دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر؛ شرایط، مراحل و نکات حقوقی

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر یکی از دعاوی مهم در روابط موجر و مستأجر اماکن تجاری مشمول قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۵۶ است. این دعوا زمانی مطرح می‌شود که مستأجر حق انتقال منافع مورد اجاره به دیگری را ندارد و مالک نیز نه با انتقال موافقت می‌کند و نه حاضر است در برابر تخلیه ملک، حق کسب یا پیشه یا تجارت مستأجر را بپردازد.

در چنین شرایطی، مستأجر می‌تواند با استناد به ماده ۱۹ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶ از دادگاه درخواست کند انتقال منافع به شخص دیگری را تجویز کند.

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر چیست؟

در اجاره اماکن تجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶، ممکن است حق انتقال منافع به غیر از مستأجر سلب شده باشد. در این وضعیت، مستأجر اصولاً نمی‌تواند رأساً محل را به شخص دیگری واگذار کند.

چنانچه مالک نیز با انتقال موافقت نکند، قانون میان حقوق مالک و مستأجر تعادل برقرار کرده است؛ به این صورت که مالک می‌تواند در مقابل تخلیه، حق کسب یا پیشه یا تجارت مستأجر را بپردازد و اگر حاضر به انجام این کار نباشد، مستأجر حق مراجعه به دادگاه و درخواست تجویز انتقال منافع به غیر را خواهد داشت.

مبنای قانونی تجویز انتقال منافع به غیر

مهم‌ترین مستند قانونی این دعوا ماده ۱۹ قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۵۶ است.

بر اساس این ماده، اگر مستأجر محل کسب یا پیشه یا تجارت طبق اجاره‌نامه حق انتقال به غیر داشته باشد، می‌تواند با رعایت شرایط قانونی منافع مورد اجاره را منتقل کند.

اما اگر حق انتقال از او سلب شده یا اجاره‌نامه‌ای وجود نداشته باشد و مالک نیز با انتقال موافق نباشد، مالک باید در مقابل تخلیه، حق کسب یا پیشه یا تجارت مستأجر را بپردازد. در غیر این صورت، مستأجر می‌تواند برای اخذ حکم تجویز انتقال و تنظیم سند انتقال به دادگاه مراجعه کند.

بنابراین، دعوای تجویز انتقال منافع به غیر در معنای خاص خود عمدتاً مربوط به روابط استیجاری تجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶ است و نباید آن را به تمام قراردادهای اجاره تسری داد.

شرایط طرح دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

برای موفقیت در این دعوا، وضعیت رابطه استیجاری و قرارداد باید به‌دقت بررسی شود. مهم‌ترین شرایط عبارت‌اند از:

  1. وجود رابطه استیجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶: موضوع دعوا باید محل کسب، پیشه یا تجارت باشد که رابطه استیجاری آن همچنان تابع مقررات قانون سال ۱۳۵۶ است.
  2. نداشتن اختیار انتقال به غیر: مستأجر نباید اختیار قانونی یا قراردادی لازم برای انتقال منافع را داشته باشد. ماده ۱۹ علاوه بر فرض سلب حق انتقال، وضعیت نبودن اجاره‌نامه را نیز پیش‌بینی کرده است.
  3. عدم رضایت مالک به انتقال: در صورت رضایت معتبر مالک، اصولاً نیازی به اخذ حکم تجویز انتقال وجود ندارد.
  4. عدم پرداخت حق کسب یا پیشه یا تجارت در برابر تخلیه: اگر مالک با انتقال موافق نیست، قانون امکان پرداخت حق کسب یا پیشه یا تجارت و تحویل گرفتن ملک را برای وی پیش‌بینی کرده است. در غیر این صورت، زمینه صدور حکم تجویز انتقال فراهم می‌شود.

 

  • آیا ارسال اظهارنامه قبل از طرح دعوا الزامی است؟

ارسال اظهارنامه اقدام بسیار مناسبی برای اثبات عدم رضایت موجر یا روشن کردن موضع اوست، اما ماده ۱۹ قانون سال ۱۳۵۶ ارسال اظهارنامه را صراحتاً به‌عنوان شرط شکلی اقامه دعوا مقرر نکرده است.

بااین‌حال، از نظر عملی بهتر است مستأجر پیش از طرح دعوا از طریق اظهارنامه رسمی، درخواست خود را به مالک اعلام کند تا در جریان رسیدگی، دلیل روشنی درباره درخواست انتقال و موضع مالک وجود داشته باشد.

مراحل طرح دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

در عمل، این دعوا معمولاً با بررسی قرارداد اجاره و احراز قانون حاکم آغاز می‌شود. پس از آن، در صورت عدم توافق با مالک، دادخواست تجویز انتقال منافع به غیر مطرح و مدارکی مانند اجاره‌نامه، اسناد مربوط به رابطه استیجاری و عنداللزوم اظهارنامه و پاسخ آن ارائه می‌شود.

دادگاه پس از احراز شرایط ماده ۱۹، می‌تواند حکم به تجویز انتقال منافع مورد اجاره به غیر و تنظیم سند انتقال صادر کند.

پس از قطعیت حکم نیز انتقال باید مطابق تشریفات مقرر در قانون انجام شود.

مهلت شش‌ماهه انتقال منافع

یکی از مهم‌ترین نکات این دعوا، مهلت اجرای حکم است.

مطابق ماده ۱۹ قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶، مستأجر باید ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ حکم قطعی، منافع مورد اجاره را با سند رسمی به مستأجر جدید منتقل کند.

اگر انتقال در این مهلت انجام نشود، حکم تجویز انتقال ملغی‌الاثر خواهد شد.

بنابراین، عبارت «شش ماه از تاریخ صدور حکم قطعی» دقیق نیست؛ مبدأ قانونی این مهلت، تاریخ ابلاغ حکم قطعی است.

انتقال منافع باید با سند رسمی انجام شود:

انتقال موضوع ماده ۱۹ باید از طریق سند رسمی صورت گیرد. دادگاه در حکم خود، تنظیم سند انتقال را نیز مورد حکم قرارمی‌دهد و حسب مورد انتقال در دفترخانه تنظیم‌کننده سند اجاره سابق یا دفترخانه نزدیک ملک انجام می‌شود.

پس از انتقال قانونی، مستأجر جدید از حیث شرایط اجاره، قائم‌مقام مستأجر سابق خواهد شد.

  • انتقال غیرمجاز چه پیامدی دارد؟

انتقال بدون رعایت ماده ۱۹ می‌تواند آثار سنگینی برای مستأجر داشته باشد.

مطابق تبصره ۱ ماده ۱۹، اگر مستأجر بدون رعایت مقررات قانونی مورد اجاره را به دیگری واگذار کند، موجر می‌تواند درخواست تخلیه کند و حکم تخلیه حسب مورد علیه مستأجر یا متصرف اجرا خواهد شد.

در این حالت، مستأجر یا متصرف حسب مورد تنها مستحق نصف حق کسب یا پیشه یا تجارت خواهد بود.

به همین دلیل، در املاک تجاری قدیمی مشمول قانون ۱۳۵۶، انتقال عملی مغازه یا محل کسب به شخص دیگر بدون بررسی قرارداد و وضعیت حقوقی ملک می‌تواند خسارت قابل‌توجهی برای مستأجر ایجاد کند.

  • آیا قانون سال ۱۳۷۶ هم دعوای تجویز انتقال منافع دارد؟

اینجا باید میان قانون سال ۱۳۵۶ و ۱۳۷۶ تفکیک کرد.

ماده ۱ قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۷۶ مقرر کرده است اجاره‌هایی که پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون منعقد می‌شوند، تابع قانون مدنی، مقررات قانون ۱۳۷۶ و شرایط مورد توافق طرفین هستند.

همچنین ماده ۱۱ همین قانون، اماکنی را که پیش از تصویب آن به اجاره داده شده‌اند از شمول قانون ۱۳۷۶ خارج کرده و تابع مقررات حاکم بر همان روابط دانسته است.

بنابراین، سازوکار خاص تجویز انتقال منافع موضوع ماده ۱۹ قانون سال ۱۳۵۶ را نباید به اجاره‌های مشمول قانون ۱۳۷۶ تعمیم داد.

در روابط تابع قانون مدنی نیز طبق ماده ۴۷۴ قانون مدنی، مستأجر اصولاً می‌تواند عین مستأجره را به دیگری اجاره دهد، مگر اینکه خلاف آن شرط شده باشد. بنابراین در قراردادهای جدید، مفاد قرارداد و شروط مربوط به انتقال به غیر اهمیت اساسی دارند.

تغییر مهم قانون روابط موجر و مستأجر در سال ۱۴۰۳

در بررسی اجاره‌های جدید باید به اصلاحات قانونی اخیر نیز توجه داشت.

ماده ۲ قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۷۶ در سال ۱۴۰۳ اصلاح شده است. مطابق مقررات جدید، در قراردادهای اجاره باید مدت اجاره، مبلغ اجاره‌بها و مبلغ قرض‌الحسنه تصریح و قرارداد در سامانه‌های قانونی مربوط ثبت شود و پس از تأیید طرفین و دو شاهد، شناسه یا کد رهگیری دریافت شود.

این اصلاح بیشتر ناظر بر تشریفات و ثبت قراردادهای اجاره جدید است و ماده ۱۹ قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶ و سازوکار تجویز انتقال منافع در روابط مشمول آن را حذف نکرده است.

 

این مطلب را هم بخوانید:

موجر و مستأجر

 

مرجع صالح برای دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف سال ۱۴۰۲، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به برخی دعاوی مربوط به تخلیه عین مستأجره و تعدیل اجاره‌بها را پیدا کرده است؛ اما بند ۴ ماده ۱۲ این قانون، دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت را از این صلاحیت استثنا کرده است.

از آنجا که دعوای تجویز انتقال منافع موضوع ماده ۱۹ قانون ۱۳۵۶ مستقیماً با حق کسب یا پیشه یا تجارت ارتباط دارد، تعیین مرجع صالح باید با توجه به ماهیت خواسته و مقررات صلاحیتی جدید انجام شود و نباید آن را به‌طور کلی در زمره دعاوی ساده تخلیه قابل طرح در دادگاه صلح دانست.

مدارک مهم برای دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

مهم‌ترین مدارکی که حسب مورد می‌تواند در این دعوا مورد استناد قرار گیرد عبارت‌اند از:

 

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

تفاوت حق کسب یا پیشه یا تجارت با سرقفلی

این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه شوند.

حق کسب یا پیشه یا تجارت عمدتاً در روابط استیجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶ مطرح می‌شود و در طول فعالیت مستأجر و با توجه به شرایط قانونی شکل می‌گیرد.

در مقابل، سرقفلی در قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۷۶ دارای احکام خاص خود است و می‌تواند در ابتدای رابطه استیجاری و در برابر پرداخت وجه به موجر ایجاد شود.

تشخیص اینکه یک رابطه استیجاری مشمول «حق کسب یا پیشه یا تجارت» است یا مقررات «سرقفلی»، تأثیر مستقیمی بر نوع دعوا و حقوق طرفین دارد.

نمونه خواسته دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

خواسته دادخواست باید متناسب با وضعیت پرونده تنظیم شود. به‌طور کلی می‌توان خواسته را با محوریت:

«صدور حکم بر تجویز انتقال منافع مورد اجاره به غیر و اجازه تنظیم سند رسمی انتقال منافع با استناد به ماده ۱۹ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، به انضمام خسارات دادرسی»

مطرح کرد.

البته نحوه تنظیم دقیق خواسته، تعیین خواندگان و مستندات دعوا باید بر اساس وضعیت ثبتی ملک، قرارداد اجاره و اشخاص ذی‌نفع انجام شود.

نمونه رای درباره دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

1) عنوان: خواهان در دعوای تجویز انتقال منافع به غیر

پیام: دعوای تجویز انتقال منافع مورد اجاره به غیر، صرفاً از سوی مستأجر علیه موجر مسموع است و منتقل الیه به استناد سند عادی نمی تواند تجویز انتقال منافع به خود را درخواست کند.متن کامل رای…

2) عنوان: (1)- شرایط تجویز انتقال منافع توسط مستاجر به غیر(2)- ملاک تعیین حق کسب و پیشه و تجارت (3)- آثار صدور حکم به تجویز انتقال منافع به غیر

پیام: تجویز انتقال منافع توسط مستاجر به غیر مستلزم دو مورد است: نخست این که مالک راضی به انتقال مورد اجاره به غیر نباشد؛ دوم این که نامبرده حاضر به پرداخت حق کسب و پیشه و تجارت در قبال تخلیه مورد اجاره به مستاجر نباشد؛ بنابراین چنانچه مستاجر دلیل و مدرکی دال بر امتناع موجر از پرداخت حق کسب یا پیشه یا تجارت در قبال ارائه نکند، دعوی مذکور مسموع نیست. حق کسب و پیشه و تجارت مربوط به کسب وپیشه یا تجارتی است که مستمر باشد؛ بنابراین شامل شغل جدید مستاجر بوده و شغل قبلی وی تاثیری در تعیین میزان حق کسب و پیشه و تجارت ندارد.صدور حکم به تجویز انتقال منافع به غیر به معنی اجبار مستاجر به تخلیه مورد اجاره در قبال پرداخت حق کسب و پیشه و تجارت توسط موجر و یا الزام به انتقال مورد اجاره به غیر نیست؛ زیرا مالک یا موجر، غیر محسوب نشده تا موضوع اولویت وی راجع به تجویز انتقال منافع به غیر مطرح شود و هم چنین در صورت عدم اجرای حکم صادره ظرف شش ماه، حکم مزبور ملغی الاثر خواهد بود.متن کامل رای…

3) عنوان: تجویز انتقال منافع با وجود عدم رضایت یکی از وراث

پیام: درصورتی که وراث مالک سرقفلی به دلیل عدم توافق، خواستار تجویز انتقال منافع ملک مستأجره به غیر باشند، عدم رضایت یکی از آنان مانع اجابت این درخواست نبوده و تجویز انتقال منافع،منوط به رضایت کلیه مالکین نیست.متن کامل رای…

4) عنوان: تجویز انتقال منافع در مورد قراردادهای اجاره مشمول قانون سال 1376

پیام: در صورتی که قرارداد اجاره واحد تجاری مشمول قانون روابط موجر و مستأجر سال 1376 بوده و انتقال منافع به غیر در قرارداد، مشروط به موافقت موجر شده باشد، مستأجر می‎تواند علی‎رغم مخالفت موجر با انتقال، با تنقیح مناط از ماده 19 قانون روابط موجر و مستأجر 1356و برای تجویز انتقال منافع به غیر در مراجع دادگستری اقامه دعوا کند.متن کامل رای…

5) عنوان: تقاضای مجدّد تجویز انتقالِ منافع

پیام: تقاضای مجدّد تجویز انتقال منافع از سوی مستأجر، در فرضی که یک بار حکم تجویز انتقال منافع صادر اما در ظرف مهلت شش ماهه، از سوی مستأجر اجرا نشده باشد، مسموع است.متن کامل رای…

6) عنوان: خوانده دعوای تجویز انتقال منافع

پیام: در دعوای تجویز انتقال منافع در صورتی که عین مستأجره در اثناء اجاره توسط موجر به دیگری منتقل شده است، طرح دعوا می بایست به طرفیت مالک جدید به عنوان قائم مقام مالک سابق مطرح گردد و لزومی به طرف دعوا قرار دادن مالک سابق نیست.متن کامل رای…

7) عنوان: خوانده دعوای تجویز انتقال منافع در فرض انتقال مالکیت عین

پیام: با انتقال مالکیت مبیع، منتقل الیه به عنوان مالک جدید و به قائم مقامی از مالک سابق دارای رابطه قراردادی با مستأجر بوده و در صورت طرح دعوای تجویز انتقال منافع، نیازی به طرف دعوا قرار دادن مالک سابق نیست.متن کامل رای…

8) عنوان: شرط طرح دعوی تجویز انتقال منافع عین مستاجره به غیر

پیام: تجویز انتقال منافع عین مستاجره به غیر منوط به ارائه دلیلی مبنی بر عدم رضایت موجر جهت انتقال منافع به غیر می باشد، زیرا مستاجر باید بدوا به موجر مراجعه کند و در صورت عدم تمکین موجر؛ دادخواست تجویز انتقال منافع اقامه نماید.
مستندات: ماده 19 قانون روابط موجر و مستاجر –متن کامل رای…

9) عنوان: شرط درخواست تخلیه به علت انتقال منافع به غیر

پیام: در صورتی که دعوای تجویر انتقال منافع به غیر از سوی مستأجر طرح و منجر به صدور حکم انتقال گردد، مستأجر لزوماً باید ظرف مدت شش ماه و با تنظیم سند رسمی مبادرت به انتقال منافع به غیر نماید و انتقال بعد از این مهلت، مانع از پذیرش دعوای تخلیه به جهت انتقال غیر نیست.
مستندات: ماده 19 قانون روابط موجر و مستاجر -ماده 2 ماده 3 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب (در امور مدنی)-متن کامل رای…

10) عنوان: انتقال منافع مورد اجاره توسط برخی از مستأجرین مشاعی

پیام: تقاضای صدور مجوز انتقال مورد اجاره مشمول قانون روابط موجر و مستأجر1356 توسط برخی از مستأجرین مشاعی محل کسب مسموع نیست و این تقاضا باید توسط همه مستأجرین مشاعی طرح شود.متن کامل رای…

11)عنوان: انتقال منافع عین مستأجره با مجوز مرجع قضائی

پیام: انتقال منافع توسط مستأجری که مجوز این امر را از مرجع ذیصلاح قضائی تحصیل نموده، اگر به سبب فرایند ناصحیح اجرای حکم، در مهلتی خارج از فرجه قانونی انجام شود، قابل اتصاف به تخلف مستأجر در انتقال منافع به غیر و مستوجب ضمانت اجرای تخلیه نیست.
مستندات: مواد 14 و 19 قانون روابط موجر و مستاجر – متن کامل رای…

جمع بندی

دعوای تجویز انتقال منافع به غیر یکی از دعاوی تخصصی در حوزه اماکن تجاری قدیمی است. مهم‌ترین مسئله پیش از طرح این دعوا، تشخیص قانون حاکم بر رابطه استیجاری است؛ زیرا مقررات اجاره‌های مشمول قانون ۱۳۵۶ با قراردادهای تابع قانون ۱۳۷۶ و قانون مدنی تفاوت اساسی دارد.

در روابط مشمول قانون ۱۳۵۶، اگر مستأجر حق انتقال نداشته باشد و مالک نیز نه به انتقال رضایت دهد و نه در برابر تخلیه حق کسب یا پیشه یا تجارت را بپردازد، مستأجر می‌تواند با استناد به ماده ۱۹ از مرجع صالح تقاضای تجویز انتقال منافع کند.

گروه حقوقی سلمان احدی

گروه حقوقی سلمان احدی به سرپرستی سلمان احدی، وکیل پایه یک دادگستری، در زمینه دعاوی ملکی، روابط موجر و مستأجر، سرقفلی، حق کسب یا پیشه یا تجارت و دعاوی انتقال منافع فعالیت دارد.
آدرس دفتر: تهران، شهرک غرب، چهارراه درختی، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳
شماره تماس: 09120466204
Rate this post

دیدگاهتان را بنویسید

بله
روبیکا
برای مشاوره پیام دهید.
روبیکا
روبیکا
09120466204
بله
بله
09120466204