رسید بهتر است عنوان هر امضاکننده دقیقاً نوشته شود.
نمونه اظهارنامه مطالبه وجه بر اساس رسید عادی

مطالبه وجه بر اساس فاکتور
فاکتور میتواند یکی از مدارک اثبات طلب باشد، اما صرف صدور یک فاکتور توسط فروشنده در تمام پروندهها برای اثبات بدهکاری طرف مقابل کافی نیست.
تحویل کالا، تأیید فاکتور توسط خریدار، قرارداد، مکاتبات، رسید تحویل، پرداختهای قبلی و سایر قرائن میتوانند در اثبات معامله و میزان بدهی مؤثر باشند.
مطالبه وجه بر اساس بارنامه
بارنامه نیز میتواند در دعاوی مربوط به حملونقل یکی از اسناد مهم برای اثبات رابطه طرفین و انجام حمل باشد.
با این حال، تعیین مرجع صالح صرفاً بر اساس یک قاعده ثابت «محل اقامت بدهکار یا محل تحویل بار» انجام نمیشود و باید نوع قرارداد، محل اجرای تعهد و قواعد صلاحیت قانونی در پرونده مشخص بررسی شود.
نمونه رای درباره مطالبه وجه رسید عادی
عنوان: مطالبه وجه به استناد یک اسناد عادی
پیام: وجود اسناد عادی درید خواهان، که مبین اشتغال ذمه مدیون است، دلالت بربقاء دین واشتغال ذمه مدیون دارد. بنابراین مدیون باید برای اثبات برایت ذمه خود دلیلی براثبات بی اعتباری مستند ابرازی و یا پرداخت وجه آن ارائه دهد.متن کامل رای…
2) عنوان: حکم دادگاه در دعوی مطالبه خسارت تاخیر تادیه
پیام: در مطالبه خسارت تاخیر تادیه در مواردی که تغییر شاخص سالانه محقق نشده باشد صدور حکم بر بی حقی خواهان موجبی نداشته و دادگاه باید قرار عدم استماع دعوی صادر کند تا در صورت عدم پرداخت در آتیه، مجرای مطالبه خسارت تاخیر تادیه محدود ومسدود نشود.متن کامل رای…
3) رای دادگاه درباره دعوای مطالبه وجه واریز شده (دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۲۲۰۳۰۱۵۵۲)
چکیده دادنامه و رای دادگاه درباره دعوای مطالبه وجه واریز شده: صرف واریز وجه به حساب دیگری دلیل بر وقوع عقد قرض نیست و خواهان جهت مطالبه وجه واریز شده، می بایست وقوع عقد قرض را اثبات نماید.متن کامل رای…
4) عنوان: مطالبه وجه سند سفید امضاء
پیام: هرگاه دارنده سند عادی، اقرار کند که سند به صورت سفید امضاء، در اختیار او قرار گرفته است، امضاء ذیل آن، دلیل بر مدیونیت امضاء کننده نیست؛ بنابراین اصل دین ثابت نبوده و دارنده برای مطالبه وجه مندرج در سند، باید دلیلی بر مدیونیت امضاء کننده ارائه کند.متن کامل رای…
این مطلب را هم بخوانید:
نتیجهگیری
مطالبه وجه با رسید عادی امکانپذیر است و عادی بودن سند به خودی خود مانع استناد به آن در دادگاه نیست. با این حال نتیجه دعوا تنها به وجود یک کاغذ با عنوان «رسید» وابسته نیست.
محتوای رسید، امضای بدهکار، منشأ بدهی، موعد پرداخت، اسناد بانکی، قرارداد، مکاتبات و دفاعیات طرف مقابل همگی میتوانند در نتیجه پرونده تأثیرگذار باشند.
بهویژه در پروندههایی که تنها مدرک موجود یک رسید کارتبهکارت یا انتقال بانکی است، باید منشأ پرداخت با دقت بررسی شود و نباید صرف انتقال پول را در همه موارد معادل اثبات بدهکاری دریافتکننده دانست.
گروه حقوقی سلمان احدی
شماره تماس:09120466204
آدرس:تهران شهرک غرب بلوار دادمان خیابان سپهر خیابان کوثر پلاک7 طبقه6 واحد23
