جرم توهین چیست؟
جرم توهین چیست؟ مجازات فحاشی و توهین در قانون جدید ۱۴۰۵
جرم توهین یکی از جرایم علیه حیثیت و شخصیت اشخاص است که در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین شده است. فحاشی، استعمال الفاظ رکیک، تحقیر اشخاص و برخی رفتارهای اهانت‌آمیز، در صورت وجود شرایط قانونی، می‌توانند مصداق جرم توهین باشند.
بسیاری از افراد می‌پرسند مجازات توهین و فحاشی چیست؟ آیا توهین در واتساپ و اینستاگرام جرم است؟ چگونه می‌توان جرم توهین را اثبات کرد و آیا رضایت شاکی موجب مختومه شدن پرونده میشود؟
در این مقاله از گروه حقوقی وکیل سلمان احدی، جرم توهین، مجازات قانونی آن، شرایط اثبات، نظریات مشورتی و نحوه شکایت را بررسی می‌کنیم.
جرم توهین چیست؟
توهین در مفهوم حقوقی به رفتار یا گفتاری گفته میشود که با توجه به عرف، شرایط وقوع و موقعیت اشخاص، موجب تحقیر یا هتک حرمت دیگری شود.
مطابق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، توهین به اشخاص از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، جرم محسوب میشود.
برای تحقق جرم توهین، معمولاً وجود شرایط زیر ضروری است:
- رفتار یا گفتار مرتکب عرفاً اهانت‌آمیز باشد.
- توهین نسبت به شخص معین یا قابل شناسایی صورت گرفته باشد.
- مرتکب با آگاهی و عمد، رفتار توهین‌آمیز را انجام داده باشد.
- شرایط و اوضاع‌واحوال وقوع رفتار، وصف اهانت‌آمیز آن را تأیید کند.
بنابراین، هر انتقاد، اختلاف‌نظر یا مشاجره‌ای الزاماً جرم توهین محسوب نمی‌شود و تشخیص نهایی بر عهده مرجع قضایی است.
مجازات توهین و فحاشی طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی
مطابق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، اصلاحی ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۹، مجازات توهین ساده به اشخاص، جزای نقدی درجه شش است.
بر اساس مبالغ اصلاح‌شده ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی در سال ۱۴۰۳، جزای نقدی درجه شش بیش از ۲۰۰ میلیون ریال تا ۸۰۰ میلیون ریال است؛ یعنی بیش از ۲۰ میلیون تومان تا ۸۰ میلیون تومان.
البته مبالغ جزای نقدی ممکن است مطابق مقررات قانونی تعدیل شوند و مبلغ قابل اعمال باید با مقررات لازم‌الاجرای زمان رسیدگی تطبیق داده شود.
نکته مهم اینکه مجازات توهین ساده موضوع ماده ۶۰۸، پس از اصلاحات سال ۱۳۹۹، دیگر شلاق نیست و مجازات اصلی آن جزای نقدی درجه شش است.
مجازات توهین به مأمور دولت و کارمندان دولتی
توهین به برخی مقامات و کارکنان دولت در شرایط خاص، مشمول ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی میشود.
مطابق این ماده، اصلاحی ۳۰ خرداد ۱۴۰۳، اگر شخصی با توجه به سمت قانونی، به مقامات یا کارکنان مشمول ماده، در حال انجام وظیفه یا به سبب آن توهین کند، مجازات قانونی عبارت است از:
- حبس از ۴۵ روز تا سه ماه
- یا شلاق تا ۷۴ ضربه
- یا جزای نقدی از ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار ریال تا ۸۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال
مجازات‌های فوق به‌صورت جایگزین پیش‌بینی شده‌اند و مبالغ جزای نقدی باید با مقررات تعدیل قانونی تطبیق داده شوند.
توجه داشته باشید که هر توهینی به کارمند دولت الزاماً مشمول ماده ۶۰۹ نیست؛ بلکه ارتباط توهین با انجام وظیفه یا سمت قانونی شخص باید احراز شود.
آیا توهین در واتساپ، تلگرام و اینستاگرام جرم است؟
بله. توهین و فحاشی می‌تواند از طریق پیامک، تماس تلفنی، واتساپ، تلگرام، اینستاگرام یا سایر ابزارهای ارتباطی نیز انجام شود.
چنانچه شخصی با ارسال پیام یا محتوای اهانت‌آمیز به فرد مشخص، مرتکب رفتاری شود که واجد شرایط ماده ۶۰۸ باشد، امکان شکایت کیفری وجود دارد.
همچنین اگر رفتار ارتکابی شامل انتشار مطالب خلاف واقع، نسبت دادن جرم یا انتشار تصاویر خصوصی باشد، ممکن است عناوین مجرمانه دیگری نیز مطرح شوند.
تفاوت جرم توهین، افترا و قذف چیست؟
یکی از موضوعات مهم حقوق کیفری، تفاوت میان توهین، افترا و قذف است.
این مطلب را هم بخوانید:
چگونه جرم توهین را اثبات کنیم؟
برای اثبات جرم توهین، شاکی باید دلایل و مدارکی ارائه کند که وقوع رفتار اهانت‌آمیز و انتساب آن به متهم را نشان دهد.
مهم‌ترین مدارک قابل ارائه عبارت‌اند از:
- پیامک‌ها و پیام‌های توهین‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی
- فایل‌های صوتی و سایر مستندات الکترونیکی
- شهادت شهود و اظهارات اشخاص مطلع
- گزارش ضابطان قضایی و پلیس فتا
- اقرار متهم و سایر قرائن مؤثر در حصول علم قاضی
آیا اسکرین‌شات برای اثبات توهین کافی است؟
اسکرین‌شات می‌تواند به‌عنوان مستند اولیه ارائه شود؛ اما اعتبار و ارزش اثباتی آن به شرایط پرونده بستگی دارد. دادگاه ممکن است برای بررسی اصالت پیام‌ها و انتساب آنها به متهم، موضوع را به کارشناس یا پلیس فتا ارجاع دهد.
آیا جرم توهین قابل گذشت است؟
بله. مطابق ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، اصلاحی ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۳، جرایم توهین موضوع مواد ۶۰۸ و ۶۰۹ از جرایم قابل گذشت هستند.
در نتیجه، تعقیب کیفری این جرایم اصولاً به شکایت شاکی خصوصی وابسته است و گذشت معتبر شاکی می‌تواند موجب توقف تعقیب یا اجرای مجازات شود.
البته اگر رفتار مرتکب هم‌زمان واجد عنوان مجرمانه دیگری باشد، آثار گذشت شاکی نسبت به آن جرم باید جداگانه بررسی شود.
نحوه شکایت از جرم توهین و فحاشی
برای شکایت از جرم توهین، شاکی می‌تواند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، شکواییه خود را ثبت کند.
در شکواییه بهتر است مشخصات طرفین، زمان و محل وقوع جرم، شرح دقیق رفتار توهین‌آمیز و دلایل اثبات آن ذکر شود.
پرونده پس از ثبت، با توجه به نوع جرم و مقررات صلاحیت، به مرجع قضایی مربوط ارجاع خواهد شد.
در خصوص توهین ساده موضوع ماده ۶۰۸، با توجه به درجه مجازات قانونی، رسیدگی اصولاً در صلاحیت مستقیم دادگاه کیفری دو قرار می‌گیرد.
نمونه شکواییه توهین و فحاشی طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی
یکی از مهم‌ترین اقدامات برای شکایت از توهین و فحاشی، تنظیم شکواییه صحیح و ارائه دلایل معتبر است. در ادامه، نمونه شکواییه جرم توهین ارائه شده است که با توجه به شرایط هر پرونده قابل تکمیل و استفاده خواهد بود.
نظریات مشورتی قوه قضاییه درباره جرم توهین
1) نظریه مشورتی شماره 7/97/2382 مورخ 1398/04/31
آیا توهین به شخص فوت‌شده قابل شکایت است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
توهین به متوفی چنانچه عرفاً موجب وهن ورثه وی شود، با شکایت هر یک از ورثه به عنوان بزه توهین موضوع ماده 608 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 قابل تعقیب است و تبصره 2 ماده 30 قانون مطبوعات مصوب 1364 با اصلاحات بعدی موید این نظر میباشد. ضمناً در خصوص هتک عملی میت مطابق ماده 727 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و در خصوص قذف میت مطابق مقررات خاص خود (ماده 245 قانون اخیرالذکر) رفتار میشود.
2) نظریه مشورتی شماره 7/95/1111 مورخ 1395/05/12
استعلام:
فردی که مجوز اسپری افشانه دفاع شخصی دارد به طور عمدی و بدون ضرورت از آن استفاده و لیکن اثری غیر از سوزش چشم برای شاکی ایجاد نکرده آیا رفتار مرتکب عنوان مجرمانه دارد یا خیر؟مستند قانونی چیست؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
مواردی که رفتار عمدی مرتکب موجب آسیب و عیبی در بدن نگردد و اثری از خود در بدن بر جای نگذارد، مشمول ماده 567 قانون مجازات اسلامی 1392 است، امّا با توجه به اوضاع و احوال قضیه و شخصیت طرف مقابل و محل و موقعیت وقوع جرم،چنانچه قصد مرتکب تحقیر و تخفیف طرف باشد، مطابق نظریه تفسیری مجلس شورای اسلامی مشمول بزه توهین (ماده 608 قانون مجازات اسلامی 1375) خواهد بود که تشخیص مصداق بر عهده مرجع قضایی رسیدگی کننده است.
3) نظریه مشورتی شماره 7/1400/404 مورخ 1400/06/01
استعلام:
1- حسب بند «ج» ماده 1 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399 مجازات موضوع ماده 608 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 به جزای نقدی درجه شش بیش از بیست میلیون ریال تا هشتاد میلیون ریال تغییر و افزایش یافت و از طرفی مطابق تصویب نامه شماره 153973/ت 57752 ه مورخ 1399/12/25 هیأت وزیران مبلغ جزای نقدی درجه شش از شصت میلیون ریال تا دویست و چهل میلیون تعدیل شده است. آیا به لحاظ عدم انقضاء سه سال از وضع قانون قبلی (قانون کاهش مجازات حبس تعزیری) مصوبه هیأت وزیران از مجازات موضوع ماده 608 قانون فوق‌الذکر انصراف دارد؟
2- این که خانمی عکس مبتذل خویش را از طریق سامانه مخابراتی برای مردی ارسال کند، آیا از مصادیق ماده 673 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1- تبدیل مجازات جرم توهین موضوع ماده 608 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 (شلاق تا هفتاد و چهار ضربه یا پنجاه هزار تا یک میلیون ریال جزای نقدی) طبق بند «ج» ماده یک قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399 به مجازات جزای نقدی درجه شش، به منزله «تعدیل» جزای نقدی موضوع ماده 28 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نبوده و لذا مانع از تسری مصوبه شماره 153973/ت57752 مورخ 1399/12/25 هیأت وزیران در خصوص افزایش مبالغ جزای نقدی در قوانین مختلف، به جرم توهین نیست.
2- ماده 637 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 شامل دو بخش مختلف است. بخش اول ناظر به « روابط نامشروع» و بخش دوم ناظر به «عمل منافی عفت» است. در خصوص روابط نامشروع، ارتباط فیزیکی بدنی شرط نیست. در فرض سوال، آن‌چه معیار در تشخیص تطبیق عمل « ارسال تصویر مبتذل خود از طریق سامانه مخابراتی» با «روابط نامشروع» میباشد، محتوای تصویر است و در هر حال تشخیص و تطبیق عمل با قانون، حسب مورد با قاضی رسیدگی‌کننده است.
رأي وحدت رويه شماره 820 – 16 /1 /1401 هيأت عمومي ديوان عالي كشور با موضوع حق تجديدنظر خواهي دادستان نسبت به آراء صادر شده در جرايم قابل گذشت (توهین و افترا)
ب) به حكايت دادنامه شماره ۹۹۰۹۹۷۲۱۹۲۱۰۱۶۱۶ – 7 /۱۱ /۱۳۹۹ شعبه ۱۰۴۶ دادگاه كيفري دو تهران، در خصوص اتهام آقايان محمد … و مجتبي … داير بر توهين، افترا و نشر اكاذيب در فضاي مجازي، موضوع شكايت آقاي محمدعلي…، چنين رأي صادر شده است:
رأي وحدت رويه شماره ۸۲۰ – ۱6 /۱ /۱۴۰۱ هيأت عمومي ديوان عالي كشور
با توجه به اينكه حق تجديدنظرخواهي دادستان موضوع بند پ ماده ۴۳۳ قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدي، مطلق است و شامل تجديدنظرخواهي نسبت به آراء صادر شده در جرايم قابل گذشت نيز مي شود و با عنايت به اينكه صرف عدم درخواست تجديدنظر از سوي شاكي به معناي گذشت وي نيست، بنابراين، در جرايم قابل گذشت، مادام كه شاكي گذشت خود را اعلام نكرده است، حق تجديدنظرخواهي دادستان نسبت به آراء برائت به قوت خود باقي است. بنا به مراتب، رأي شعبه پنجاه و هفتم دادگاه تجديدنظر استان تهران كه با اين نظر انطباق دارد، به اكثريت آراء صحيح و قانوني تشخيص داده مي شود. اين رأي طبق ماده ۴۷۱ قانون مذكور، در موارد مشابه براي شعب ديوان عالي كشور، دادگاه ها و ساير مراجع، اعم از قضايي و غير آن لازم الاتباع است.
هيأت عمومي ديوان عالي كشور
نمونه رای درباره جرم توهین
1) عنوان: توهین لفظی به افراد
پیام: به کار بردن لفظ «خراب»; نسبت به یک زن، مصداق توهین است نه افترا.متن کامل رای…
2) عنوان: توهین و تهدید از طریق ارسال پیامک
پیام: صرف توهین و تهدید از طریق ارسال پیامک ، مصداق بزه مزاحمت تلفنی محسوب نمی شود.متن کامل رای…
3) عنوان: توهین از طریق افترا زدن
پیام: افترا در مقام توهین مجازات مستقل ندارد.متن کامل رای…
4) عنوان: (1)محکومیت به ارتکاب فعل حرامی که جرم انگاری نشده (2) مصادیق بزه توهین
پیام: (1)صدور حکم محکومیت به اتهام ارتکاب فعل حرامی که در قانون جرم انگاری نشده است، با اصل قانونی بودن جرم و مجازات، منطبق نیست. (2)ارتکاب اعمال و انجام حرکاتی که با لحاظ عرفیات جامعه و با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و موقعیت اشخاص، موجب تخفیف و تحقیر آنان شود، از مصادیق بزه توهین است.
مستندات: مواد 513 514 608 و 609 قانون استفساریه نسبت به کلمه اهانت، توهین و یا هتک حرمت مندرج در مقررات جزایی مواد (513)، (514)، (608)، (609) قانون مجازات اسلامی و بندهای (7) و (8) ماده (6) و مواد (26) و (27) قانون مطبوعات-متن کامل رای…
5) عنوان: ویژگی الفاظ موضوع بزه توهین
پیام: الفاظ مصداق بزه توهین باید صراحت در اهانت داشته باشند.متن کامل رای…
6) عنوان: تعریف بزه توهین
پیام: توهین عبارت است از به کار بردن الفاظی که صریح یا ظاهر باشد؛ با عدم ظهور الفاظ، توهین محقق نمیگردد.متن کامل رای…
7) عنوان: نحوه تعیین مجازات برای رفتار مشتمل بر توهین و تهدید
پیام: چنانچه ارتکاب جرایم توهین و تهدید به گونه ای باشد که از مصادیق تعدد معنوی محسوب گردد تعیین دو مجازات جداگانه برای آنها فاقد وجاهت قانونی است.متن کامل رای…
سؤالات متداول درباره جرم توهین
۱. آیا فحاشی به دیگران زندان دارد؟
در توهین ساده موضوع ماده ۶۰۸، مجازات اصلی جزای نقدی درجه شش است؛ اما برخی انواع خاص توهین، از جمله موارد مشمول ماده ۶۰۹، مجازات متفاوتی دارند.
۲. آیا توهین در واتساپ قابل شکایت است؟
بله. اگر پیام ارسالی واجد شرایط جرم توهین باشد، امکان شکایت و ارائه مستندات الکترونیکی وجود دارد.
۳. آیا توهین بدون شاهد قابل اثبات است؟
بله. وجود شاهد تنها راه اثبات جرم نیست و سایر ادله و قرائن معتبر نیز ممکن است در اثبات توهین مؤثر باشند.
۴. آیا توهین در جمع مجازات بیشتری دارد؟
صرف وقوع توهین در جمع، به‌تنهایی موجب افزایش خودکار مجازات ماده ۶۰۸ نمی‌شود؛ اما شرایط وقوع رفتار می‌تواند در بررسی پرونده اهمیت داشته باشد.
۵. آیا رضایت شاکی باعث مختومه شدن پرونده توهین میشود؟
در جرایم قابل گذشت موضوع مواد ۶۰۸ و ۶۰۹، گذشت معتبر شاکی اصولاً موجب توقف تعقیب یا اجرای مجازات میشود.
۶. آیا انتقاد از دیگران جرم توهین است؟
خیر. انتقاد به‌خودی‌خود جرم نیست؛ مگر آنکه شیوه بیان یا رفتار، با توجه به شرایط پرونده، واجد عناصر قانونی جرم توهین یا جرم دیگری باشد.
جمع‌بندی؛ مجازات توهین در قانون چیست؟
جرم توهین از جرایم علیه حیثیت اشخاص است که قانون‌گذار برای آن مجازات تعیین کرده است.
مطابق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، مجازات توهین ساده جزای نقدی درجه شش است؛ اما در موارد خاص مانند توهین به برخی مقامات و کارکنان دولت در ارتباط با وظایف قانونی آنان، ماده ۶۰۹ و مقررات مربوط اعمال میشود.
برای پیگیری شکایت توهین یا دفاع در برابر اتهام فحاشی، بررسی دقیق محتوای اظهارات، شرایط وقوع رفتار، ادله اثبات و عنوان مجرمانه اهمیت زیادی دارد.
مشاوره حقوقی جرم توهین و فحاشی | گروه حقوقی وکیل سلمان احدی
اگر مورد توهین، فحاشی یا هتک حرمت قرار گرفته‌اید یا شخصی علیه شما به اتهام توهین شکایت کرده است، بررسی حقوقی پرونده می‌تواند در انتخاب مسیر قانونی مناسب مؤثر باشد.
گروه حقوقی وکیل سلمان احدی آماده ارائه خدمات مشاوره حقوقی، تنظیم شکواییه، دفاع کیفری و وکالت در پرونده‌های توهین، افترا، تهدید و سایر جرایم علیه حیثیت اشخاص است.
گروه حقوقی وکیل سلمان احدی
آدرس دفتر: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳
شماره تماس: 09120466204
این مطلب با هدف اطلاع‌رسانی حقوقی تهیه شده است و تعیین عنوان مجرمانه و مجازات نهایی به شرایط هر پرونده و مقررات لازم‌الاجرا بستگی دارد.
