مهریه هدیه ازدواج یا جریمه طلاق؟ بررسی قانون مهریه
مهریه یکی از مهمترین حقوق مالی زن در ازدواج است و درباره ماهیت آن پرسشهای زیادی وجود دارد: آیا مهریه هدیه ازدواج است؟ آیا فقط هنگام طلاق پرداخت میشود؟ آیا مهریه جریمه طلاق است؟ قانون ۱۱۰ سکه هنوز اجرا میشود؟ و ماجرای ۱۴ سکه چیست؟
از نظر حقوقی پاسخ روشن است: مهریه جریمه طلاق نیست. مهریه حق مالی مستقلی است که به موجب عقد نکاح برای زن ایجاد میشود و مطالبه آن اصولاً وابسته به طلاق نیست.
مهریه چیست؟
مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد وقوع عقد، زن مالک مهریه میشود و میتواند در آن تصرف کند.
بنابراین این تصور که زن تنها هنگام طلاق حق مطالبه مهریه دارد، صحیح نیست. زن در صورت وجود شرایط قانونی میتواند حتی در دوران زندگی مشترک نیز مهریه خود را مطالبه کند.
مهریه میتواند سکه، وجه نقد، مال منقول یا غیرمنقول یا مال دیگری باشد که شرایط قانونی لازم برای مهر قرار گرفتن را داشته باشد.
آیا مهریه هدیه ازدواج است؟
در ادبیات اجتماعی و فرهنگی گاهی از مهریه بهعنوان هدیه یا نشانهای از تعهد زوج یاد میشود؛ اما از نظر حقوقی بهتر است از این تعبیر با احتیاط استفاده کنیم.
مهریه یک حق مالی ناشی از عقد نکاح است.
پس اگرچه ممکن است از نظر فرهنگی جنبه نمادین یا حمایتی برای آن در نظر گرفته شود، از منظر حقوقی صرفاً یک «هدیه» نیست.
-
آیا مهریه جریمه طلاق است؟
خیر، مهریه در اثر طلاق ایجاد نمیشود؛ بلکه زن اصولاً از زمان وقوع عقد مالک آن میشود. بنابراین ممکن است زنی مهریه خود را مطالبه کند در حالی که اصلاً قصد طلاق ندارد.
همچنین طلاق گرفتن زن یا مرد به خودی خود باعث ایجاد اصل حق مهریه نمیشود؛ این حق پیشتر و در نتیجه عقد نکاح ایجاد شده است.
مهریه عندالمطالبه چیست؟
اگر مهریه عندالمطالبه باشد، اصل بر این است که زن میتواند آن را مطالبه کند.
اما این به معنای آن نیست که مرد تحت هر شرایطی باید تمام مهریه را فوراً و یکجا بپردازد. اگر زوج مدعی ناتوانی مالی باشد، موضوع اعسار و نحوه پرداخت مطابق مقررات مربوط بررسی میشود.
در صورت اثبات اعسار، دادگاه میتواند متناسب با وضعیت مالی محکومعلیه درباره پرداخت مهریه تصمیم بگیرد.
مهریه عندالاستطاعه چیست؟
در مهریه عندالاستطاعه، استطاعت مالی زوج در امکان وصول مهریه اهمیت اساسی دارد و زوجه برای وصول آن باید شرایط مربوط به توانایی مالی زوج را اثبات کند.
بنابراین تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه فقط در نام آنها نیست و میتواند در نحوه مطالبه و اثبات دعوا تأثیر مهمی داشته باشد.
قانون ۱۱۰ سکه مهریه چیست؟
یکی از رایجترین اشتباهات این است که گفته میشود:
«قانون گفته مهریه فقط ۱۱۰ سکه است.»
این حرف صحیح نیست.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مقرر کرده است اگر مهریه در زمان عقد تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات مربوط به اجرای محکومیتهای مالی است و در مورد مازاد بر این میزان، ملائت زوج ملاک پرداخت خواهد بود.
بنابراین ۱۱۰ سکه سقف تعیین مهریه نیست.
زن و مرد میتوانند مهریهای بیشتر از ۱۱۰ سکه تعیین کنند؛ مسئله اصلی، تفاوت در ضمانت اجرای وصول آن است.
حتی درباره همان ۱۱۰ سکه نیز نباید به کاربر این تصور را بدهیم که هر مردی که مهریه را نپردازد خودکار زندانی میشود؛ مقررات اعسار و قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نیز باید در هر پرونده بررسی شود.
این مطلب را هم بخوانید:
قانون جدید مهریه ۱۴ سکه چیست؟
در سالهای اخیر طرح اصلاح مقررات مهریه و موضوع ۱۴ سکه در مجلس مطرح شده و مراحل مختلفی را طی کرده است؛ اما نباید هر مصوبه یا خبر مجلس را پیش از تکمیل فرایند قانونی، «قانون قطعی و لازمالاجرا» معرفی کرد.
در وضعیت فعلی، ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده با نصاب ۱۱۰ سکه همچنان مبنای قانونی موجود است. منابع حقوقی بهروز نیز تا مرداد ۱۴۰۵ تأکید کردهاند که موضوع ۱۴ سکه هنوز نباید بهعنوان قانون قطعی لازمالاجرا معرفی شود.
-
آیا مهریه بالای ۱۱۰ سکه قابل مطالبه است؟
بله.
مهریه بالاتر از ۱۱۰ سکه باطل یا غیرقابل مطالبه نمیشود.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده درباره مازاد بر ۱۱۰ سکه، ملائت زوج را ملاک پرداخت قرار داده است. همچنین نظریات حقوقی تأکید کردهاند که امکان وصول مازاد از محل اموال زوج با وجود شرایط قانونی منتفی نیست.
بنابراین عبارتهایی مانند «فقط ۱۱۰ سکه از مهریه قابل وصول است» اشتباه هستند.
-
اگر مرد توان پرداخت مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
زوج میتواند با رعایت شرایط قانونی، اعسار از پرداخت محکومبه را مطرح کند.
دادگاه وضعیت مالی، درآمد، داراییها و سایر اوضاع و احوال مؤثر را بررسی میکند و در صورت احراز اعسار، نحوه پرداخت بر اساس شرایط پرونده تعیین خواهد شد.
تقسیط مهریه به معنای از بین رفتن اصل بدهی نیست؛ بلکه شیوه پرداخت آن متناسب با تصمیم دادگاه تغییر میکند.
حتی در نظریه مشورتی جدید اداره کل حقوقی قوه قضاییه در سال ۱۴۰۵ نیز موضوع نحوه تعیین اقساط و امکان توجه به حقوق و مستمری محکومعلیه مورد بررسی قرار گرفته است که نشان میدهد وضعیت مالی واقعی شخص در اجرای محکومیت اهمیت دارد.
-
آیا برای گرفتن مهریه باید طلاق گرفت؟
خیر.
مطالبه مهریه و طلاق دو موضوع مستقل هستند.
زن میتواند بدون درخواست طلاق مهریه خود را مطالبه کند و حتی ممکن است پس از مطالبه مهریه به زندگی مشترک ادامه دهد.
-
آیا بخشیدن مهریه باعث گرفتن حق طلاق میشود؟
خیر، بهصورت خودکار چنین اثری ندارد.
بخشش مهریه به خودی خود باعث ایجاد وکالت در طلاق برای زن نمیشود. اگر قرار باشد در مقابل بذل تمام یا بخشی از مهریه، وکالت یا اختیار مشخصی برای انجام تشریفات طلاق به زن داده شود، باید توافق و سند مربوط از نظر حقوقی بهدرستی تنظیم شود.
همچنین نمیتوان بهطور کلی گفت زن برای دریافت «حق طلاق» حتماً باید تمام مهریه را ببخشد؛ چنین قاعده عمومیای وجود ندارد.
این مطلب را هم بخوانید:
-
اگر زن درخواست طلاق کند مهریه به او تعلق میگیرد؟
درخواست طلاق از سوی زن، به خودی خود باعث از بین رفتن مهریه نمیشود.
اما نوع طلاق، توافقات زوجین، بذل مهریه و علت قانونی درخواست طلاق میتواند بر وضعیت مالی پرونده اثر بگذارد.
بنابراین جمله رایج «اگر زن خودش طلاق بخواهد مهریه ندارد» صحیح نیست.
-
آیا خیانت زن باعث از بین رفتن مهریه میشود؟
در حالت کلی، وقوع تخلف یا حتی ارتکاب جرم از سوی زوجه به خودی خود موجب سقوط مهریهای که قانوناً ایجاد شده نیست.
البته هر پرونده ممکن است از جهت ادله، توافقات و دعاوی دیگری که همزمان مطرح شدهاند شرایط متفاوتی داشته باشد.
-
آیا عدم تمکین باعث از بین رفتن مهریه میشود؟
خیر.
عدم تمکین در صورت تحقق شرایط قانونی میتواند بر نفقه اثر بگذارد، اما اصل مهریه را از بین نمیبرد.
مهریه و نفقه دو حق مالی متفاوت هستند و نباید آثار حقوقی آنها با یکدیگر اشتباه گرفته شود.
-
برای مطالبه مهریه چه مدارکی لازم است؟
بسته به روش اقدام و شرایط پرونده، مدارک میتواند متفاوت باشد؛ اما معمولاً سند ازدواج یا اطلاعات مربوط به ثبت ازدواج، مدارک هویتی، اطلاعات مربوط به مهریه و در صورت شناسایی اموال زوج، اطلاعات و مستندات مربوط به اموال اهمیت دارد.
اگر مهریه عندالاستطاعه باشد یا موضوعاتی مانند اعسار، توقیف اموال، انتقال مال یا مستثنیات دین مطرح شود، مدارک دیگری نیز ممکن است لازم باشد.
-
آیا خانه و خودرو برای مهریه قابل توقیف هستند؟
اصل امکان توقیف مال به شرایط پرونده بستگی دارد.
در خصوص منزل مسکونی، ابزار کار و برخی اموال ضروری باید مقررات مستثنیات دین نیز بررسی شود. بنابراین نمیتوان بهطور کلی گفت «هر خانهای برای مهریه توقیف میشود» یا برعکس «خانه هیچوقت قابل توقیف نیست».
ارزش مال، نیاز و شأن عرفی محکومعلیه و خانواده او و سایر شرایط قانونی در این موضوع اهمیت دارند.
-
آیا مرد میتواند مهریه را قسطبندی کند؟
در صورت احراز شرایط اعسار، دادگاه میتواند درباره نحوه پرداخت و تقسیط تصمیم بگیرد.
-
آیا زن ناشزه مهریه میگیرد؟
اصل مهریه با عدم تمکین از بین نمیرود؛ عدم تمکین در صورت احراز شرایط قانونی عمدتاً در موضوع نفقه اثر دارد.
-
آیا زن برای گرفتن مهریه باید طلاق بگیرد؟
خیر؛ مطالبه مهریه مستقل از طلاق است.
مهریه؛ حق مالی زن است، نه جریمه طلاق
در نتیجه، از نظر حقوقی تعبیر «جریمه طلاق» برای مهریه صحیح نیست.
مهریه حقی مالی است که در نتیجه عقد نکاح ایجاد میشود و زن برای مطالبه آن الزاماً نیازی به درخواست طلاق ندارد.
در عین حال، نحوه وصول مهریه میتواند بسته به میزان مهریه، عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن، وضعیت مالی زوج، اعسار، اموال قابل توقیف و مستثنیات دین متفاوت باشد.
مشاوره وکیل مهریه در شهرک غرب تهران
در پروندههای مهریه، انتخاب روش درست برای مطالبه، شناسایی و توقیف اموال، بررسی اعسار و دفاع در برابر دعاوی مرتبط میتواند در نتیجه و مدت رسیدگی مؤثر باشد.
گروه حقوقی سلمان احدی در زمینه دعاوی خانواده و مهریه خدمات مشاوره و پیگیری حقوقی ارائه میدهد.
شماره تماس: 09120466204
آدرس: تهران، شهرک غرب، بلوار دادمان، خیابان سپهر، خیابان کوثر، پلاک ۷، طبقه ۶، واحد ۲۳
