تجدیدنظر خواهی چیست؟

تجدیدنظر خواهی چیست؟و مهلت اعتراض به رأی دادگاه چند روز است؟ بررسی شرایط تجدیدنظرخواهی حقوقی و کیفری، هزینه، مراحل ثبت، اعتراض خارج از مهلت و نمونه دادخواست.

تجدیدنظرخواهی چیست و چگونه می‌توان به رأی دادگاه اعتراض کرد؟

صدور رأی دادگاه همیشه به معنای پایان رسیدگی قضایی نیست. ممکن است یکی از طرفین دعوا معتقد باشد که دادگاه در بررسی مدارک، ارزیابی شهادت شهود، استناد به قوانین یا تشخیص واقعیت دچار اشتباه شده است. در چنین شرایطی، قانون‌گذار برای برخی از آرای قضایی امکان اعتراض و رسیدگی مجدد را در مرجع بالاتر پیش‌بینی کرده است که به آن «تجدیدنظرخواهی» گفته می‌شود.

یکی از پرسش‌های رایج افرادی که با حکم محکومیت مواجه می‌شوند این است که مهلت اعتراض به رأی دادگاه چند روز است، چگونه باید درخواست تجدیدنظر ثبت کرد و آیا امکان تغییر یا نقض رأی در دادگاه تجدیدنظر وجود دارد؟

تجدیدنظرخواهی یکی از مهم‌ترین روش‌های عادی اعتراض به آرای قضایی در نظام حقوقی ایران است. این روش به اشخاصی که مطابق قانون حق اعتراض دارند اجازه می‌دهد نسبت به رأی قابل تجدیدنظر دادگاه نخستین اعتراض کنند و رسیدگی مجدد را از مرجع تجدیدنظر صالح بخواهند.

مطابق ماده ۳۳۰ قانون آیین دادرسی مدنی، اصل بر قطعی بودن آرای دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور حقوقی است؛ مگر در مواردی که قانون امکان تجدیدنظرخواهی را پیش‌بینی کرده باشد.

بنابراین، برخلاف تصور عمومی، تمامی احکام و قرارهای دادگاه قابل تجدیدنظر نیستند و برای اعتراض باید ابتدا قابلیت تجدیدنظرخواهی رأی بررسی شود.

در این مقاله از گروه حقوقی وکیل سلمان احدی، شرایط تجدیدنظرخواهی حقوقی و کیفری، مهلت قانونی، نحوه ثبت دادخواست، دلایل اعتراض، هزینه دادرسی، آثار تجدیدنظرخواهی و نمونه دادخواست اعتراض به رأی دادگاه بررسی می‌شود.

مهلت تجدیدنظرخواهی چند روز است؟

مهلت تجدیدنظرخواهی از مهم‌ترین موضوعاتی است که اشخاص پس از دریافت رأی دادگاه باید به آن توجه کنند.

بر اساس ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت تجدیدنظرخواهی در دعاوی حقوقی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است.

همچنین مطابق ماده ۴۳۱ قانون آیین دادرسی کیفری، مهلت تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی کیفری نیز اصولاً برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه تعیین شده است.

بنابراین:

• مهلت تجدیدنظرخواهی اشخاص مقیم ایران: ۲۰ روز
• مهلت تجدیدنظرخواهی اشخاص مقیم خارج از کشور: دو ماه
• مبدأ مهلت: تاریخ ابلاغ رأی یا در موارد مربوط، انقضای مهلت واخواهی
• تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت: در صورت تحقق شرایط قانونی و پذیرش عذر موجه

البته برای محاسبه دقیق مهلت، باید تاریخ ابلاغ، وضعیت اقامت شخص، نوع رأی و مقررات محاسبه مواعد بررسی شود.

مهلت ۲۰ روزه تجدیدنظرخواهی از چه زمانی شروع می‌شود؟

در آرای حضوری قابل تجدیدنظر، مهلت معمولاً از تاریخ ابلاغ رأی آغاز می‌شود.

در مورد آرای غیابی، با توجه به امکان واخواهی و ترتیب قانونی اعتراض، مبدأ مهلت تجدیدنظرخواهی ممکن است به انقضای مهلت واخواهی مرتبط باشد.

مطابق مواد ۴۴۳ و ۴۴۴ قانون آیین دادرسی مدنی، روز ابلاغ و روز اقدام جزء مدت محسوب نمی‌شوند. همچنین اگر آخرین روز مهلت با تعطیلی قانونی یا مانع قانونی مربوط به فعالیت مرجع قضایی مصادف شود، مقررات مربوط به تمدید مهلت اعمال خواهد شد.

برای جلوگیری از از دست رفتن حق اعتراض، بهتر است تجدیدنظرخواهی در اولین فرصت پس از ابلاغ رأی ثبت شود.

آیا بعد از ۲۰ روز می‌توان تجدیدنظرخواهی کرد؟

یکی از پرسش‌های پرتکرار این است که اگر مهلت قانونی اعتراض به رأی دادگاه تمام شود، آیا امکان تجدیدنظرخواهی وجود دارد؟

پاسخ این است که در برخی شرایط قانونی، امکان ثبت تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت وجود دارد.

در دعاوی حقوقی، ماده ۳۴۰ قانون آیین دادرسی مدنی امکان بررسی عذر موجه تجدیدنظرخواه را پیش‌بینی کرده است.

چنانچه شخص پس از پایان مهلت قانونی دادخواست تجدیدنظر تقدیم کند و برای تأخیر خود عذر موجهی ارائه دهد، دادگاه صادرکننده رأی ابتدا به موضوع عذر رسیدگی می‌کند.

اگر دادگاه عذر را موجه تشخیص دهد، مطابق مقررات درباره پذیرش دادخواست تصمیم می‌گیرد.

عذر موجه برای تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت چیست؟

از جمله مواردی که مطابق مقررات مربوط می‌تواند عذر موجه محسوب شود، عبارت‌اند از:

1. بیماری‌ای که مانع حرکت و اقدام قانونی شخص شده باشد.
2. فوت پدر، مادر، همسر یا فرزند.
3. حوادث قهری مانند سیل، زلزله یا آتش‌سوزی که مانع اقدام در مهلت قانونی شده باشد.
4. بازداشت یا حبس به نحوی که امکان تقدیم دادخواست در مهلت قانونی وجود نداشته باشد.

صرف ادعای بیماری، مشغله کاری، مشکلات خانوادگی یا بی‌اطلاعی از مقررات قانونی، لزوماً عذر موجه محسوب نمی‌شود.

شخص باید مدارک و دلایل اثبات عذر را ارائه کند و دادگاه درباره موجه بودن آن تصمیم بگیرد.

در پرونده‌های کیفری نیز ماده ۴۳۲ قانون آیین دادرسی کیفری رسیدگی به عذر موجه برای تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت را پیش‌بینی کرده است.

چه آرایی قابل تجدیدنظرخواهی هستند؟

تمامی آرای صادرشده از دادگاه‌ها قابل تجدیدنظرخواهی نیستند.

برای تشخیص قابلیت اعتراض، باید نوع دعوا، مرجع صادرکننده رأی، مالی یا غیرمالی بودن خواسته و مقررات خاص مربوط بررسی شود.

آرای قابل تجدیدنظر در دعاوی حقوقی

بر اساس ماده ۳۳۱ قانون آیین دادرسی مدنی، احکام قابل تجدیدنظر در موارد مقرر قانونی شامل احکام مربوط به دعاوی مالی با نصاب مقرر، دعاوی غیرمالی و متفرعات دعوا در صورت قابل تجدیدنظر بودن حکم اصلی هستند.

در متن ماده ۳۳۱ قانون آیین دادرسی مدنی، نصاب سه میلیون ریال برای دعاوی مالی ذکر شده است.

بااین‌حال، این نصاب نباید بدون توجه به قوانین مؤخر و مقررات خاص صلاحیت و قطعیت آرا، به‌عنوان معیار نهایی تمام دعاوی در سال ۱۴۰۵ استفاده شود.

به‌ویژه پس از تصویب قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ و تشکیل دادگاه‌های صلح، بررسی قابلیت تجدیدنظرخواهی از آرای این مراجع باید با توجه به مقررات خاص، از جمله ماده ۱۲ و تبصره‌های مربوط و ماده ۱۷ قانون مذکور انجام شود.

بنابراین، تعیین قطعی بودن یا قابل تجدیدنظر بودن یک رأی، صرفاً بر اساس مبلغ خواسته یا عنوان دعوا صحیح نیست.

قرارهای قابل تجدیدنظرخواهی

مطابق ماده ۳۳۲ قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که حکم مربوط به اصل دعوا قابل تجدیدنظر باشد، برخی قرارهای دادگاه نیز قابلیت تجدیدنظرخواهی دارند.

از جمله:

• قرار ابطال دادخواست یا رد دادخواست صادرشده از دادگاه
• قرار رد دعوا
• قرار عدم استماع دعوا
• قرار سقوط دعوا
• قرار عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا

برای اعتراض به این قرارها باید شرایط قانونی و قابلیت تجدیدنظرخواهی رأی بررسی شود.

تجدیدنظرخواهی در دادگاه صلح چگونه است؟

با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دادگاه صلح به‌عنوان یکی از مراجع رسیدگی به برخی دعاوی و امور قانونی پیش‌بینی شده است.

یکی از نکات مهم این است که قواعد تجدیدنظرخواهی از آرای دادگاه صلح، در همه موارد دقیقاً مشابه آرای دادگاه‌های عمومی حقوقی نیست.

قابلیت تجدیدنظرخواهی آرای دادگاه صلح باید بر اساس ماده ۱۷ قانون شوراهای حل اختلاف و سایر مقررات مرتبط بررسی شود.

به همین دلیل، پیش از اعتراض به رأی دادگاه صلح باید مشخص شود که رأی صادرشده در زمره موارد قابل تجدیدنظر قرار دارد یا قطعی محسوب می‌شود.

جهات تجدیدنظرخواهی چیست؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های دادخواست تجدیدنظر، بیان دلایل و جهات قانونی اعتراض به رأی است.

صرف اینکه شخص از نتیجه رأی دادگاه رضایت ندارد، برای نقض حکم کافی نیست.

مطابق ماده ۳۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، جهات تجدیدنظرخواهی عبارت‌اند از:

بر اساس تبصره ماده ۳۴۸، اگر درخواست تجدیدنظر به استناد یکی از جهات قانونی مطرح شده باشد، مرجع تجدیدنظر در صورت وجود جهات دیگر نیز به آن رسیدگی می‌کند.

مراحل ثبت دادخواست تجدیدنظرخواهی

برای اعتراض به رأی قابل تجدیدنظر دادگاه در دعاوی حقوقی، معمولاً مراحل زیر انجام می‌شود.

مرحله اول: بررسی دادنامه

ابتدا باید شماره دادنامه، تاریخ صدور، تاریخ ابلاغ، مرجع صادرکننده رأی و قابلیت تجدیدنظرخواهی آن بررسی شود.

مرحله دوم: محاسبه مهلت اعتراض

مهلت قانونی با توجه به اقامت تجدیدنظرخواه، تاریخ ابلاغ و شرایط خاص پرونده محاسبه می‌شود.

مرحله سوم: جمع‌آوری مدارک

مدارک معمول شامل موارد زیر است:

• تصویر دادنامه مورد اعتراض
• مدارک هویتی و اطلاعات ثنا
• قراردادها، رسیدها و اسناد مرتبط
• دلایل و مستندات اعتراض
• مدارک مربوط به عذر موجه، در صورت تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت
• وکالت‌نامه، در صورت اقدام توسط وکیل

مرحله چهارم: تنظیم دادخواست تجدیدنظرخواهی

در دادخواست باید مشخصات طرفین، رأی مورد اعتراض، خواسته، جهات تجدیدنظرخواهی و دلایل قانونی ذکر شود.

در دعاوی حقوقی، شرایط دادخواست تجدیدنظر در مواد ۳۴۱ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی بیان شده است.

مرحله پنجم: ثبت دادخواست

دادخواست معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به مرجع مربوط ارسال می‌شود.

مطابق ماده ۳۳۹ قانون آیین دادرسی مدنی، مرجع قانونی تقدیم دادخواست می‌تواند دفتر دادگاه صادرکننده رأی، دفتر شعبه اول دادگاه تجدیدنظر یا دفتر بازداشتگاه در مورد اشخاص بازداشت‌شده باشد.

مرحله ششم: بررسی دادخواست و تبادل لوایح

پس از ثبت دادخواست، شرایط قانونی و کامل بودن مدارک بررسی می‌شود.

در صورت وجود نقص، اخطار رفع نقص صادر خواهد شد.

مطابق ماده ۳۴۵ قانون آیین دادرسی مدنی، در موارد مشمول این ماده، برای رفع نقص دادخواست مهلت ۱۰ روزه از تاریخ ابلاغ اخطار پیش‌بینی شده است.

مرحله هفتم: ارسال پرونده به دادگاه تجدیدنظر

پس از تکمیل تشریفات، پرونده به مرجع تجدیدنظر صالح ارسال می‌شود.

دادگاه تجدیدنظر پس از بررسی پرونده و دلایل اعتراض، تصمیم قانونی مقتضی را اتخاذ می‌کند.

آیا تجدیدنظرخواهی باعث توقف اجرای حکم می‌شود؟

مطابق ماده ۳۴۷ قانون آیین دادرسی مدنی، تجدیدنظرخواهی از آرای قابل تجدیدنظر که قانون مشخص کرده است، اصولاً مانع اجرای حکم خواهد بود؛ مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد.

بنابراین، اگر رأی قابل تجدیدنظر باشد و اعتراض مطابق شرایط قانونی مطرح شود، اجرای حکم تابع مقررات مربوط به اثر تعلیقی تجدیدنظرخواهی خواهد بود.

بااین‌حال، صرف ثبت هر درخواست اعتراض، به‌ویژه نسبت به رأی قطعی یا خارج از مهلت، الزاماً موجب توقف عملیات اجرایی نمی‌شود.

در پرونده‌های کیفری نیز باید مقررات مربوط به قطعیت و اجرای احکام کیفری بررسی شود.

این مطلب را هم بخوانید:

توقف عملیات اجرایی

دادگاه تجدیدنظر چه تصمیمی می‌تواند بگیرد؟

پس از بررسی اعتراض، دادگاه تجدیدنظر ممکن است رأی دادگاه نخستین را تأیید کند یا در صورت احراز شرایط قانونی، آن را نقض کند.

تأیید رأی دادگاه بدوی

اگر دادگاه تجدیدنظر اعتراض را وارد تشخیص ندهد و رأی نخستین را مطابق مقررات بداند، آن را تأیید خواهد کرد.

نقض رأی دادگاه بدوی

اگر دادگاه تجدیدنظر اعتراض را وارد تشخیص دهد، مطابق ماده ۳۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی می‌تواند رأی نخستین را نقض و رأی مقتضی صادر کند.

نقض قرار و اعاده پرونده

در موارد مربوط به قرارهای قابل تجدیدنظر، چنانچه دادگاه تجدیدنظر قرار را برخلاف مقررات تشخیص دهد، ممکن است مطابق ماده ۳۵۳ قانون آیین دادرسی مدنی، آن را نقض و پرونده را برای رسیدگی ماهوی به دادگاه صادرکننده قرار اعاده کند.

بنابراین، نتیجه تجدیدنظرخواهی به نوع رأی، جهات اعتراض و مقررات قانونی بستگی دارد.

آیا در دادگاه تجدیدنظر جلسه رسیدگی تشکیل می‌شود؟

رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر همیشه مستلزم تشکیل جلسه حضوری با حضور طرفین نیست.

در برخی پرونده‌ها، دادگاه با بررسی اوراق، لوایح و مدارک موجود تصمیم می‌گیرد.

در مواردی که قانون یا ضرورت رسیدگی اقتضا کند، ممکن است جلسه رسیدگی تشکیل شود.

بنابراین، دعوت نشدن طرفین به جلسه حضوری، به‌تنهایی به معنای رسیدگی نکردن دادگاه تجدیدنظر نیست.

تجدیدنظرخواهی چقدر طول می‌کشد؟

مدت رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:

• تعداد پرونده‌های شعبه
• نوع دعوا و پیچیدگی موضوع
• کامل بودن دادخواست و مدارک
• ضرورت بررسی کارشناسی
• نیاز به اخذ توضیح از طرفین
• وجود ایرادات شکلی یا قانونی

به همین دلیل، نمی‌توان برای تمامی پرونده‌ها مدت مشخص و یکسانی تعیین کرد.

هزینه تجدیدنظرخواهی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

هزینه تجدیدنظرخواهی به نوع دعوا، مالی یا غیرمالی بودن موضوع، ارزش خواسته و تعرفه قانونی زمان ثبت بستگی دارد.

در دعاوی مالی، هزینه دادرسی معمولاً با توجه به مقررات مربوط به مرحله تجدیدنظر و ارزش موضوع اعتراض محاسبه می‌شود.

در دعاوی غیرمالی، پرونده‌های کیفری و اعتراض به قرارها نیز ممکن است تعرفه‌های متفاوتی اعمال شود.

همچنین هزینه خدمات الکترونیک قضایی و در صورت استفاده از وکیل، حق‌الوکاله نیز باید در نظر گرفته شود.

بنابراین، اعلام مبلغ ثابت برای تمام پرونده‌های تجدیدنظرخواهی صحیح نیست.

در صورت ناتوانی مالی، امکان طرح ادعای اعسار از هزینه دادرسی مطابق شرایط قانونی وجود دارد.

تفاوت تجدیدنظرخواهی و واخواهی چیست؟

واخواهی و تجدیدنظرخواهی دو روش متفاوت اعتراض به آرای قضایی هستند.

واخواهی اصولاً برای اعتراض محکوم‌علیه غایب به حکم غیابی پیش‌بینی شده است و در همان دادگاه صادرکننده حکم رسیدگی می‌شود.

اما تجدیدنظرخواهی نسبت به آرای قابل تجدیدنظر مطرح شده و در مرجع تجدیدنظر صالح مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.

مهم‌ترین تفاوت‌ها عبارت‌اند از:

1. واخواهی مخصوص احکام غیابی است، اما تجدیدنظرخواهی نسبت به آرای قابل تجدیدنظر انجام می‌شود.
2. واخواهی در دادگاه صادرکننده حکم غیابی رسیدگی می‌شود، اما تجدیدنظرخواهی اصولاً در دادگاه تجدیدنظر استان انجام می‌شود.
3. واخواهی حق محکوم‌علیه غایب است، اما حق تجدیدنظرخواهی مطابق مقررات برای اشخاص مشخصی پیش‌بینی شده است.
4. مهلت و ترتیب اعتراض در هر روش تابع مقررات خاص آن است.

در نتیجه، انتخاب روش صحیح اعتراض اهمیت زیادی دارد و اشتباه در تشخیص آن ممکن است باعث از دست رفتن مهلت قانونی شود.

این مطلب را هم بخوانید:

واخواهی چیست؟

تفاوت تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی چیست؟

تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی نیز دو روش متفاوت اعتراض به آرای قضایی هستند.

در تجدیدنظرخواهی، مرجع تجدیدنظر در حدود قانون به اعتراض و جهات مطرح‌شده رسیدگی می‌کند و ممکن است رأی مقتضی صادر کند.

اما فرجام‌خواهی، در مواردی که قانون پیش‌بینی کرده، اصولاً ناظر بر بررسی انطباق رأی با موازین شرعی و مقررات قانونی در دیوان عالی کشور است.

تمام آرای قابل تجدیدنظر لزوماً قابل فرجام‌خواهی نیستند و برعکس.

تجدیدنظرخواهی در پرونده‌های کیفری

تجدیدنظرخواهی کیفری تابع مقررات قانون آیین دادرسی کیفری است.

مطابق ماده ۴۲۷ قانون آیین دادرسی کیفری، آرای دادگاه‌های کیفری اصولاً قابل تجدیدنظر یا حسب مورد قابل فرجام هستند، مگر در مواردی که قانون رأی را قطعی اعلام کرده باشد.

از جمله موارد قطعی مقرر در این ماده، آرای مربوط به جرایم تعزیری درجه هشت و برخی جرایم مستلزم پرداخت دیه یا ارش کمتر از یک‌دهم دیه کامل است.

البته مقررات خاص و استثنائات قانونی نیز باید بررسی شوند.

چه کسانی حق تجدیدنظرخواهی کیفری دارند؟

مطابق ماده ۴۳۳ قانون آیین دادرسی کیفری، اشخاص زیر در حدود قانون حق درخواست تجدیدنظر یا فرجام دارند:

1. محکوم‌علیه، وکیل یا نماینده قانونی او.
2. شاکی یا مدعی خصوصی و وکیل یا نماینده قانونی آنان.
3. دادستان در موارد مقرر قانونی، از جمله برائت متهم، عدم انطباق رأی با قانون یا عدم تناسب مجازات.

جهات تجدیدنظرخواهی کیفری چیست؟

مطابق ماده ۴۳۴ قانون آیین دادرسی کیفری، جهات تجدیدنظرخواهی عبارت‌اند از:

• ادعای عدم اعتبار ادله یا مدارک استنادی دادگاه
• ادعای مخالفت رأی با قانون
• ادعای عدم صلاحیت دادگاه صادرکننده رأی یا وجود جهات رد دادرس
• ادعای عدم توجه دادگاه به ادله ابرازی

آیا دادگاه تجدیدنظر می‌تواند مجازات را افزایش دهد؟

یکی از پرسش‌های مهم در پرونده‌های کیفری این است که آیا اعتراض محکوم‌علیه ممکن است باعث تشدید مجازات شود؟

مطابق ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه تجدیدنظر اصولاً نمی‌تواند مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی مقرر در حکم مورد تجدیدنظر را تشدید کند؛ مگر در شرایط استثنایی مقرر در همان ماده.

از جمله شرایط مهم این است که مجازات تعیین‌شده در حکم نخستین کمتر از حداقل قانونی باشد و اعتراض از سوی شاکی یا دادستان با شرایط قانونی مطرح شده باشد.

بنابراین، بررسی احتمال تشدید مجازات باید بر اساس نوع جرم، میزان مجازات قانونی و اشخاص معترض انجام شود.

تخفیف مجازات با صرف‌نظر از تجدیدنظرخواهی

ماده ۴۴۲ قانون آیین دادرسی کیفری در برخی محکومیت‌های تعزیری امکان درخواست تخفیف مجازات در برابر اسقاط حق تجدیدنظرخواهی یا استرداد درخواست تجدیدنظر را پیش‌بینی کرده است.

مطابق این ماده، در صورت تحقق شرایط قانونی، دادگاه می‌تواند تا یک‌چهارم مجازات تعیین‌شده را کاهش دهد.

استفاده از این مقرره نیازمند بررسی شرایط پرونده، نوع محکومیت، وضعیت اعتراض دادستان و زمان اقدام محکوم‌علیه است.

این موضوع با تجدیدنظرخواهی تفاوت دارد و نباید بدون بررسی آثار قانونی آن انتخاب شود.

آیا رأی دادگاه تجدیدنظر قطعی است؟

مطابق ماده ۳۶۵ قانون آیین دادرسی مدنی، آرای صادرشده در مرحله تجدیدنظر اصولاً قطعی هستند؛ مگر در موارد استثنایی قانونی.

همچنین ماده ۴۴۳ قانون آیین دادرسی کیفری، آرای صادرشده در مرحله تجدیدنظر را قطعی اعلام کرده است.

بااین‌حال، قطعی بودن رأی لزوماً به معنای غیرقابل اعتراض بودن آن از تمام جهات نیست.

در شرایط خاص ممکن است طرق فوق‌العاده اعتراض مانند اعاده دادرسی یا سایر سازوکارهای قانونی قابل بررسی باشند.

آیا می‌توان به رأی دادگاه تجدیدنظر اعتراض کرد؟

در حالت عادی، رأی دادگاه تجدیدنظر قطعی است.

اما در موارد خاص، بسته به نوع پرونده و شرایط قانونی، امکان استفاده از روش‌هایی مانند اعاده دادرسی، اعتراض شخص ثالث در امور حقوقی یا درخواست اعمال ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری وجود دارد.

این روش‌ها دارای شرایط اختصاصی هستند و جایگزین عمومی تجدیدنظرخواهی محسوب نمی‌شوند.

نمونه دادخواست تجدیدنظرخواهی حقوقی

نمونه درخواست تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت به دلیل عذر موجه

نظریه مشورتی 7/1400/502شماره پرونده : 1400-218-502 تاریخ نظریه : 1400/06/01

استعلام :
شورای حل اختلاف رأی مقتضی را صادر می‌کند و از رأی تجدیدنظرخواهی می‌شود؛ طرفین در دادگاه به توافق رسیده و صدور گزارش اصلاحی را درخواست می‌کنند. آیا دادگاه با صدور گزارش اصلاحی، باید رأی شورای حل اختلاف را نیز نقض کند؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
در فرض سؤال که پس از تجدیدنظرخواهی از رأی شورای حل اختلاف، طرفین در دادگاه به توافق رسیده و صدور گزارش اصلاحی را درخواست کرده‌اند، با توجه به اثر انتقالی تجدیدنظرخواهی و نظر به این‌که با تنظیم گزارش اصلاحی، اختلاف طرفین از طریق سازش حل و فصل شده است، لذا رأی بدوی سالبه به انتفاء موضوع بوده و به جهت تکلیفی که تجدیدنظرخواهی برای مرجع تجدیدنظر ایجاد کرده است؛ دادگاه باید با نقض رأی بدوی، گزارش اصلاحی تنظیم کند.

نظریه مشورتی : 7/99/58شماره پرونده : 99-168-58تاریخ نظریه : 1399/02/09

استعلام :
آیا صدور حکم وفق ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری توسط دادگاه بدوی منوط به اتمام مهلت قانونی تجدیدنظرخواهی دادستان است و چنانچه شاکی خصوصی بابت قلت مجازات تجدیدنظرخواهی کرده و دادگاه تجدیدنظر استان رای معترض‌عنه را مطابق قانون تشخیص دهد و ضمن رد تجدیدنظرخواهی رای بدوی را تایید نماید و همزمان محکوم‌علیه نیز تقاضای اعمال ماده 242 قانون یاد شده را از دادگاه بدوی مطرح ساخته و رای جدید با تخفیف صادر شود کدام یک از احکام قطعی مذکور قابل اجرا خواهد بود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
الف) فرض ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 با توجه به فلسفه وجودی آن که کاهش یک مرحله از دادرسی و تسریع در رسیدگی و قطعیت آرا می¬باشد، ناظر به مواردی است که پرونده امر با وجود قابلیت تجدیدنظرخواهی محکوم¬، به لحاظ عدم تجدیدنظرخواهی از سوی دادستان و شاکی خصوصی در مهلت قانونی یا استرداد درخواست تجدیدنظر از سوی نامبردگان، قابلیت طرح در مرجع تجدیدنظر را نداشته باشد. بنابراین در فرض سؤال که شاکی خصوصی از حکم محکومیت، تجدیدنظرخواهی نموده است، مورد مطروحه از مصادیق ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 خارج بوده و دادگاه تجدیدنظر، مطابق مقررات رسیدگی و رأی لازم را صادر خواهد نمود. بدیهی است که دادگاه تجدیدنظر مطابق ماده 459 قانون فوق¬الذکر، در صورت استحقاق محکوم¬، در مجازات وی تخفیف خواهد داد با عنایت به مراتب مذکور و لحاظ آن که امکان رسیدگی به درخواست تخفیف مجازات محکوم‌ در مقام اعمال ماده 442 قانون مذکور وجود ندارد قسمت دوم سوال سالبه به انتفاء موضوع است. ب) مستفاد از ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 این است که اعمال مقررات ماده یاد شده ممکن است در مواردی باشد که محکوم¬ از ابتدا حق تجدیدنظرخواهی خود را اسقاط یا متعاقب این امر، نسبت به استرداد تجدیدنظرخواهی اقدام کند. بنابراین چنانچه تجدیدنظرخواهی یا عدم تجدیدنظرخواهی دادستان نسبت به حکم صادره از سوی دادگاه بدوی برای محکوم¬ مشخص نباشد و وی قصد استفاده از تخفیف مجازات مذکور در این ماده را داشته باشد، می‌تواند بدواً نسبت به تجدیدنظرخواهی اقدام و سپس چنانچه دادستان در موعد قانونی نسبت به رأی صادره تجدیدنظرخواهی ننمود، نسبت به استرداد تقاضای تجدیدنظر خود و درخواست تخفیف مجازات اقدام کند.

نظریه مشورتی: 7/98/1582شماره پرونده : 98-168-1582 کتاریخ نظریه : 1398/10/08

استعلام :
احتراما به صورت مستند و مستدل پاسخ سوال ذیل را مرقوم فرمایید. با توجه به ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری بیان فرمایید چنانچه محکوم علیه پیش از پایان مهلت تجدیدنظرخواهی حق تجدیدنظرخواهی خود را اسقاط نماید اما در آن مهلت تقاضای تخفیف مجازات نکند و خارج از آن زمان این تقاضا را از دادگاه بنماید یعنی مدتی مثل یک ماه یا دو ماه بعد از اسقاط حق تجدیدنظرخواهی تقاضای تخفیف مجازات نماید آیا دادگاه کیفری می‌تواند به تقاضای او ترتیب اثر داده و تا یک چهارم مجازات او را کسر نماید یا به این تقاضا ترتیب اثر نمی‌دهد.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
فلسفه ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، جلوگیری از تجدیدنظرخواهی‌های بی‌مورد است؛ بنابراین در مورد اسقاط حق تجدیدنظرخواهی، چون اسقاط این حق تا زمانی ممکن است که شخص، حق تجدیدنظرخواهی داشته باشد، بنابراین اسقاط حق تجدیدنظرخواهی و تقاضای تخفیف باید در مهلت اعتراض باشد، اما در مورد استرداد تجدیدنظرخواهی تا زمانی که پرونده در دادگاه صادرکننده حکم موجود است، محکوم‌علیه می‌تواند درخواست تجدیدنظر خود را مسترد و تقاضای تخفیف نماید و پس از ارسال پرونده به مرجع تجدیدنظر یا فرجام، استرداد درخواست موجب تخفیف مجازات نخواهد بود و عبارت “با رجوع به دادگاه صادرکننده حکم” در ماده فوق‌الذکر مؤید این مطلب است. ضمنا اعمال ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری در هر صورت منوط به تقاضای تخفیف در مجازات از سوی محکوم‌علیه است.

رای وحدت رویه شماره ۸۵۵ – ۱۳/۰۹/۱۴۰۳ هیئت عمومی دیوان عالی کشور

در مواردی که یکی از متداعیین، در مهلت تجدیدنظر نسبت به رای صادر شده از دادگاه نخستین در موضوعاتی که قابل تجزیه و تفکیک نیست، تجدیدنظرخواهی نموده و در مورد آن، رای قطعی صادر شده‌باشد، صرف صدور رای از سوی دادگاه تجدیدنظر، موجب از بین‌رفتن حق فرجام‌خواهی سایر اصحاب دعوا که حق تجدیدنظرخواهی خود را به استناد رای وحدت رویه ۸۱۹-۱۴۰۱/۱/۱۶ اسقاط نموده و یا با انقضاء مهلت از این حق استفاده نکرده‌باشند نخواهدشد. لذا شعب دیوان عالی کشور مطابق مواد ۲، ۳، ۳۶۷ و ۴۰۴ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، مکلفند به دعوای اقامه شده برابر مقررات رسیدگی کنند.

بنابراین، رای شعبه بیست‌و‌پنجم دیوان عالی کشور که با این نظر انطباق دارد با اکثریت آراء اعضای هیئت عمومی صحیح و قانونی تشخیص داده می‌شود. این رای طبق ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور دادگاه‌ها و سایر مراجع اعم از قضایی و غیر آن لازم‌الاتباع است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عالی کشور – محمّدجعفر منتظری

رای وحدت رویه شماره 820 دیوان عالی کشور درباره حق تجدیدنظر خواهی دادستان نسبت به آراء صادر شده در جرایم قابل گذشت

خلاصه پرونده:

در این پرونده،شعبه دو دادگاه تجدیدنظر درباره حق اعتراض دادستان به حکم برائت در جرایم قابل گذشت، اختلاف‌نظر داشتند. شعبه ۲۲ معتقد بود اگر شاکی خصوصی اعتراض نکند، دادستان نیز حق تجدیدنظرخواهی ندارد؛ اما شعبه ۵۷ اعتراض دادستان را پذیرفته بود. موضوع برای رفع اختلاف به دیوان عالی کشور ارجاع شد. نماینده دادستان کل کشور با استناد به ماده ۴۳۳ قانون آیین دادرسی کیفری اعلام کرد که دادستان حتی در جرایم قابل گذشت و بدون اعتراض شاکی خصوصی نیز حق تجدیدنظرخواهی از حکم برائت را دارد.

رای وحدت رویه:

با توجه به اینکه حق تجدیدنظرخواهی دادستان موضوع بند پ ماده ۴٣٣ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ١٣٩٢ با اصلاحات و الحاقات بعدی، مطلق است و شامل تجدیدنظرخواهی نسبت به آراء صادر شده در جرایم قابل گذشت نیز می شود و با عنایت به اینکه صرف عدم درخواست تجدیدنظر از سوی شاکی به معنای گذشت وی نیست، بنابراین، در جرایم قابل گذشت، مادام که شاکی گذشت خود را اعلام نکرده است، حق تجدیدنظرخواهی دادستان نسبت به آراء برائت به قوت خود باقی است. بنا به مراتب، رأی شعبه پنجاه و هفتم دادگاه تجدیدنظر استان تهران که با این نظر انطباق دارد، به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص داده میشود. این رأی طبق ماده ۴٧١ قانون مذکور، در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور، دادگاه ها و سایر مراجع، اعم از قضایی و غیر آن لازم الاتباع است.

نمونه رای دادگاه درباره تجدیدنظرخواهی

1) عنوان: تجدیدنظرخواهی درخصوص خواسته مغفول مانده

پیام: در صورتی که تجدیدنظرخواهی نسبت به بخشی از خواسته باشد که دادگاه بدوی نسبت به آن نفیاً یا اثباتاً اظهارنظری ننموده است، دادگاه تجدیدنظر حق اظهارنظر نسبت به آن بخش را ندارد اما پرونده را جهت رسیدگی به موضوع و صدور رأی اصلاحی به دادگاه بدوی ارسال می نماید.

مستندات: ماده 349 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب (در امور مدنی)-متن کامل رای…

2) عنوان: ارائه دادخواست تجدیدنظر خارج از مهلت تجدیدنظرخواهی

پیام: اگر دستور ریاست دادگاه مبنی بر ثبت لوایح تجدیدنظر داخل در مهلت قانونی باشد؛ اما تجدیدنظرخواه پس از پایان مهلت تجدیدنظرخواهی دادخواست تجدیدنظر خود را ملصق به تمبر قانونی نموده و به دفتر دادگاه تقدیم نماید، دادخواست خارج از مهلت تلقی می شود زیرا تاریخ رسید دفتر دادگاه ملاک تقدیم دادخواست است.متن کامل رای…

3) عنوان: تجدیدنظرخواهی توسط خوانده در فرض صدور قرار رد دعوا

پیام: صرفاً متضرر از رای دادگاه، حق تجدیدنظرخواهی دارد؛ بنابراین تجدیدنظرخواهی توسط خوانده، در صورت صدور قرار رد دعوا، مسموع نیست؛ زیرا حکمی علیه وی صادر نشده است.
مستندات: ماده 26 قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب –متن کامل رای…

اشتباهات رایج در تجدیدنظرخواهی

برخی اشتباهات می‌توانند باعث رد دادخواست، از دست رفتن مهلت اعتراض یا کاهش اثربخشی دفاعیات شوند.

مهم‌ترین اشتباهات عبارت‌اند از:

1. ثبت تجدیدنظرخواهی پس از پایان مهلت قانونی بدون ارائه عذر موجه.
2. اعتراض به رأی قطعی بدون بررسی قابلیت تجدیدنظرخواهی.
3. ارائه دلایل کلی و غیرمستند.
4. مشخص نکردن جهات قانونی اعتراض مطابق ماده ۳۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی.
5. توجه نکردن به مقررات خاص آرای دادگاه صلح.
6. ارائه نکردن مدارک و مستندات مؤثر.
7. رعایت نکردن مهلت رفع نقص دادخواست.
8. اشتباه گرفتن تجدیدنظرخواهی با واخواهی یا فرجام‌خواهی.
9. تصور اینکه تمام درخواست‌های تجدیدنظر باعث توقف خودکار اجرای حکم می‌شوند.
10. استفاده از نمونه دادخواست‌های عمومی بدون تطبیق با شرایط پرونده.

پرسش‌های متداول درباره تجدیدنظرخواهی

۱. تجدیدنظرخواهی چیست؟

تجدیدنظرخواهی یکی از روش‌های عادی اعتراض به آرای قابل تجدیدنظر دادگاه است که در آن، شخص دارای حق اعتراض درخواست می‌کند رأی دادگاه نخستین در مرجع تجدیدنظر صالح بررسی شود.

۲. مهلت تجدیدنظرخواهی چند روز است؟

مهلت معمول تجدیدنظرخواهی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است.

۳. آیا بعد از ۲۰ روز می‌توان تجدیدنظرخواهی کرد؟

در صورت وجود عذر موجه و احراز شرایط قانونی، امکان بررسی درخواست تجدیدنظر خارج از مهلت وجود دارد.

۴. آیا تجدیدنظرخواهی بدون وکیل امکان‌پذیر است؟

بله. شخص می‌تواند مطابق مقررات، شخصاً درخواست تجدیدنظر ثبت کند. بااین‌حال، تنظیم تخصصی جهات اعتراض و استناد صحیح به قوانین اهمیت زیادی دارد.

۵. آیا رأی دادگاه تجدیدنظر قطعی است؟

اصل بر قطعی بودن آرای دادگاه تجدیدنظر است؛ اما در شرایط خاص ممکن است طرق فوق‌العاده اعتراض قابل بررسی باشند.

۶. آیا دادگاه تجدیدنظر می‌تواند رأی دادگاه بدوی را نقض کند؟

بله. در صورت وارد بودن اعتراض و تحقق شرایط قانونی، دادگاه تجدیدنظر می‌تواند رأی نخستین را نقض کند.

۷. آیا تجدیدنظرخواهی باعث توقف اجرای حکم می‌شود؟

در دعاوی حقوقی، تجدیدنظرخواهی از آرای قابل تجدیدنظر اصولاً مانع اجرای حکم است؛ مگر در موارد استثنایی قانونی.

۸. اگر دادخواست تجدیدنظر نقص داشته باشد چه می‌شود؟

در موارد مقرر قانونی، اخطار رفع نقص صادر می‌شود و متقاضی باید در مهلت تعیین‌شده نقص را برطرف کند.

۹. آیا می‌توان در دادگاه تجدیدنظر خواسته جدید مطرح کرد؟

مطابق ماده ۳۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی، ادعای جدید در مرحله تجدیدنظر اصولاً مسموع نیست؛ مگر در موارد استثنایی قانونی.

۱۰. آیا دادگاه تجدیدنظر دوباره شاهدان را احضار می‌کند؟

در صورت ضرورت و فراهم بودن شرایط قانونی، امکان بررسی مجدد ادله و انجام اقدامات لازم برای رسیدگی وجود دارد؛ اما احضار شاهد در تمام پرونده‌ها الزامی نیست.

۱۱. آیا امکان اعتراض به قرار عدم استماع دعوا وجود دارد؟

در صورت وجود شرایط ماده ۳۳۲ قانون آیین دادرسی مدنی، قرار عدم استماع دعوا می‌تواند قابل تجدیدنظرخواهی باشد.

۱۲. آیا اعتراض به حکم مهریه امکان‌پذیر است؟

در صورت قابل تجدیدنظر بودن رأی و رعایت شرایط قانونی، امکان اعتراض وجود دارد.

۱۳. آیا حکم مطالبه وجه چک قابل تجدیدنظر است؟

قابلیت تجدیدنظرخواهی به مرجع صادرکننده رأی، نوع تصمیم و مقررات قانونی مربوط بستگی دارد.

۱۴. آیا دادگاه تجدیدنظر می‌تواند مجازات کیفری را افزایش دهد؟

اصل بر ممنوعیت تشدید مجازات در شرایط مقرر ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری است؛ اما استثنائات قانونی وجود دارد.

۱۵. تجدیدنظرخواهی چقدر طول می‌کشد؟

مدت رسیدگی ثابت نیست و به نوع پرونده، تعداد پرونده‌های شعبه و اقدامات قضایی مورد نیاز بستگی دارد.

۱۶. اگر رأی دادگاه قطعی باشد، می‌توان تجدیدنظرخواهی کرد؟

اصولاً خیر. در چنین شرایطی باید بررسی شود که آیا یکی از طرق فوق‌العاده اعتراض یا سازوکارهای خاص قانونی قابل استفاده است یا خیر.

۱۷. آیا تجدیدنظرخواهی احتمال موفقیت دارد؟

موفقیت در تجدیدنظرخواهی به وجود جهات قانونی اعتراض، مدارک معتبر، محتویات پرونده و تشخیص مرجع رسیدگی بستگی دارد. هیچ درصد ثابتی برای احتمال نقض رأی وجود ندارد.

۱۸. آیا در تجدیدنظرخواهی جلسه حضوری برگزار می‌شود؟

در تمام پرونده‌ها خیر. دادگاه تجدیدنظر ممکن است بر اساس اوراق و مدارک پرونده تصمیم بگیرد یا در موارد لازم جلسه رسیدگی تشکیل دهد.

نتیجه‌گیری؛ برای اعتراض به رأی دادگاه چه باید کرد؟

تجدیدنظرخواهی یکی از مهم‌ترین روش‌های قانونی اعتراض به آرای قضایی است که امکان بررسی مجدد آرای قابل تجدیدنظر را فراهم می‌کند.

بر اساس مقررات آیین دادرسی مدنی و کیفری، مهلت معمول تجدیدنظرخواهی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است.

بااین‌حال، قابلیت تجدیدنظرخواهی، مبدأ مهلت اعتراض، جهات قانونی تجدیدنظر و آثار آن بر اجرای حکم باید در هر پرونده به‌صورت جداگانه بررسی شوند.

در تنظیم دادخواست تجدیدنظرخواهی، صرف مخالفت با نتیجه رأی کافی نیست و لازم است ایرادات قانونی، دلایل مؤثر و درخواست نهایی به‌صورت مستند بیان شوند.

بررسی دقیق دادنامه و انتخاب روش صحیح اعتراض می‌تواند در جلوگیری از تضییع حقوق اشخاص نقش مهمی داشته باشد.

مشاوره حقوقی تجدیدنظرخواهی و اعتراض به رأی دادگاه با گروه حقوقی وکیل سلمان احدی

اگر رأی دادگاه علیه شما صادر شده و قصد اعتراض دارید، پیش از پایان مهلت قانونی باید قابلیت تجدیدنظرخواهی رأی، جهات اعتراض و مدارک پرونده بررسی شود.

گروه حقوقی وکیل سلمان احدی آماده بررسی پرونده‌های مرتبط با تجدیدنظرخواهی حقوقی و کیفری، اعتراض به احکام و قرارهای دادگاه، دعاوی مالی، مطالبه وجه، مهریه، چک و سایر اختلافات قضایی است.

گروه حقوقی وکیل سلمان احدی

آدرس دفتر: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳

شماره تماس و مشاوره حقوقی: 09120466204