جرم گزارش خلاف واقع
جرم گزارش خلاف واقع چیست؟ مجازات گزارش دروغ و نحوه شکایت
گاهی افراد برای ایجاد مشکل برای دیگران، از روی خصومت شخصی یا با هدف وارد کردن خسارت، اطلاعات نادرستی را به پلیس، دادسرا یا سایر مقامات رسمی گزارش میکنند. چنین رفتاری ممکن است باعث تشکیل پرونده قضایی، احضار اشخاص بیگناه، لطمه به اعتبار افراد و حتی ایجاد محدودیتهای قانونی برای آنان شود.
اما آیا هر گزارش اشتباهی جرم محسوب میشود؟ اگر شخصی به دروغ علیه دیگری به پلیس گزارش بدهد، چه مجازاتی دارد؟ آیا فردی که موضوع یک گزارش کذب قرار گرفته است میتواند از گزارشدهنده شکایت کند؟
قانون مجازات اسلامی برای برخی از رفتارهای مبتنی بر اظهار مطالب خلاف واقع، نسبت دادن اعمال دروغین به اشخاص و گزارشهای کذب، ضمانت اجراهای کیفری در نظر گرفته است. با این حال، برای تشخیص جرم باید به نوع گزارش، نحوه بیان آن، قصد گزارشدهنده و شرایط قانونی توجه کرد.
در این مقاله، جرم گزارش خلاف واقع، مجازات آن، شرایط تحقق، تفاوت آن با افترا و نشر اکاذیب، مدارک لازم برای اثبات و نحوه شکایت از گزارشدهنده را بررسی میکنیم.
جرم گزارش خلاف واقع چیست؟
گزارش خلاف واقع به معنای ارائه اطلاعات، اخبار یا مطالب نادرست به مراجع یا اشخاصی است که انتظار میرود بر اساس آن اطلاعات تصمیمگیری یا اقدام کنند.
برای مثال، شخصی ممکن است با آگاهی از بیگناهی فردی، گزارشی دروغ به پلیس ارائه دهد و او را به ارتکاب رفتاری غیرواقعی متهم کند. همچنین ممکن است فردی با ارسال نامه یا گزارش کتبی، مطالبی خلاف حقیقت را با هدف آسیب رساندن به اعتبار یا موقعیت شخص دیگری به مقامات رسمی اعلام کند.
البته هر اشتباه در گزارش یا هر ادعای اثباتنشدهای جرم نیست. برای تحقق مسئولیت کیفری باید رفتار انجامشده با یکی از عناوین مجرمانه قانونی منطبق باشد و عناصر لازم آن احراز شود.
یکی از مهمترین مستندات قانونی در این زمینه، ماده ۶۹۸ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است که رفتارهایی مانند اظهار اکاذیب از طریق نامه، شکواییه، گزارش و سایر وسایل مکتوب را با شرایط مقرر در قانون جرمانگاری کرده است.
بنابراین، برای تشخیص اینکه یک گزارش خلاف واقع جرم است یا خیر، باید محتوای گزارش، وسیله ارسال، قصد مرتکب و شرایط قانونی آن بررسی شود.
مجازات جرم گزارش خلاف واقع چیست؟
مجازات گزارش خلاف واقع به عنوان حقوقی رفتار بستگی دارد. همه گزارشهای نادرست تحت یک ماده قانونی قرار نمیگیرند.
یکی از مهمترین مقررات مرتبط، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است.
مطابق این ماده، هرکس به قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، از طریق نامه، شکواییه، مراسلات، عرایض، گزارش یا اوراق چاپی و خطی، با امضا یا بدون امضا، مطالب کذبی را اظهار کند یا با همان مقاصد اعمالی برخلاف حقیقت را صریحاً یا تلویحاً به شخص حقیقی، حقوقی یا مقامات رسمی نسبت دهد، مشمول مجازات مقرر در این ماده خواهد بود.
مجازات قانونی مقرر در ماده ۶۹۸ عبارت است از:
- حبس از یک ماه تا یک سال؛ یا
- شلاق تا ۷۴ ضربه.
همچنین قانون، اعاده حیثیت در صورت امکان را پیشبینی کرده است.
نکته مهم این است که برای تحقق جرم موضوع ماده ۶۹۸، ورود ضرر مادی یا معنوی بالفعل شرط نیست؛ زیرا متن ماده صراحتاً مقرر کرده است که جرم، اعم از اینکه از طریق رفتار مزبور ضرری به دیگری وارد شود یا خیر، قابل تحقق است.
بنابراین، اگر شخصی با قصد اضرار یا تشویش اذهان مقامات رسمی، گزارش کتبی حاوی مطالب کذب ارائه کند، حتی اگر در نهایت خسارت مادی مشخصی به طرف مقابل وارد نشود، امکان بررسی مسئولیت کیفری او وجود دارد.
البته مجازات نهایی پس از رسیدگی قضایی و با رعایت مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق و سایر قواعد تعیین مجازات مشخص میشود.
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی درباره گزارش خلاف واقع چه میگوید؟
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی یکی از مهمترین مبانی قانونی برای پیگیری گزارشهای خلاف واقع است.
این ماده دو رفتار اصلی را در بر میگیرد:
۱. اظهار اکاذیب از طریق وسایل مکتوب
در این حالت، شخص با استفاده از نامه، شکواییه، گزارش، عریضه یا سایر وسایل مقرر در ماده، مطالبی را برخلاف واقع بیان میکند.
برای مثال، فردی با ارسال نامهای به یک مقام رسمی، اطلاعات نادرستی درباره وقوع یک حادثه یا وضعیت یک مجموعه ارائه میدهد تا موجب تشویش اذهان مقامات یا ورود ضرر به دیگری شود.
۲. نسبت دادن اعمال خلاف حقیقت به اشخاص یا مقامات رسمی
در این حالت، مرتکب عملی را که در واقع اتفاق نیفتاده است، به شخص حقیقی، شخص حقوقی یا مقام رسمی نسبت میدهد.
برای مثال، فردی در یک گزارش کتبی به دروغ ادعا میکند که مدیر یک شرکت مرتکب تخلف مشخصی شده است؛ در حالی که از خلاف واقع بودن این ادعا آگاهی دارد و با قصد اضرار یا تشویش اذهان رسمی اقدام میکند.
در هر دو حالت، وجود قصد مقرر در ماده اهمیت اساسی دارد.
بنابراین، صرف نادرست بودن یک گزارش برای محکومیت کیفری کافی نیست و باید سایر عناصر قانونی جرم نیز احراز شوند.
ارکان تشکیلدهنده جرم گزارش خلاف واقع
برای اینکه گزارش خلاف واقع تحت عنوان مجرمانه ماده ۶۹۸ قابل پیگیری باشد، باید عناصر قانونی، مادی و روانی جرم بررسی شوند.
۱. رکن قانونی
رکن قانونی یعنی رفتار انجامشده در قانون بهعنوان جرم شناخته شده باشد.
مهمترین مستند قانونی در زمینه گزارش خلاف واقع مکتوب، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است.
در شرایط خاص، ممکن است رفتار مرتکب با مواد دیگری مانند ماده ۶۹۷ درباره افترا، ماده ۶۹۹ درباره صحنهسازی و قرار دادن ادوات جرم برای متهم کردن دیگری یا ماده ۷۴۶ درباره نشر اکاذیب رایانهای نیز ارتباط پیدا کند.
انتخاب ماده قانونی صحیح به جزئیات رفتار و نحوه ارتکاب آن بستگی دارد.
۲. رکن مادی
رکن مادی به رفتار خارجی مرتکب مربوط میشود.
در جرم موضوع ماده ۶۹۸، رفتار میتواند به یکی از شکلهای زیر انجام شود:
- ارسال نامه حاوی اطلاعات دروغ.
- تنظیم و ارائه گزارش خلاف واقع.
- ثبت شکواییه حاوی مطالب کذب با شرایط قانونی.
- ارسال عریضه یا مراسلات خلاف حقیقت.
- انتشار اوراق چاپی یا خطی حاوی اکاذیب.
- نسبت دادن اعمال خلاف واقع به اشخاص یا مقامات رسمی از طریق وسایل مقرر در ماده.
نکته مهم اینکه مطابق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۹۲ مورخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، رفتارهای موضوع ماده ۶۹۸ در قالب مکتوب مورد نظر قانون قرار دارند و صرف اظهارات شفاهی مشمول این ماده نیستند.
۳. رکن روانی
رکن روانی به قصد و آگاهی مرتکب مربوط است.
برای تحقق جرم موضوع ماده ۶۹۸ باید احراز شود که مرتکب با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی اقدام کرده است.
بنابراین، اگر شخصی به دلیل اشتباه، برداشت نادرست یا نداشتن اطلاعات کافی گزارشی ارائه کند، صرف نادرست بودن گزارش برای تحقق این جرم کافی نیست.
همچنین باید میان آگاهی از خلاف واقع بودن مطالب و قصد خاصی که قانون مقرر کرده است تفاوت قائل شد.
دادگاه با بررسی شرایط پرونده، مدارک، پیامها، مکاتبات و سایر قرائن درباره وجود این عناصر تصمیمگیری میکند.
آیا گزارش دروغ به پلیس جرم است؟
گزارش دروغ به پلیس ممکن است با توجه به محتوای گزارش و شرایط قانونی، مشمول عنوان مجرمانه قرار بگیرد.
برای مثال، اگر شخصی با ارسال یک گزارش کتبی و با قصد اضرار به دیگری، اطلاعاتی خلاف واقع درباره او به پلیس ارائه کند، ممکن است رفتار او با ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی منطبق باشد.
اما اگر گزارشدهنده صرفاً موضوعی را بهصورت شفاهی بیان کرده باشد، باید عنوان کیفری دیگری بررسی شود؛ زیرا مطابق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۹۲، اظهارات شفاهی از شمول ماده ۶۹۸ خارج است.
همچنین اگر شخصی صریحاً ارتکاب یک جرم مشخص را به فرد دیگری نسبت دهد، موضوع ممکن است از جهت افترا نیز بررسی شود.
بنابراین، برای تعیین مسئولیت کیفری گزارشدهنده باید مشخص شود:
- گزارش به چه مرجعی ارائه شده است؟
- گزارش کتبی بوده یا شفاهی؟
- چه مطلبی در آن بیان شده است؟
- آیا گزارشدهنده از کذب بودن مطالب اطلاع داشته است؟
- آیا قصد اضرار یا تشویش اذهان وجود داشته است؟
- آیا رفتار با عنوان مجرمانه دیگری نیز منطبق است؟
آیا گزارش خلاف واقع به دادسرا جرم محسوب میشود؟
بله، ارائه گزارش خلاف واقع به دادسرا نیز در صورت وجود شرایط قانونی میتواند مسئولیت کیفری ایجاد کند.
برای مثال، اگر شخصی با تنظیم یک گزارش کتبی، آگاهانه اطلاعات نادرستی را درباره فرد دیگری به دادسرا ارائه کند و هدف او از این اقدام اضرار به آن شخص یا تشویش اذهان مقامات رسمی باشد، رفتار او میتواند مشمول ماده ۶۹۸ قرار گیرد.
البته صرف اینکه گزارشدهنده نتواند ادعای خود را در دادسرا اثبات کند، بهتنهایی به معنای ارتکاب جرم نیست.
ممکن است شخصی بر اساس اطلاعاتی که در اختیار دارد، گزارشی ارائه کند اما در جریان تحقیقات، ادعای او اثبات نشود. چنین وضعیتی با ارائه آگاهانه گزارش دروغ تفاوت دارد.
برای محکومیت گزارشدهنده باید کذب بودن مطالب و سایر عناصر لازم جرم با دلایل قانونی اثبات شود.
آیا شکایت دروغ علیه یک شخص جرم است؟
شکایت دروغ علیه دیگران میتواند تحت شرایط مشخص، عنوان کیفری داشته باشد.
برای مثال، اگر شخصی با آگاهی از بیگناهی فرد دیگری، در یک شکواییه کتبی اعمالی خلاف حقیقت را به او نسبت دهد و با قصد اضرار یا تشویش مقامات رسمی اقدام کند، ممکن است رفتار او مشمول ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی باشد.
از سوی دیگر، اگر شخصی بهطور صریح ارتکاب یک جرم مشخص را به دیگری نسبت دهد و نتواند صحت آن را اثبات کند، موضوع میتواند از جهت جرم افترا موضوع ماده ۶۹۷ نیز بررسی شود.
در این موارد، تشخیص عنوان مجرمانه صحیح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارکان و شرایط تحقق افترا و نشر اکاذیب یکسان نیستند.
تفاوت گزارش خلاف واقع با افترا چیست؟
گزارش خلاف واقع و افترا دو عنوان حقوقی نزدیک به یکدیگر هستند؛ اما از نظر ارکان قانونی و نحوه تحقق تفاوتهایی دارند.
افترا زمانی مطرح میشود که شخص، ارتکاب یک عمل مجرمانه را صریحاً به فرد دیگری نسبت دهد و نتواند صحت آن انتساب را اثبات کند؛ البته باید سایر شرایط قانونی جرم نیز وجود داشته باشد.
مبنای قانونی افترا، ماده ۶۹۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است.
در مقابل، ماده ۶۹۸ بیشتر ناظر بر اظهار اکاذیب از طریق وسایل مکتوب یا نسبت دادن اعمال خلاف حقیقت با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی است.
برای مثال:
- اگر شخصی بهصراحت در یک شکواییه کتبی، فردی را به سرقت متهم کند و نتواند صحت انتساب را اثبات کند، موضوع ممکن است از جهت افترا بررسی شود.
- اگر شخصی در یک گزارش کتبی، اطلاعات دروغی را درباره وضعیت مالی یا عملکرد فرد دیگری به مقامات رسمی ارائه کند تا به او آسیب برساند، ممکن است رفتار او مشمول ماده ۶۹۸ باشد.
بنابراین، هر گزارش خلاف واقعی الزاماً افترا نیست و هر افترا نیز لزوماً تمام شرایط جرم نشر اکاذیب را ندارد.
این مطلب را هم بخوانید:
تفاوت نشر اکاذیب با گزارش خلاف واقع چیست؟
نشر اکاذیب عنوان مجرمانهای است که در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی و در بسترهای خاص، در ماده ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی (جرایم رایانهای) مورد توجه قرار گرفته است.
ماده ۶۹۸ به اظهار اکاذیب از طریق نامه، شکواییه، گزارش و سایر وسایل مکتوب و همچنین نسبت دادن اعمال خلاف حقیقت با قصد مقرر در قانون مربوط میشود.
در مقابل، ماده ۷۴۶ درباره انتشار یا در دسترس قرار دادن اکاذیب از طریق سامانههای رایانهای یا مخابراتی، با شرایط و قصد مقرر در آن ماده است.
برای مثال:
- ارسال یک گزارش کتبی حاوی مطالب دروغ به یک مقام رسمی ممکن است تحت ماده ۶۹۸ بررسی شود.
- انتشار مطالب دروغ درباره یک شخص در یک وبسایت یا شبکه اجتماعی، در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است مشمول ماده ۷۴۶ باشد.
البته صرف انتشار یک مطلب نادرست در فضای مجازی برای تحقق جرم کافی نیست و باید عناصر قانونی و روانی جرم احراز شوند.
این مطلب را هم بخوانید:
آیا گزارش شفاهی خلاف واقع هم جرم است؟
این موضوع به عنوان مجرمانه مورد استناد بستگی دارد.
بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۹۲ مورخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، رفتارهای موضوع ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی باید در قالب مکتوب انجام شوند و صرف اظهارات شفاهی مشمول این ماده نیست.
بنابراین، اگر شخصی صرفاً در یک گفتوگوی شفاهی مطلب نادرستی بیان کند، نمیتوان بدون بررسی سایر مقررات، او را به ارتکاب جرم موضوع ماده ۶۹۸ متهم کرد.
البته ممکن است رفتار شفاهی با توجه به محتوا و شرایط، مشمول عنوان کیفری دیگری مانند افترا باشد.
پس باید میان گزارش شفاهی، گزارش کتبی و انتشار مطالب در فضای مجازی تفاوت قائل شد.
آیا گزارش خلاف واقع توسط کارمند دولت جرم است؟
گزارش خلاف واقع توسط کارمندان دولت یا مأموران عمومی نیز ممکن است مسئولیت قانونی ایجاد کند.
برای مثال، اگر کارمندی در یک گزارش اداری، آگاهانه اطلاعاتی خلاف حقیقت درباره عملکرد یک شخص ارائه دهد و شرایط یک عنوان مجرمانه مانند ماده ۶۹۸ وجود داشته باشد، امکان پیگیری کیفری رفتار او وجود دارد.
همچنین اگر گزارش خلاف واقع در جریان انجام وظایف اداری، موجب تخلف انتظامی یا اداری شده باشد، ممکن است علاوه بر مسئولیت کیفری، موضوع از نظر مقررات استخدامی و انضباطی نیز بررسی شود.
البته هر گزارش نادرست اداری الزاماً جرم نیست. برای تعیین مسئولیت باید سمت شخص، وظایف قانونی او، نوع گزارش، نحوه تنظیم و قصد وی بررسی شود.
اگر ضابط دادگستری گزارش خلاف واقع تنظیم کند چه مجازاتی دارد؟
گزارش خلاف واقع توسط ضابط دادگستری از موضوعات مهم حقوق کیفری است؛ زیرا گزارش ضابط ممکن است در روند تحقیقات مقدماتی و تصمیمگیری مقام قضایی تأثیر بگذارد.
اگر ضابط دادگستری در تنظیم گزارش، آگاهانه مطالبی خلاف حقیقت درج کند، حسب مورد ممکن است مسئولیت کیفری یا انتظامی داشته باشد.
با این حال، نمیتوان هر اشتباه در تنظیم گزارش را جرم دانست.
در این زمینه، نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۸۱ مورخ ۱۳۹۹/۰۳/۰۷ اداره کل حقوقی قوه قضاییه نکته مهمی دارد.
بر اساس این نظریه، گزارش خلاف واقع ارائهشده توسط ضابط دادگستری نیز در صورت انطباق با ماده ۶۹۸ و وجود شرایط قانونی، تابع مقررات مربوط به همان جرم است. همچنین اگر رفتار در محدوده مقررات خاص نظامیان یا ماده ۷۱۱ قانون مجازات اسلامی قرار بگیرد، باید مقررات اختصاصی مربوط بررسی شود.
بنابراین، برای تشخیص عنوان مجرمانه و مجازات احتمالی ضابط، باید شرایط پرونده و مقررات اختصاصی مرتبط با سمت او بررسی شود.
آیا گزارش خلاف واقع جرم قابل گذشت است؟
بله. جرم موضوع ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی در فهرست جرایم قابل گذشت قرار گرفته است.
بر اساس ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، جرم موضوع ماده ۶۹۸ از جمله جرایمی است که تعقیب آن به شکایت شاکی خصوصی وابسته است.
به این معنا که در صورت تحقق این جرم، شکایت شخصی که از رفتار مرتکب متضرر شده است، در شروع تعقیب کیفری اهمیت دارد.
همچنین مطابق مقررات جرایم قابل گذشت، گذشت شاکی در صورت تحقق شرایط قانونی میتواند موجب توقف تعقیب یا اجرای مجازات شود.
در این زمینه، نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۸۱ مورخ ۱۳۹۹/۰۳/۰۷ اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز تصریح میکند که در جرم موضوع ماده ۶۹۸، بدون شکایت شاکی نمیتوان صرفاً بر اساس اعلام جرم مقام قضایی، گزارشدهنده را تحت این عنوان تعقیب کرد.
نکته مهم اینکه نباید حکم قابل گذشت بودن ماده ۶۹۸ را به تمام جرایم مشابه در فضای مجازی تعمیم داد. برای مثال، جرم موضوع ماده ۷۴۶ باید با توجه به مقررات مستقل خود بررسی شود.
چگونه از شخصی که گزارش خلاف واقع داده شکایت کنیم؟
اگر شخصی علیه شما گزارشی خلاف حقیقت ارائه کرده و شرایط قانونی جرم وجود دارد، میتوانید برای پیگیری موضوع از طریق مراجع قضایی اقدام کنید.
برای این کار بهتر است مراحل زیر را دنبال کنید:
مرحله اول: دریافت و بررسی گزارش
ابتدا باید مشخص شود چه گزارشی، توسط چه شخصی و در چه تاریخی ارائه شده است.
اگر گزارش در پرونده قضایی ثبت شده باشد، بررسی محتوا و مستندات آن اهمیت زیادی دارد.
مرحله دوم: جمعآوری مدارک اثبات خلاف واقع بودن گزارش
تمام اسنادی که نادرستی ادعای مطرحشده را نشان میدهند، باید جمعآوری شوند.
این مدارک ممکن است شامل اسناد رسمی، قراردادها، رسیدهای بانکی، مکاتبات، تصاویر، فیلمها و شهادت شهود باشند.
مرحله سوم: بررسی قصد و انگیزه گزارشدهنده
باید بررسی شود آیا گزارشدهنده از نادرست بودن مطالب اطلاع داشته و با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی اقدام کرده است یا خیر.
مرحله چهارم: انتخاب عنوان مجرمانه صحیح
با توجه به محتوای گزارش، ممکن است موضوع تحت عنوان نشر اکاذیب، افترا یا سایر عناوین کیفری بررسی شود.
انتخاب عنوان اشتباه میتواند روند پیگیری پرونده را دشوار کند.
مرحله پنجم: تنظیم و ثبت شکواییه
پس از جمعآوری مدارک، شکواییه باید با شرح دقیق ماجرا، معرفی گزارشدهنده، بیان دلایل و استناد به مقررات قانونی تنظیم و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود.
مرحله ششم: پیگیری پرونده در دادسرا
پس از ثبت شکایت، پرونده مطابق مقررات در مرجع قضایی صالح بررسی میشود و در صورت احراز شرایط قانونی، تحقیقات لازم انجام خواهد شد.
مدارک لازم برای اثبات جرم گزارش خلاف واقع چیست؟
برای اثبات گزارش خلاف واقع، صرف ادعای شاکی کافی نیست و باید مدارک و دلایل قانونی ارائه شوند.
مهمترین مدارک قابل استفاده عبارتاند از:
- تصویر یا نسخه گزارش خلاف واقع.
- شماره پرونده و مستندات مربوط به شکایت یا گزارش اولیه.
- اسناد رسمی که نادرستی مطالب گزارششده را نشان میدهند.
- پیامکها و مکاتبات مرتبط با موضوع.
- تصاویر و فیلمهای معتبر.
- شهادت شهود و مطلعان.
- اسناد بانکی و مالی، در صورت ارتباط با موضوع.
- گزارش کارشناسی یا سایر مستندات تخصصی، در صورت ضرورت.
- سایر قرائن و اماراتی که بتوانند علم و قصد گزارشدهنده را اثبات کنند.
نکته مهم این است که مدارک باید علاوه بر نشان دادن نادرستی گزارش، در اثبات سایر عناصر جرم نیز مؤثر باشند.
برای مثال، اثبات اینکه یک ادعا نادرست بوده، لزوماً به معنای اثبات قصد اضرار گزارشدهنده نیست.
آیا شخصی که به دلیل گزارش خلاف واقع متضرر شده میتواند خسارت بگیرد؟
بله، در صورت وجود شرایط قانونی، امکان مطالبه خسارت ناشی از گزارش خلاف واقع وجود دارد.
اگر رفتار مرتکب علاوه بر مسئولیت کیفری، موجب ورود زیان مادی یا معنوی به شخص دیگری شده باشد، زیاندیده میتواند با رعایت مقررات قانونی، جبران خسارت را نیز مطالبه کند.
برای مثال، ممکن است یک گزارش کذب موجب ورود خسارت مالی، لطمه به اعتبار اجتماعی یا ایجاد هزینههای قابل اثبات برای شخص شود.
در این شرایط، باید موارد زیر بررسی شوند:
- وقوع خسارت قابل مطالبه.
- وجود رابطه سببیت میان رفتار مرتکب و خسارت.
- مبنای قانونی مسئولیت.
- مدارک اثباتکننده میزان و نوع خسارت.
مطالبه خسارت مادی و معنوی تابع شرایط و مقررات مربوط به مسئولیت مدنی است و صرف طرح شکایت کیفری، بهتنهایی به معنای اثبات استحقاق دریافت خسارت نیست.
این مطلب را هم بخوانید:
آیا میتوان بابت گزارش خلاف واقع درخواست اعاده حیثیت کرد؟
بله. اعاده حیثیت در صورت امکان، در متن ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی نیز مورد اشاره قرار گرفته است.
اگر شخصی با ارائه گزارش کذب موجب لطمه به اعتبار و آبروی فرد دیگری شده باشد و شرایط قانونی جرم احراز شود، موضوع اعاده حیثیت نیز قابل بررسی است.
البته نوع اقدام لازم برای اعاده حیثیت به وضعیت پرونده و نوع آسیبی که به شخص وارد شده بستگی دارد.
برای مثال، اگر گزارش خلاف واقع موجب تشکیل پرونده کیفری علیه فرد بیگناه شده باشد، نتیجه رسیدگی و تصمیم نهایی مرجع قضایی میتواند در پیگیری حقوقی و درخواست اعاده حیثیت اهمیت داشته باشد.
نمونه شکواییه جرم گزارش خلاف واقع
متن زیر یک نمونه اولیه برای تنظیم شکواییه است و باید متناسب با جزئیات هر پرونده تکمیل شود.
موضوع شکایت: اظهار اکاذیب و گزارش خلاف واقع، با استناد به ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
شرح شکایت:
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب
با سلام و احترام
اینجانب به استحضار میرسانم مشتکیعنه در تاریخ ………… از طریق ارائه گزارش کتبی به ………… مطالبی خلاف واقع درباره اینجانب مطرح کرده است.
محتوای گزارش ارائهشده با واقعیت مطابقت نداشته و مدارک و مستندات پیوست، خلاف واقع بودن ادعاهای مطرحشده را نشان میدهد.
با توجه به قرائن و مستندات موجود، رفتار مشتکیعنه با قصد اضرار به اینجانب و با هدف تشویش اذهان مقامات رسمی انجام شده است.
با عنایت به مراتب فوق و با استناد به ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، تقاضای رسیدگی، انجام تحقیقات لازم، احراز عناصر قانونی جرم و اتخاذ تصمیم مقتضی را دارم.
دلایل و مستندات:
۱. تصویر گزارش خلاف واقع.
۲. اسناد و مدارک اثباتکننده نادرستی مطالب.
۳. پیامها و مکاتبات مرتبط.
۴. شهادت شهود و سایر ادله قانونی.
با احترام
نام و نام خانوادگی شاکی
امضا و تاریخ
این نمونه صرفاً برای آشنایی با ساختار شکواییه است و باید با توجه به نوع گزارش، مرجع دریافتکننده و عنوان کیفری صحیح تنظیم شود.
نظریه مشورتی شماره 7/99/81 مورخ 1399/03/07 درباره قابل گذشت بودن جرم ماده 698 و ضرورت شکایت شاکی..
استعلام:
گزارش خلاف واقع به قصد تشویش اذهان مقامات رسمی با اضرار به غیر در ماده 698 کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی جرمانگاری شده و از سوی دیگر این جرم در زمره جرایم قابل گذشت مذکور در ماده 104 قانون مجازات اسلامی سال 1392 احصاء شده است چنانچه شخصی اعم از افراد عادی یا ضابطان دادگستری، گزارش کذبی به مقام قضایی ارایه دهند اما شکایتی علیه آنان مطرح نشود و صرفاً مقام قضایی علیه آنان اعلام جرم گند: اولاً، آیا تعقیب و مجازات گزارشدهنده ممکن است؟ ثانیاً، چنانچه موضوع منطبق با این ماده نیست در صورت ارایه گزارش خلاف واقع توسط ضابطین دادگستری با در نظر گرفتن اینکه جرم عمومی است و از جرایم خاص نظامیان نمیباشد، مستند قانونی برای مجازات این افراد چیست؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، طبق ماده 12 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، تعقیب متهم در جرایم قابل گذشت فقط با شکایت شاکی شروع میشود (طبق ماده 10 این قانون شاکی شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده و تعقیب مرتکب را درخواست کند) و چون بزه موضوع ماده 698 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 با توجه به تصریح ماده 104 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 از جمله جرایم قابل گذشت است، لذا در فرض سوال با توجه به عدم شکایت شاکی، گزارشدهنده خلاف واقع را نمیتوان به اتهام ارتکاب جرم موضوع ماده 698 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 تعقیب کرد؛ اعم از اینکه گزارشدهنده فرد عادی یا ضابط دادگستری باشد.
ثانیاً، گزارش خلاف واقع نظامیان به مقامات قضایی در اجرای وظایف خود به عنوان ضابط دادگستری، چنانچه از مصادیق بند «ج» ماده 78 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 یا از مصادیق گزارش خلاف واقع موضوع ماده 711 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 باشد که احراز آن با قاضی رسیدگیکننده است، قابل پیگرد است.
ثالثاً، اظهار یا انتشار اکاذیب توسط افراد عادی فقط در چارچوب ماده 698 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 و آن هم با شکایت شاکی و احراز قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی قابل تعقیب و رسیدگی است.
نمونه رای درباره جرم گزارش خلاف واقع
1) عنوان: صدور گزارش خلاف واقع توسط ارزیاب بانک
پیام: چنانچه کارمند و ارزیاب بانک خصوصی مبادرت به صدور گزارش خلاف واقع نماید عمل وی مشمول ماده ۳۷ قانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب ۱۳۸۱ نیست.
مستندات: ماده 37 قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری-متن کامل رای…
2) عنوان: گزارش خلاف واقع
پیام: زمانی میتوان گزارشدهنده ارتکاب تخلف اداری را به اتهام افترا و گزارش خلاف واقع تحت تعقیب قرار داد که به تخلف گزارش شده در هیأت رسیدگی به تخلفات اداری رسیدگی و متهم تبرئه شده باشد.متن کامل رای…
پرسشهای متداول درباره جرم گزارش خلاف واقع
-
آیا گزارش خلاف واقع به پلیس جرم است؟
اگر گزارش با شرایط قانونی یکی از عناوین مجرمانه مانند ماده ۶۹۸ یا افترا منطبق باشد، امکان تعقیب کیفری گزارشدهنده وجود دارد. صرف نادرست بودن گزارش برای محکومیت کافی نیست.
-
مجازات گزارش دروغ به دادسرا چیست؟
اگر گزارش کتبی با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان مقامات رسمی ارائه شده باشد و شرایط ماده ۶۹۸ احراز شود، مجازات قانونی آن حبس از یک ماه تا یک سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه است.
-
آیا اگر شکایت کسی اثبات نشود، میتوان از او شکایت کرد؟
صرف اثبات نشدن شکایت اولیه به معنای مجرم بودن شاکی نیست. برای طرح شکایت کیفری باید کذب بودن ادعا و سایر عناصر قانونی جرم اثبات شوند.
-
آیا گزارش خلاف واقع جرم قابل گذشت است؟
جرم موضوع ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی قابل گذشت است و تعقیب آن به شکایت شاکی خصوصی وابسته است. اما سایر عناوین مرتبط باید جداگانه بررسی شوند.
-
آیا برای شکایت از گزارشدهنده باید خسارت وارد شده باشد؟
برای تحقق جرم موضوع ماده ۶۹۸، ورود ضرر بالفعل شرط نیست؛ اما باید قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی احراز شود.
-
آیا گزارش شفاهی دروغ هم مشمول ماده ۶۹۸ است؟
خیر. مطابق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۹۲، رفتار موضوع ماده ۶۹۸ باید در قالب مکتوب باشد. با این حال، گزارش شفاهی ممکن است تحت عنوان مجرمانه دیگری قابل بررسی باشد.
-
آیا میتوان بابت گزارش خلاف واقع درخواست اعاده حیثیت کرد؟
بله. در صورت احراز شرایط قانونی، اعاده حیثیت در صورت امکان و مطالبه خسارت در چارچوب مقررات مربوط قابل بررسی است.
-
برای شکایت از گزارش خلاف واقع به کجا مراجعه کنیم؟
شکایت کیفری از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و مطابق مقررات در مرجع قضایی صالح رسیدگی میشود.
جمعبندی
گزارش خلاف واقع چه مجازاتی دارد؟
گزارش خلاف واقع در صورتی که با شرایط قانونی یکی از عناوین مجرمانه منطبق باشد، میتواند موجب مسئولیت کیفری گزارشدهنده شود.
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی یکی از مهمترین مستندات قانونی در این زمینه است. بر اساس این ماده، اظهار اکاذیب از طریق گزارش، شکواییه و سایر وسایل مکتوب، با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، جرم محسوب میشود.
مجازات مقرر در این ماده حبس از یک ماه تا یک سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه است.
با این حال، هر گزارش نادرست یا هر شکایتی که در نهایت اثبات نشود، الزاماً جرم نیست. برای محکومیت گزارشدهنده باید کذب بودن مطالب، نحوه ارتکاب و قصد مقرر در قانون با دلایل معتبر احراز شود.
همچنین تفاوت میان گزارش خلاف واقع، افترا، نشر اکاذیب و سایر جرایم مرتبط باید بهدرستی تشخیص داده شود تا شکایت بر مبنای قانونی صحیح مطرح شود.
مشاوره حقوقی درباره جرم گزارش خلاف واقع
اگر شخصی علیه شما گزارش خلاف واقع ارائه کرده، اطلاعات نادرستی را به مراجع قضایی یا انتظامی منتقل کرده یا با طرح ادعاهای کذب موجب ایجاد پرونده قضایی علیه شما شده است، بررسی دقیق موضوع پیش از هرگونه اقدام حقوقی اهمیت زیادی دارد.
گروه حقوقی وکیل سلمان احدی با ارائه خدمات مشاوره و وکالت در پروندههای کیفری و حقوقی، امکان بررسی مستندات، تشخیص عنوان مجرمانه مناسب و پیگیری قانونی موضوع را فراهم میکند.
برای بررسی پرونده و دریافت مشاوره حقوقی میتوانید با گروه حقوقی وکیل سلمان احدی تماس بگیرید.
گروه حقوقی وکیل سلمان احدی
تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳
شماره تماس: ۰۹۱۲۰۴۶۶۲۰۴
