وصیت نامه دستی
وصیتنامه دستی یا وصیتنامه خودنوشت، سندی است که شخص (موصی) آن را شخصاً با خط خود تنظیم میکند تا درباره اموال، حقوق یا برخی امور پس از فوت خود تعیین تکلیف کند. این نوع وصیتنامه مطابق قانون امور حسبی، در صورتی معتبر است که تمام متن آن به خط وصیتکننده نوشته شده، دارای تاریخ کامل (روز، ماه و سال) باشد و به امضای او برسد.
وصیتنامه دستی یکی از رایجترین انواع وصیتنامه در ایران است؛ زیرا بدون مراجعه به دفتر اسناد رسمی نیز قابل تنظیم است. با این حال، به دلیل امکان انکار، تردید یا ادعای جعل از سوی ورثه یا اشخاص ذینفع، رعایت دقیق شرایط قانونی در تنظیم آن اهمیت بسیار زیادی دارد. در صورت بروز اختلاف، دادگاه اصالت وصیتنامه را با بررسی ادله و در صورت لزوم از طریق کارشناسی خط و امضا احراز خواهد کرد.
ارکان وصیت نامه دستی
- موصی
شخصی است که وصیت میکند و درباره اموال یا امور پس از فوت خود تصمیم میگیرد.
- موصی له
شخصی است که مالی یا حقی به موجب وصیت به نفع او قرار داده میشود.
- موصی به
مال،حق یا موضوعی استکه مورد وصیت قرار گرفته است.
- وصی
شخصی که از سوی موصی برای اجرای مفاد وصیت پس از فوت او تعیین میشود.
وصیت چیست؟
وصیت یکی از نهادهای مهم حقوق مدنی است که به موجب آن، شخص تصمیم میگیرد آثار برخی از اعمال حقوقی او پس از فوتش اجرا شود. بر اساس ماده ۸۲۶ قانون مدنی، وصیت بر دو نوع تملیکی و عهدی است.
به بیان ساده، وصیت عملی حقوقی است که اثر آن پس از فوت وصیتکننده ظاهر میشود. این عمل ممکن است شامل انتقال رایگان مال، تعیین وصی برای اداره امور، سفارش به انجام امور خیریه، پرداخت دیون، اجرای واجبات مالی یا سایر دستورات مشروع باشد. ویژگی مشترک تمام انواع وصیت آن است که اجرای آن به فوت وصیتکننده وابسته است.
نکته:وصیت با قراردادهایی مانند بیع، صلح، هبه یا اجاره تفاوت دارد؛ زیرا آثار این قراردادها معمولاً از زمان انعقاد ایجاد میشود، اما آثار وصیت تنها پس از فوت وصیتکننده تحقق پیدا میکند.
آیا وصیت فقط درباره اموال است؟
خیر. بسیاری تصور میکنند وصیت فقط برای تقسیم اموال است؛ در حالی که وصیت میتواند درباره موضوعات دیگری مانند تعیین وصی، پرداخت بدهیها، انجام واجبات مالی، نحوه اداره اموال پس از فوت، سرپرستی فرزندان یا انجام امور خیریه نیز باشد.
انواع وصیت در قانون مدنی.
مطابق ماده ۸۲۶ قانون مدنی، وصیت از نظر ماهیت حقوقی به دو نوع وصیت تملیکی و وصیت عهدی تقسیم میشود. هر یک از این دو نوع آثار، شرایط و احکام خاص خود را دارند و نباید با انواع وصیتنامه (دستی، رسمی و سری) اشتباه گرفته شوند.
وصیت تملیکی :
وصیت تملیکی به این معناست که وصیتکننده، تمام یا بخشی از اموال یا حقوق مالی خود را برای بعد از فوت، به طور رایگان به شخص دیگری واگذار میکند. شخصی که مال به نفع او وصیت شده است، «موصیله» نام دارد.
برای مثال، شخصی وصیت میکند که پس از فوت او، یک واحد آپارتمان یا مبلغ مشخصی از داراییاش به یکی از فرزندان، بستگان یا حتی یک مؤسسه خیریه تعلق بگیرد.
نکته حقوقی:
قبول وصیت تملیکی از سوی موصیله، مطابق مقررات قانون مدنی، در تحقق آثار آن اهمیت دارد و در برخی موارد ممکن است پس از فوت موصی نیز اعلام شود.
مطلب مرتبط (بخوانید):
وصیت عهدی :
وصیت عهدی وصیتی است که به موجب آن، وصیتکننده انجام یک یا چند امر را پس از فوت خود به شخص دیگری واگذار میکند. شخصی که مسئول اجرای این امور میشود «وصی» نام دارد.
در وصیت عهدی، معمولاً انتقال مالکیت مال مطرح نیست، بلکه هدف اجرای خواستههای وصیتکننده است؛ مانند پرداخت بدهیها، اداره اموال، رسیدگی به امور فرزندان صغیر، انجام امور خیریه یا اجرای سایر دستورات مشروع.
مثال:شخصی وصیت میکند که پس از فوت او، یکی از فرزندانش اموالش را مدیریت کند، بدهیهای او را بپردازد و درآمد حاصل از اجاره املاک را تا زمان رسیدن فرزند صغیر به سن قانونی، صرف هزینههای زندگی و تحصیل او کند.
مطلب مرتبط (بخوانید):
تفاوت وصیت و وصیت نامه چیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند «وصیت» و «وصیتنامه» یک مفهوم دارند، در حالی که این دو با یکدیگر تفاوت دارند. وصیت یک عمل حقوقی است که به موجب آن شخص برای پس از فوت خود تصمیمگیری میکند؛ اما وصیتنامه سند یا نوشتهای است که این تصمیم در آن ثبت میشود. بنابراین، وصیت میتواند به صورت دستی، رسمی یا سری تنظیم شود، اما ماهیت آن همچنان تملیکی یا عهدی خواهد بود.
وصیت نامه دستی
وصیتنامه دستی به دلیل سهولت تنظیم، یکی از رایجترین انواع وصیتنامه در ایران است؛ اما از آنجا که در دفتر اسناد رسمی ثبت نمیشود، در صورت بروز اختلاف میان ورثه یا سایر اشخاص ذینفع، ممکن است اصالت آن مورد بررسی دادگاه قرار گیرد.
شرایط اعتبار وصیت نامه دستی چیست؟
برای اینکه وصیتنامه دستی از نظر قانونی معتبر باشد، باید شرایط زیر را داشته باشد:
- تمام متن وصیت نامه به خط وصیت کننده نوشته شده باشد.(نوشتن تمام یا بخشی از وصیتنامه توسط شخص دیگر، اصل اعتبار وصیتنامه خودنوشت را با مشکل مواجه میکند.)
- دارای تاریخ کامل باشد.(تاریخ باید شامل روز،ماه و سال باشد تا زمان تنظیم وصیت به طور دقیق مشخص باشد.)
- به امضای وصیت کننده برسد.(امضا یکی از ارکان اساسی اعتبار وصیتنامه است و مهر یا اثر انگشت، جایگزین امضا محسوب نمیشود؛ مگر در موارد استثنایی که قانون یا رأی دادگاه آن را بپذیرد.)
- اگر یکی از شرایط قانونی رعایت نشود چه میشود؟
در صورتی که وصیتنامه دستی فاقد هر یک از شرایط مقرر در قانون باشد، ممکن است دادگاه آن را به عنوان وصیتنامه خودنوشت معتبر نشناسد. با این حال، اگر تمامی ورثه به صحت و اصالت وصیت اقرار کنند، امکان اجرای آن نسبت به سهم اشخاصی که اقرار کردهاند وجود خواهد داشت.
- آیا وصیت نامه دستی نیاز به ثبت در دفترخانه دارد؟
خیر. قانون، ثبت وصیتنامه دستی در دفترخانه اسناد رسمی را الزامی ندانسته است. با این وجود، به دلیل احتمال بروز اختلاف میان ورثه، بسیاری از حقوقدانان توصیه میکنند در مواردی که ارزش اموال زیاد است یا احتمال اختلاف وجود دارد، وصیت به صورت رسمی تنظیم شود تا امکان انکار یا تردید نسبت به آن کاهش یابد.
- آیا نوشتن وصیت نامه با کامپیوتر یا تایپ شده معتبر است؟
خیر. وصیتنامه خودنوشت زمانی اعتبار قانونی دارد که تمام متن آن به خط شخص وصیتکننده نوشته شده باشد. بنابراین، وصیتنامهای که به صورت تایپشده تنظیم شده باشد، وصیتنامه خودنوشت محسوب نمیشود و تابع مقررات این نوع وصیتنامه نخواهد بود.
انواع وصیت نامه از نظر شکلی چیست؟
- وصیت نامه دستی
- رسمی
- سری
احکام و آثار حقوقی وصیت.
- 1.معلق بودن وصیت به فوت.
یکی از مهمترین ویژگیهای وصیت آن است که آثار آن پس از فوت وصیتکننده ایجاد میشود. تا زمانی که موصی در قید حیات است، وصیت قابل اجرا نیست و وی هر زمان بخواهد میتواند مفاد آن را تغییر دهد یا به طور کامل از آن رجوع کند.
به همین دلیل ممکن است شخص در طول زندگی خود چندین وصیتنامه تنظیم کند. در چنین حالتی، اگر مفاد وصیتهای بعدی با وصیتهای قبلی تعارض داشته باشد، وصیت مؤخر ملاک عمل خواهد بود؛ مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
آیا وصیت را میتوان به وقوع یک شرط معلق کرد؟
بله. وصیتکننده میتواند اجرای وصیت را به تحقق یک شرط مشروع منوط کند؛ برای مثال، وصیت کند که اگر نوه او در رشته پزشکی پذیرفته شد، مبلغ معینی از اموالش به وی تعلق گیرد. در این صورت، پس از فوت موصی و تحقق شرط، وصیت قابل اجرا خواهد بود.
نکته :فوت فرضی که مطابق قانون و با حکم دادگاه احراز شود، از نظر اجرای وصیت در حکم فوت واقعی است و آثار وصیت بر آن مترتب خواهد شد.
- 2.اهلیت وصیت کننده.
وصیتکننده باید هنگام تنظیم وصیت دارای اهلیت قانونی باشد؛ یعنی بالغ، عاقل، رشید و دارای اختیار باشد. بنابراین، ملاک اعتبار وصیت، وضعیت شخص در زمان تنظیم وصیت است، نه تغییراتی که ممکن است پس از آن برای او ایجاد شود.
اگر شخصی پس از تنظیم وصیت مرتد شود،آیا وصیت او باطل میشود؟
خیر. اگر وصیت در زمانی تنظیم شده باشد که شخص دارای اهلیت قانونی بوده است، تغییر وضعیت او پس از تنظیم وصیت، بهتنهایی موجب بیاعتباری وصیت نخواهد شد.
مرتد فطری و مرتد ملی کیست؟
مرتد فطری :
کسی است که هنگام انعقاد نطفه، حداقل یکی از والدین او مسلمان بوده و پس از تولد، اسلام را پذیرفته و سپس از اسلام خارج شده است.
مرتد ملی:
مرتد ملی کسی است که هنگام انعقاد نطفه، پدر و مادر او غیرمسلمان بودهاند، سپس خود اسلام آورده و بعد از آن از اسلام خارج شده است.
تفاوت وصیت نامه دستی، رسمی و سری چیست؟
وصیت نامه رسمی :
وصیتنامه رسمی، وصیتنامهای است که مطابق مقررات قانونی در یکی از دفاتر اسناد رسمی تنظیم و ثبت میشود. این نوع وصیتنامه از نظر اثبات، معتبرترین نوع وصیتنامه محسوب میشود و مفاد آن همانند سایر اسناد رسمی دارای اعتبار قانونی است.
تنظیم وصیتنامه رسمی باعث میشود احتمال اختلاف میان ورثه درباره اصالت، تاریخ یا امضای وصیتنامه تا حد زیادی از بین برود و در صورت بروز اختلاف نیز اثبات آن بسیار آسانتر باشد.
مزایای وصیت نامه رسمی چیست؟
- اعتبار بالای قانونی
- جلوگیری از اختلاف میان ورثه
- عدم امکان طرح ادعای انکار یا تردید نسبت به سند رسمی
- امکان اجرای آسان تر مفاد وصیت
- حفظ نسخه رسمی در دفترخانه اسناد رسمی
آیا میتوان به وصیت نامه رسمی اعتراض کرد؟
بله، اما برخلاف وصیتنامه دستی، نسبت به سند رسمی نمیتوان ادعای انکار یا تردید مطرح کرد و تنها در مواردی مانند ادعای جعل یا اثبات بیاعتباری قانونی سند، امکان اعتراض وجود دارد.
3.وصیت نامه سری :
وصیتنامه سری، وصیتنامهای است که ممکن است توسط خود وصیتکننده یا شخص دیگری نوشته شود، اما باید به امضای وصیتکننده برسد و مطابق تشریفات مقرر در قانون، در اداره ثبت اسناد و املاک مربوط به امانت سپرده شود.
محتوای این وصیتنامه تا زمان فوت وصیتکننده محرمانه باقی میماند و تنها پس از فوت وی و طی تشریفات قانونی باز و بررسی خواهد شد.
ویژگی های وصیت نامه سری.
- محرمانه بودن مفاد وصیت
- سپردن وصیت نامه به مرجع قانونی
- امکان پس گرفتن وصیت نامه توسط وصیت کننده در زمان حیات.
- حفظ وصیت نامه در محل امن تا زمان فوت
آیا افراد بی سواد میتوانند وصیت نامه سری تنظیم کنند؟
خیر. مطابق قانون، شخصی که توانایی خواندن و نوشتن ندارد، نمیتواند وصیتنامه سری تنظیم کند و در صورت تمایل به تنظیم وصیت، باید از وصیتنامه رسمی استفاده کند.
رایگان بودن وصیت.
اصل بر این است که وصیت عملی رایگان است و وصیتکننده در برابر انتقال مال، عوض یا بهایی دریافت نمیکند. به همین دلیل وصیت با قراردادهایی مانند بیع تفاوت دارد.
با این حال، وصیتکننده میتواند برای اجرای وصیت شرطی تعیین کند؛ برای مثال، وصیت کند که ملکی به شخصی منتقل شود، مشروط بر اینکه او پس از فوت وی از شخص یا اشخاص معینی نگهداری کند یا اقدام مشخصی را انجام دهد؛ مشروط بر اینکه این شرط مخالف قانون و نظم عمومی نباشد.
امکان رجوع از وصیت.
وصیتکننده تا زمانی که زنده است، هر زمان بخواهد میتواند تمام یا بخشی از وصیت خود را تغییر دهد یا از آن رجوع کند. این حق حتی در صورتی که موصیله از مفاد وصیت مطلع شده باشد نیز وجود دارد.
اگر چند وصیتنامه با مفاد متفاوت وجود داشته باشد، در صورت تعارض، وصیت مؤخر معتبر خواهد بود.
نمونه دادخواست تنفیذ وصیت نامه عادی (خودنوشت).
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان ……………..
مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: ……………..کد ملی: ……………..نشانی: ……………..
مشخصات خواندگان:
نام و نام خانوادگی وراث مرحوم ……………..نشانی: ……………..
خواسته:
صدور حکم بر تنفیذ و تأیید اعتبار وصیتنامه عادی (خودنوشت) مرحوم ……………..
دلایل و مستندات:
تصویر وصیتنامه عادی (خودنوشت)
گواهی فوت وصیتکننده
گواهی انحصار وراثت
مدارک مربوط به اصالت خط و امضای متوفی (در صورت وجود)
شهادت شهود (در صورت نیاز)
شرح دادخواست:
احتراماً به استحضار میرساند مرحوم …………….. به موجب وصیتنامه عادی مورخ …………….. نسبت به تعیین تکلیف بخشی از اموال و داراییهای خود اقدام نموده است.
با توجه به اینکه وصیتنامه مذکور مطابق شرایط قانونی تنظیم شده و تمام متن آن به خط وصیتکننده بوده و دارای تاریخ و امضا میباشد، لیکن برخی از وراث نسبت به اعتبار یا اجرای مفاد آن اختلاف نظر دارند، لذا تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر تنفیذ وصیتنامه عادی و تأیید اعتبار قانونی آن مورد استدعاست.
همچنین در صورت انکار یا تردید نسبت به خط یا امضای متوفی، تقاضای ارجاع موضوع به کارشناسی رسمی دادگستری جهت بررسی اصالت وصیتنامه را دارم.
با تشکر و احترامنام و نام خانوادگی خواهان: ……………..
امضا: ……………..
تاریخ: ……………..
توجه:
در صورتی که وصیتنامه عادی شرایط قانونی وصیتنامه خودنوشت را نداشته باشد یا نسبت به اصالت آن اختلاف ایجاد شود، دادگاه با بررسی مدارک، کارشناسی خط و امضا و سایر دلایل درباره اعتبار آن تصمیمگیری خواهد کرد.
نمونه رای دادگاه درباره تنفیذ وصیت نامه عادی
خلاصه رأی:
در یک پرونده حقوقی، خواهان درخواست تنفیذ وصیتنامه عادی (خودنوشت) مورث خود را مطرح کرده بود. برخی از وراث نسبت به اعتبار وصیتنامه اعتراض داشته و اصالت آن را مورد اختلاف قرار داده بودند.
دادگاه پس از بررسی مدارک، اظهارات طرفین و شرایط تنظیم وصیتنامه، اعلام کرد که وصیتنامه خودنوشت زمانی دارای اعتبار است که مطابق مقررات قانونی تنظیم شده باشد؛ از جمله اینکه تمام متن آن به خط وصیتکننده نوشته شده، دارای تاریخ روز، ماه و سال بوده و به امضای وی رسیده باشد.
همچنین دادگاه بیان کرد که عدم پذیرش وصیتنامه توسط برخی از وراث، در صورتی که شرایط قانونی وصیتنامه احراز شود، مانع اجرای وصیت نسبت به سهم وراثی که آن را پذیرفتهاند نخواهد بود.
نکته حقوقی رأی:
در دعاوی مربوط به وصیتنامه عادی، مهمترین موضوع برای دادگاه، احراز صحت و اصالت وصیتنامه و رعایت تشریفات قانونی تنظیم آن است. بنابراین صرف ارائه یک نوشته منتسب به متوفی، بدون اثبات شرایط قانونی، برای اجرای وصیت کافی نیست.
در دعاوی تنفیذ وصیتنامه عادی، صرف ارائه یک نوشته منتسب به متوفی برای اجرای مفاد وصیت کافی نیست؛ بلکه خواهان باید وجود شرایط قانونی وصیتنامه خودنوشت، از جمله انتساب خط و امضا به وصیتکننده و رعایت تشریفات مقرر در قانون امور حسبی را اثبات کند. دادگاه نیز با بررسی مجموع دلایل موجود در پرونده، از جمله کارشناسی خط و امضا، اقرار وراث، شهادت شهود و سایر قرائن، درباره اعتبار وصیتنامه تصمیمگیری خواهد کرد.
تنفیذ وصیت نامه به چه معناست ؟
تنفیذ وصیتنامه به معنای تأیید و معتبر شناختن وصیتنامه توسط دادگاه است. این موضوع معمولاً زمانی مطرح میشود که وصیتنامه به صورت دستی (خودنوشت) یا عادی تنظیم شده باشد و بین وراث یا سایر اشخاص ذینفع درباره اصالت، اعتبار یا اجرای آن اختلاف ایجاد شود.
در چنین شرایطی، شخصی که به وصیتنامه استناد میکند میتواند با تقدیم دادخواست تنفیذ وصیتنامه از دادگاه درخواست کند که پس از بررسی مدارک، اصالت و اعتبار وصیتنامه را احراز و حکم مقتضی صادر کند.
دادگاه برای رسیدگی به این دعوا، حسب مورد ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
- بررسی شرایط قانونی وصیت نامه
- ارجاع سند به کارشناسی خط و امضا در صورت انکار یا تردید نسبت به اصالت آن.
- استماع شهادت شهود و مطلعان
- بررسی سایر اسناد و قرائن موجود در پرونده.
در صورتی که دادگاه احراز کند وصیتنامه مطابق مقررات قانونی تنظیم شده و شرایط صحت آن وجود دارد، حکم به تنفیذ وصیتنامه صادر خواهد کرد.
سوال:
چه زمانی باید دادخواست تنفیذ وصیت نامه مطرح شود؟
دادخواست تنفیذ وصیتنامه معمولاً زمانی مطرح میشود که وصیتنامه رسمی نباشد و یکی از وراث یا اشخاص ذینفع، اصالت یا اعتبار آن را نپذیرد. اگر همه وراث وصیتنامه را قبول داشته باشند و اختلافی وجود نداشته باشد، معمولاً نیازی به طرح دعوای تنفیذ در دادگاه نخواهد بود.
نکته:چون در همه موارد وصیتنامه دستی نیاز به تنفیذ ندارد؛ تنها زمانی که اختلاف یا انکار وجود داشته باشد، مراجعه به دادگاه و طرح دعوای تنفیذ مطرح میشود
رجوع از وصیت چیست؟
یکی از ویژگیهای مهم وصیت در حقوق ایران، قابل رجوع بودن آن تا زمان حیات موصی است. مطابق ماده ۸۳۸ قانون مدنی، وصیتکننده هر زمان که بخواهد میتواند تمام یا بخشی از وصیت خود را لغو، اصلاح یا جایگزین کند و برای این کار نیازی به رضایت موصیله یا ورثه ندارد.
رجوع از وصیت ممکن است به صورت صریح یا ضمنی انجام شود. برای مثال، اگر شخص وصیتنامه جدیدی تنظیم کند که با وصیت قبلی در تعارض باشد، وصیت جدید نسبت به مورد تعارض، جایگزین وصیت قبلی خواهد شد.
همچنین اگر موصی مالی را که قبلاً وصیت کرده است در زمان حیات خود بفروشد، هبه کند یا به هر نحو از مالکیت خود خارج نماید، وصیت نسبت به آن مال از بین میرود؛ زیرا دیگر آن مال در زمان فوت جزو ترکه نخواهد بود.
سوال:
آیا بعد از قبول وصیت توسط موصی له،موصی میتواند از وصیت خود برگردد؟
- بله. حتی اگر موصیله وصیت را قبول کرده باشد، تا زمانی که موصی زنده است، حق رجوع از وصیت برای او باقی است و قبول موصیله مانع از این اختیار قانونی نمیشود.
وصیت نسب به بیش از یک سوم اموال.
- آیا شخص میتواند تمام اموال خود را وصیت کند؟
خیر. مطابق ماده ۸۴۳ قانون مدنی، هر شخص فقط میتواند نسبت به یکسوم (ثلث) اموال خود آزادانه وصیت کند. اگر میزان وصیت از یکسوم دارایی بیشتر باشد، اجرای قسمت مازاد منوط به رضایت ورثه پس از فوت موصی خواهد بود.
به عبارت دیگر، قانون برای حمایت از حقوق ورثه مقرر کرده است که اصل بر اعتبار وصیت تا میزان یکسوم اموال است و اجرای بیش از آن نیازمند اجازه ورثه خواهد بود.
- اگر ورثه با وصیت بیش از یک سوم موافقت نکنند چه میشود؟
در این حالت، وصیت فقط تا میزان یکسوم دارایی متوفی اجرا میشود و قسمت مازاد، باطل نیست بلکه بدون رضایت ورثه قابل اجرا نخواهد بود.
- اگر همه ورثه رضایت بدهند چه میشود؟
اگر تمامی ورثه پس از فوت موصی با اجرای وصیت بیش از ثلث موافقت کنند، وصیت نسبت به تمام اموالی که مورد وصیت قرار گرفته است نافذ و قابل اجرا خواهد بود.
مثال:
فرض کنید ارزش کل دارایی متوفی ۹ میلیارد تومان باشد.
در این صورت، وی بدون نیاز به رضایت ورثه میتواند تا ۳ میلیارد تومان از اموال خود را وصیت کند.
اگر در وصیتنامه، مبلغ ۵ میلیارد تومان به شخصی وصیت شده باشد، ۳ میلیارد تومان بدون هیچ مشکلی اجرا میشود، اما ۲ میلیارد تومان باقیمانده فقط در صورتی قابل اجرا خواهد بود که ورثه آن را تنفیذ و تأیید کنند.
مطلب مرتبط (بخوانید):
اعتراض به وصیت نامه :
اعتراض به وصیتنامه زمانی مطرح میشود که یکی از وراث یا اشخاص ذینفع، نسبت به اعتبار، صحت تنظیم یا میزان اثرگذاری وصیتنامه ایراد داشته باشد. اعتراض ممکن است مربوط به شرایط شکلی وصیتنامه، اهلیت وصیتکننده، میزان اموال مورد وصیت یا اصالت سند باشد.
مهمترین موارد اعتراض به وصیت نامه عبارت اند از:
- وصیت بیش از یک سوم اموال
اگر وصیتکننده بیشتر از یکسوم دارایی خود را وصیت کرده باشد، وراث میتوانند نسبت به مقدار مازاد اعتراض کنند. این قسمت از وصیت فقط در صورتی معتبر است که وراث پس از فوت وصیتکننده آن را اجازه دهند.
- رعایت نشدن شرایط قانونی وصیت نامه دستی
وصیتنامه خودنوشت (دستی) زمانی معتبر است که تمام متن آن به خط وصیتکننده نوشته شده، دارای تاریخ روز، ماه و سال و امضای وی باشد.
در صورتی که این شرایط رعایت نشده باشد، ممکن است وراث یا اشخاص ذینفع نسبت به اعتبار آن اعتراض کنند و دادگاه با بررسی دلایل، اصالت و اعتبار وصیتنامه را مشخص میکند.
- ادعای جعل یا تردید نسبت به وصیت نامه
در وصیتنامههای عادی، ممکن است برخی از وراث نسبت به خط، امضا یا اصالت وصیتنامه اعتراض کنند. در این حالت، دادگاه میتواند موضوع را برای بررسی به کارشناس خط و امضا ارجاع دهد.
- نداشتن اهلیت وصیت کننده
اگر ثابت شود وصیتکننده در زمان تنظیم وصیتنامه فاقد اهلیت قانونی بوده، مانند اینکه قدرت تشخیص و اراده معتبر نداشته است، امکان اعتراض و بررسی اعتبار وصیت وجود دارد.
- وجود وصیت نامه جدیدتر
اگر وصیتکننده پس از تنظیم یک وصیتنامه، وصیتنامه جدیدی تنظیم کرده باشد که با وصیت قبلی تعارض داشته باشد، وصیتنامه جدید در موارد متعارض ملاک عمل خواهد بود.
نحوه تنظیم وصیت نامه دستی(خودنوشت)
وصیتنامه دستی یا خودنوشت یکی از سادهترین روشهای تنظیم وصیت است، اما برای داشتن اعتبار قانونی باید شرایط مشخصی رعایت شود.
مطابق ماده ۲۷۸ قانون امور حسبی، وصیتنامه خودنوشت زمانی معتبر است که تمام متن آن به خط خود وصیتکننده نوشته شده، دارای تاریخ کامل شامل روز، ماه و سال باشد و به امضای وی برسد.
بنابراین تایپ کردن متن وصیتنامه، حتی اگر توسط خود وصیتکننده انجام شود، وصیتنامه خودنوشت محسوب نمیشود؛ زیرا یکی از شرایط اصلی این نوع وصیتنامه، دستنویس بودن تمام متن توسط موصی است.
نکات مهم هنگام تنظیم وصیت نامه دستی
برای جلوگیری از بروز اختلاف میان وراث، بهتر است وصیتکننده هنگام تنظیم وصیتنامه موارد زیر را رعایت کند:
- مشخصات کامل خود مانند نام، نام پدر، شماره شناسنامه و تاریخ تولد را درج کند.
- تاریخ دقیق تنظیم وصیتنامه را بنویسد.
- اموال مورد وصیت را به صورت واضح و بدون ابهام مشخص کند.
- میزان وصیت را با توجه به محدودیت قانونی یکسوم اموال تنظیم کند.
- در صورت وجود بدهی، دیون و تعهدات مالی خود را در وصیتنامه ذکر کند.
- در صورت نیاز، شخصی را به عنوان وصی برای اجرای امور پس از فوت تعیین کند.
- تمام صفحات وصیتنامه را امضا کند.
آیا مهر یا اثر انگشت،جایگزین امضا در وصیت نامه دستی میشود؟
خیر. در وصیتنامه خودنوشت، امضای وصیتکننده یکی از شرایط اصلی اعتبار آن است و مهر یا اثر انگشت به تنهایی جایگزین امضا محسوب نمیشود؛ مگر اینکه اشخاص ذینفع پس از فوت، صحت وصیتنامه را بپذیرند.
آیا میتوان بعد از امضای وصیت نامه دستی،در آن تغییر ایجاد کرد؟
اگر پس از امضای وصیتنامه تغییر مهمی در متن آن ایجاد شود، بهتر است وصیتنامه جدیدی تنظیم شود؛ زیرا تغییرات بدون امضا و تأیید مجدد ممکن است باعث ایجاد اختلاف و خدشه در اعتبار وصیتنامه شود.
وصیت نامه فرد بیسواد.
اشخاصی که توانایی نوشتن ندارند، نمیتوانند وصیتنامه خودنوشت (دستی) تنظیم کنند؛ زیرا یکی از شرایط اساسی وصیتنامه خودنوشت این است که تمام متن آن به خط خود وصیتکننده نوشته شده باشد.
افراد بیسواد یا کسانی که قادر به نوشتن نیستند، میتوانند از سایر انواع وصیتنامه، از جمله وصیتنامه رسمی استفاده کنند. در این روش، وصیتنامه در دفتر اسناد رسمی و با رعایت تشریفات قانونی تنظیم میشود.
رعایت تشریفات قانونی در تنظیم وصیتنامه برای جلوگیری از اختلافات احتمالی میان وراث و حفظ اعتبار وصیت پس از فوت وصیتکننده اهمیت زیادی دارد.
نکته حقوقی:
در صورتی که وصیتنامهای بدون رعایت شرایط قانونی تنظیم شود، ممکن است در دادگاه با ایراد وراث یا اشخاص ذینفع مواجه شود و اعتبار آن نیازمند بررسی قضایی باشد.
نمونه وصیت نامه دستی ( خود نوشت) قانونی :
- پرداخت بدهیهای شرعی و مالی: مانند دیون، نذرها یا تعهدات مالی که بر عهده وصیتکننده باقی مانده است.
- انجام عبادات قضاشده: مانند نماز و روزه قضا که شخص وصیت میکند هزینه انجام آنها از محل ثلث اموال پرداخت شود.
- هزینههای مربوط به کفن، دفن و مراسم پس از فوت: در حدود مقررات شرعی و قانونی.
- امور خیرخواهانه و عامالمنفعه: مانند کمک به نیازمندان، امور خیریه یا وقف بخشی از ثلث اموال برای اهداف نیکوکارانه.
لازم به ذکر است که این موارد علاوه بر رعایت احکام شرعی، باید با مقررات قانونی مربوط به وصیت، بهویژه محدودیت وصیت نسبت به یکسوم اموال، هماهنگ باشد.
سلام ی سوال داشتم این که اگر وراث وصیت نامه دستی رو قبول نداشته باشند، می توانند اقدام قانونی انجام بدند برای ابطال وصیت نامه؟
بله این امکان وجود داره