مالکیت معنوی چیست؟ تعریف مالکیت فکری و اهمیت آن

مالکیت فکری یا مالکیت معنوی به مجموعه حقوقی گفته می‌شود که قانون برای حمایت از دستاوردهای فکری و خلاقانه انسان به رسمیت می‌شناسد. برخلاف اموال مادی مانند خانه، خودرو یا تجهیزات، موضوع این حقوق معمولاً ماهیت فیزیکی ندارد و می‌تواند شامل اختراع، اثر ادبی و هنری، علامت تجاری، طرح صنعتی، نرم‌افزار، نام تجاری و اسرار تجاری باشد.

در واقع، ممکن است یک محصول از نظر فیزیکی ارزش محدودی داشته باشد، اما طراحی، فناوری، برند یا دانش فنی مرتبط با آن ارزش اقتصادی بسیار بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، حقوق مالکیت فکری در کسب‌وکارهای امروزی، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها و فعالیت‌های هنری و علمی اهمیت ویژه‌ای دارد.

تفاوت مالکیت فکری با مالکیت مادی

در مالکیت مادی، حق شخص مستقیماً به یک مال فیزیکی تعلق دارد؛ اما در مالکیت فکری، قانون از اثر فکری، نوآوری، نشانه تجاری یا سایر دستاوردهای غیرمادی حمایت می‌کند.

برای مثال، خرید یک نسخه از یک کتاب به این معنا نیست که خریدار مالک حقوق فکری آن کتاب شده است و بتواند آن را بدون مجوز تکثیر و منتشر کند. مالکیت نسخه فیزیکی کتاب با حقوق متعلق به پدیدآورنده دو موضوع متفاوت است.

چرا حمایت از مالکیت فکری اهمیت دارد؟

حمایت قانونی از مالکیت فکری باعث می‌شود مخترعان، نویسندگان، هنرمندان، طراحان و صاحبان کسب‌وکار بتوانند از نتیجه فعالیت فکری و سرمایه‌گذاری خود بهره‌مند شوند و در برابر استفاده غیرمجاز دیگران از حقوقشان اقدام قانونی کنند.

در ایران نیز حمایت از مالکیت فکری صرفاً به یک قانون محدود نیست. در حوزه مالکیت صنعتی، قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ مقررات مربوط به موضوعاتی مانند اختراعات، نمونه اشیای مصرفی، طرح‌های صنعتی، علائم تجاری، نام‌های تجاری و اسرار تجاری را در بر می‌گیرد. در حوزه آثار ادبی و هنری نیز قوانین دیگری از جمله قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ همچنان از منابع قانونی مهم محسوب می‌شوند.

بنابراین، برای تشخیص نوع حمایت قانونی باید ابتدا مشخص شود که موضوع موردنظر اثر ادبی و هنری، اختراع، طرح صنعتی، علامت تجاری، نام تجاری، راز تجاری یا یکی دیگر از مصادیق مالکیت فکری است؛ زیرا شرایط و مدت حمایت و شیوه پیگیری نقض حق در هر یک متفاوت است.

انواع حقوق مالکیت فکری در ایران

حقوق مالکیت فکری را می‌توان از دو جهت بررسی کرد: بر اساس ماهیت حقوقی و بر اساس نوع اثری که قانون از آن حمایت می‌کند.

تقسیم‌بندی بر اساس ماهیت حق

حقوقی که نسبت به یک اثر فکری ایجاد می‌شود، معمولاً شامل حقوق مادی و حقوق معنوی است.

حقوق مادی به امکان بهره‌برداری اقتصادی از اثر مربوط می‌شود؛ مانند تکثیر، انتشار، عرضه یا اعطای مجوز بهره‌برداری در مواردی که قانون اجازه می‌دهد. این حقوق در چهارچوب مقررات مربوط می‌توانند قابلیت انتقال یا واگذاری داشته باشند.

در مقابل، حقوق معنوی به ارتباط شخصی پدیدآورنده با اثر مربوط است؛ مانند حق انتساب اثر به نام او و حمایت در برابر برخی تغییرات یا تحریف‌های غیرمجاز. برای نمونه، ماده ۴ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ حقوق معنوی پدیدآورنده را محدود به زمان و مکان ندانسته و غیرقابل انتقال اعلام کرده است.

تقسیم‌بندی بر اساس موضوع مورد حمایت

از این منظر، حقوق مالکیت فکری عمدتاً در دو حوزه بررسی می‌شود:

• مالکیت ادبی و هنری: شامل حمایت از آثاری مانند کتاب، مقاله، شعر، موسیقی، آثار هنری، عکس و سایر آثار مورد حمایت قانون است. در این حوزه، اصل حمایت قانونی از اثر لزوماً وابسته به ثبت آن نیست و باید شرایط مقرر در قوانین مربوط وجود داشته باشد.
• مالکیت صنعتی: حوزه‌ای است که موضوعاتی مانند اختراع، نمونه اشیای مصرفی، طرح صنعتی، علامت تجاری، نام تجاری و اسرار تجاری را در بر می‌گیرد. بخش مهمی از مقررات فعلی این حوزه در ایران در قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ پیش‌بینی شده است.

نکته مهم این است که شرایط ایجاد حق، لزوم یا عدم لزوم ثبت، مدت حمایت و ضمانت اجرای نقض حق در همه مصادیق مالکیت فکری یکسان نیست. بنابراین ابتدا باید نوع دارایی فکری مشخص شود و سپس مقررات مخصوص همان حوزه مورد بررسی قرار گیرد.

مثال کاربردی

اگر شخصی کتابی تألیف کند، حقوق مربوط به آن در حوزه مالکیت ادبی و هنری بررسی می‌شود؛ اگر محصول فنی جدیدی اختراع کند، مقررات اختراع مطرح است؛ و اگر برای معرفی کالا یا خدمات خود از یک نشان متمایزکننده استفاده کند، موضوع می‌تواند در حوزه علائم تجاری قرار گیرد.

مالکیت ادبی و هنری (کپی‌رایت) چیست؟

مالکیت ادبی و هنری شاخه‌ای از حقوق مالکیت فکری است که از آثار حاصل از خلاقیت پدیدآورندگان در حوزه‌های ادبی، علمی و هنری حمایت می‌کند. در زبان عمومی از اصطلاح «کپی‌رایت» نیز برای این حوزه استفاده می‌شود، اما در نظام حقوقی ایران اصطلاحاتی مانند حقوق پدیدآورنده و حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان دقیق‌تر هستند.

مبنای مهم حمایت از این آثار در ایران، قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ است. قوانین دیگری مانند قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ۱۳۵۲ و در حوزه نرم‌افزار، قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای مصوب ۱۳۷۹ نیز اهمیت دارند.

• چه آثاری تحت حمایت قرار می‌گیرند؟

بر اساس قانون ۱۳۴۸، آثار متعددی می‌توانند مشمول حمایت قانونی قرار گیرند؛ از جمله کتاب، رساله، شعر، نمایشنامه، آثار موسیقی، نقاشی، تصویر، طرح، آثار معماری، عکاسی، آثار سینمایی و برخی آثار فنی و هنری که واجد شرایط قانونی باشند.

نکته مهم این است که حمایت حقوقی اصولاً متوجه اثر خلق‌شده است، نه صرف یک ایده خام. بنابراین داشتن یک ایده به‌تنهایی لزوماً همان حمایت قانونی‌ای را ایجاد نمی‌کند که برای یک اثر مشخص و پدیدآمده در نظر گرفته شده است.

• آیا برای برخورداری از کپی‌رایت باید اثر را ثبت کرد؟

در حقوق مؤلف، ایجاد حمایت قانونی اصولاً مانند ثبت علامت تجاری یا اختراع وابسته به انجام تشریفات ثبت نیست. به بیان ساده، اصل حمایت از اثر با پدید آمدن اثر واجد شرایط قانونی شکل می‌گیرد؛ هرچند در صورت بروز اختلاف، داشتن اسناد و مدارکی که زمان ایجاد اثر و انتساب آن به پدیدآورنده را اثبات کند، می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

حقوق مادی و معنوی پدیدآورنده

پدیدآورنده ممکن است نسبت به اثر خود دارای دو دسته حق باشد: حقوق معنوی که به ارتباط شخص پدیدآورنده با اثر مربوط می‌شود و طبق ماده ۴ قانون ۱۳۴۸ محدود به زمان و مکان نیست و غیرقابل انتقال است؛ و حقوق مادی که به بهره‌برداری اقتصادی از اثر مربوط می‌شود و مقررات خاص خود را دارد.

برای مثال، خرید یک تابلو یا نسخه فیزیکی کتاب الزاماً به این معنا نیست که خریدار تمام حقوق فکری مربوط به آن اثر را نیز به دست آورده است.

مالکیت صنعتی چیست؟ بررسی قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳

مالکیت صنعتی یکی از شاخه‌های اصلی حقوق مالکیت فکری است که از نوآوری‌ها، نشانه‌های تجاری و برخی دارایی‌های فکری مرتبط با فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی حمایت می‌کند. هدف این حمایت، ایجاد چارچوب قانونی برای بهره‌برداری از دستاوردهای فکری و جلوگیری از استفاده غیرمجاز اشخاص دیگر است.

در ایران، مهم‌ترین تحول اخیر در این حوزه تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی در سال ۱۴۰۳ است. این قانون جایگزین بخش مهمی از مقررات پیشین شده و چارچوب جدید حمایت از مالکیت صنعتی را تعیین کرده است.

قانون جدید مالکیت صنعتی شامل چه مواردی است؟

قانون ۱۴۰۳ مقررات گسترده‌ای را درباره موضوعاتی مانند اختراع، نمونه اشیای مصرفی، طرح‌های صنعتی، علائم تجاری، نام‌های تجاری، اسرار تجاری و رقابت غیرمنصفانه پیش‌بینی کرده است. همچنین مقررات مربوط به ثبت، اعتراض، انتقال حقوق، نقض حق و ضمانت اجراهای قانونی در آن مورد توجه قرار گرفته است.

مالکیت صنعتی چه تفاوتی با مالکیت ادبی و هنری دارد؟

تفاوت مهم این دو حوزه در موضوع و شیوه حمایت است. مالکیت ادبی و هنری عمدتاً از آثار ادبی، علمی و هنری حمایت می‌کند؛ در حالی که مالکیت صنعتی بیشتر به نوآوری‌های فنی، طراحی محصولات، علائم و سایر دارایی‌های مرتبط با فعالیت تجاری و صنعتی مربوط می‌شود.

همچنین نمی‌توان گفت تمام مصادیق مالکیت صنعتی فقط در صورت ثبت حمایت می‌شوند. برای مثال، ثبت در ایجاد حق انحصاری نسبت به اختراع، علامت تجاری و طرح صنعتی اهمیت اساسی دارد، اما قانون جدید برای برخی موضوعات مانند نام تجاری و اسرار تجاری نیز حمایت‌هایی در نظر گرفته که ماهیت آنها با ثبت اختراع یا علامت یکسان نیست.

• چرا قانون جدید ۱۴۰۳ اهمیت دارد؟

این قانون علاوه بر بازنگری مقررات ثبت و حمایت از حقوق مالکیت صنعتی، موضوعاتی مانند نقض حقوق مالکیت صنعتی، جبران خسارت، ضمانت اجراهای مدنی و کیفری و رسیدگی به اختلافات را نیز تنظیم کرده است. بنابراین در دعاوی جدید، استناد صرف به مقررات قدیمی می‌تواند موجب اشتباه در تحلیل حقوقی شود.

نکته حقوقی: برای تعیین حقوق یک مخترع، صاحب برند یا طراح صنعتی باید علاوه بر نوع دارایی فکری، تاریخ ایجاد یا ثبت حق و مقررات انتقالی قانون جدید نیز بررسی شود؛ زیرا پرونده‌های مربوط به حقوق ایجادشده در دوره قوانین سابق ممکن است نیازمند بررسی جداگانه باشند.

ثبت اختراع و شرایط حمایت قانونی از اختراع

اختراع یکی از مهم‌ترین مصادیق مالکیت صنعتی است و زمانی مطرح می‌شود که شخص با استفاده از دانش و خلاقیت خود، راه‌حل فنی جدیدی برای حل یک مشکل ارائه کند. حمایت قانونی از اختراع به مخترع یا دارنده حق اجازه می‌دهد در محدوده و مدت مقرر قانونی، از حقوق انحصاری مربوط به اختراع بهره‌مند شود.

• شرایط ثبت اختراع چیست؟

برای اینکه یک اختراع بتواند تحت حمایت قانونی قرار گیرد، صرف داشتن یک ایده کافی نیست. به‌طور کلی اختراع باید دارای سه ویژگی اساسی باشد: جدید بودن، برخورداری از گام ابتکاری و داشتن کاربرد صنعتی.

• جدید بودن یعنی موضوع اختراع پیش از تاریخ مربوط، به نحوی که تازگی آن را از بین ببرد در دسترس عموم قرار نگرفته باشد.
• گام ابتکاری به این معناست که اختراع برای شخصی که در آن حوزه دارای مهارت متعارف است، راه‌حلی بدیهی و آشکار محسوب نشود.
• کاربرد صنعتی نیز به این معناست که اختراع قابلیت ساخت یا استفاده عملی در یک فعالیت صنعتی را داشته باشد.

• آیا هر ایده‌ای قابل ثبت به عنوان اختراع است؟

خیر. صرف مطرح کردن یک فکر یا ایده کلی، بدون ارائه راه‌حل فنی واجد شرایط قانونی، برای ثبت اختراع کافی نیست. متقاضی باید اختراع را به شکلی توصیف کند که موضوع و نحوه اجرای آن مشخص باشد و سایر الزامات قانونی ثبت نیز رعایت شود.

• ثبت اختراع چه حقی ایجاد می‌کند؟

پس از ثبت و صدور گواهینامه، دارنده حق می‌تواند در حدود قانون با بهره‌برداری بدون اجازه اشخاص دیگر از اختراع مقابله کند. همچنین حقوق ناشی از اختراع در چهارچوب قانون می‌تواند موضوع قراردادهایی مانند انتقال حق یا اعطای مجوز بهره‌برداری قرار گیرد.

البته ثبت اختراع به این معنا نیست که مالک برای همیشه حق انحصاری خواهد داشت؛ حمایت از اختراع محدود به مدت قانونی است و حفظ آن نیز تابع شرایط و الزامات مقرر در قانون خواهد بود.

تفاوت اختراع با کشف

کشف یک پدیده یا ویژگی موجود در طبیعت، صرفاً به دلیل کشف شدن، الزاماً اختراع محسوب نمی‌شود. اختراع باید واجد شرایط قانونی و متضمن یک راه‌حل فنی قابل حمایت باشد.

علامت تجاری، برند و نام تجاری چه تفاوتی دارند؟

یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین بخش‌های مالکیت فکری، حمایت از علامت تجاری و نام تجاری است. در کاربرد روزمره اصطلاح «برند» بسیار استفاده می‌شود، اما از نظر حقوقی بهتر است میان برند، علامت تجاری و نام تجاری تفاوت قائل شویم.

مطابق ماده ۹۵ قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، علامت تجاری هر نشان قابل رؤیتی است که کالاها یا خدمات اشخاص را از یکدیگر متمایز کند. همین ماده، نام تجاری را نیز اسم یا عنوانی می‌داند که معرف شخص حقیقی یا حقوقی عرضه‌کننده کالا یا خدمت باشد.

علامت تجاری نشانه‌ای است که برای تشخیص کالا یا خدمات یک کسب‌وکار از سایر رقبا به کار می‌رود و در صورت برخورداری از شرایط قانونی می‌تواند ثبت شود.

نام تجاری نام یا عنوانی است که یک شخص یا کسب‌وکار با آن در فعالیت تجاری شناخته می‌شود.

اما برند بیشتر اصطلاحی تجاری و بازاریابی است و می‌تواند مجموعه‌ای از نام، علامت، شهرت، هویت بصری و تصویری باشد که مشتری از یک کسب‌وکار در ذهن دارد. بنابراین «برند» و «علامت تجاری» از نظر حقوقی الزاماً مترادف کامل نیستند.

• چه علائمی قابل ثبت نیستند؟

مطابق ماده ۹۶ قانون جدید، هر نشانه‌ای را نمی‌توان به عنوان علامت تجاری ثبت کرد. برای مثال، علامتی که قدرت تمایز کالا یا خدمات یک شخص از دیگری را نداشته باشد، خلاف موازین قانونی یا نظم عمومی باشد یا موجب گمراهی مردم درباره مبدأ جغرافیایی یا ویژگی‌هایی مانند نوع، کیفیت، کمیت یا قیمت کالا و خدمات شود، با موانع قانونی ثبت مواجه است. قانون همچنین برای تعارض با برخی علائم و نام‌های تجاری معروف یا مقدم مقررات مشخصی دارد.

• آیا نام تجاری بدون ثبت هم حمایت می‌شود؟

بله. این یکی از نکات مهم قانون جدید است. طبق ماده ۱۱۷ قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳، نام تجاری حتی بدون ثبت نیز مشمول حمایت‌های این قانون است؛ حتی اگر طبق مقررات دیگری ثبت آن الزامی باشد.

همچنین ماده ۱۱۸ استفاده دیگری از نام تجاری را در قالب نام یا علامت تجاری و موارد مشابه، در صورتی که عرفاً موجب گمراهی عموم شود، ممنوع کرده است.

• چرا ثبت علامت تجاری اهمیت دارد؟

ثبت علامت تجاری، موقعیت حقوقی صاحب علامت را برای برخورداری از حقوق مقرر در قانون و مقابله با استفاده‌های غیرمجاز تقویت می‌کند. البته پیش از ثبت باید سابقه علائم مشابه یا معارض بررسی شود؛ زیرا شباهت گمراه‌کننده با برخی علائم یا نام‌های تجاری مقدم می‌تواند مانع ثبت باشد.

در نتیجه، صاحبان کسب‌وکار بهتر است پیش از سرمایه‌گذاری گسترده روی نام، لوگو یا هویت تجاری، وضعیت حقوقی و امکان ثبت علامت موردنظر را بررسی کنند.

طرح صنعتی چیست و چه شرایطی برای ثبت دارد؟

• چه مواردی به عنوان طرح صنعتی قابل حمایت نیستند؟

قانون جدید در ماده ۸۳ مواردی را از حمایت طرح صنعتی خارج کرده است؛ از جمله طرح‌های مغایر با موازین شرعی، نظم عمومی یا اخلاق حسنه، تغییر صرف در ابعاد کالای موجود، برخی طرح‌های مشابه علائم تجاری ثبت‌شده و طرح‌هایی که صرفاً عملکرد فنی داشته و ظاهر جدیدی برای محصول ایجاد نمی‌کنند.

تفاوت طرح صنعتی با اختراع چیست؟

این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه شوند. اختراع عمدتاً از یک راه‌حل فنی جدید حمایت می‌کند، اما طرح صنعتی از ظاهر بصری محصول حمایت می‌کند.

برای مثال، اگر شخصی شکل ظاهری جدید و اصیلی برای یک بطری طراحی کند، ممکن است موضوع ثبت طرح صنعتی مطرح باشد؛ اما اگر سازوکار فنی جدیدی برای باز و بسته شدن همان بطری ایجاد کند، در صورت وجود سایر شرایط قانونی، موضوع می‌تواند در حوزه اختراع بررسی شود.

ثبت طرح صنعتی چه حقوقی ایجاد می‌کند؟

طبق ماده ۹۳ قانون ۱۴۰۳، حقوق انحصاری ناشی از طرح صنعتی ثبت‌شده شامل مواردی مانند ساخت، فروش و واردات اقلام حاوی آن طرح صنعتی است. مالک نیز می‌تواند در برابر برخی بهره‌برداری‌های تجاری بدون اجازه، از طریق مرجع صالح قضایی اقدام کند.

بنابراین، برای کسب‌وکارهایی که ظاهر محصولات آنها نقش مهمی در بازار دارد، ثبت به‌موقع طرح صنعتی می‌تواند ابزار مهمی برای مقابله با کپی‌برداری تجاری باشد.

نمونه اشیای مصرفی چیست؟

یکی از تغییرات مهم قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، شناسایی و تنظیم مستقل «نمونه اشیای مصرفی» است. این مفهوم در برخی نظام‌های حقوقی با عنوان Utility Model شناخته می‌شود.

• نمونه شیء مصرفی چه تعریفی دارد؟

مطابق ماده ۷۴ قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳، نمونه اشیای مصرفی شامل راه‌حل‌های فنی جدیدی درباره شکل یا ساختار محصول یا ترکیبی از آنهاست که باعث بهبود عملکرد محصول می‌شود. برای ثبت نیز باید «جدید» و دارای «کاربرد صنعتی» باشد.

بنابراین، هر تغییر جزئی در یک محصول نمونه شیء مصرفی محسوب نمی‌شود؛ تغییر ایجادشده باید جنبه فنی داشته و در عملکرد محصول بهبود ایجاد کند.

تفاوت نمونه شیء مصرفی با اختراع

مهم‌ترین تفاوت این است که قانون برای نمونه شیء مصرفی شرایط مشخص و ساده‌تری در نظر گرفته است. در ماده ۷۴ برای ثبت آن جدید بودن و کاربرد صنعتی تصریح شده، در حالی که در ثبت اختراع، وجود شرایط قانونی دیگری از جمله گام ابتکاری نیز مطرح است.

برای مثال، اگر در ساختار یک ابزار دستی تغییر فنی جدیدی ایجاد شود که استفاده از آن را مؤثرتر کند، ممکن است به‌جای اختراع، قابلیت بررسی در قالب نمونه شیء مصرفی را داشته باشد.

• چه مواردی نمونه شیء مصرفی محسوب نمی‌شوند؟

قانون دو محدودیت مهم تعیین کرده است:

1. حمایت از نمونه اشیای مصرفی فقط مربوط به فرآورده‌ها است و فرآیندها را شامل نمی‌شود.
2. فرآورده‌های مربوط به مواد شیمیایی، مواد مرکب و چندسازه تحت این عنوان مورد حمایت قرار نمی‌گیرند.

• مدت حمایت از نمونه اشیای مصرفی چقدر است؟

مطابق ماده ۷۶ قانون ۱۴۰۳، اعتبار گواهینامه نمونه شیء مصرفی در ابتدا سه سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه است و دارنده می‌تواند با رعایت شرایط قانونی و پرداخت هزینه، آن را برای یک دوره سه‌ساله دیگر تمدید کند؛ بنابراین حداکثر دوره پیش‌بینی‌شده برای این گواهینامه شش سال است.

قانون جدید حتی امکان تغییر درخواست ثبت از اختراع به نمونه شیء مصرفی یا برعکس را با رعایت شرایط مقرر فراهم کرده و تقدیم هم‌زمان دو اظهارنامه را نیز پیش‌بینی کرده است.

اسرار تجاری چیست و چگونه از آن حمایت می‌شود؟

اسرار تجاری (Trade Secrets) یکی از مهم‌ترین دارایی‌های فکری کسب‌وکارهاست. برخلاف اختراع یا علامت تجاری که حمایت از آنها در بسیاری از موارد با ثبت ارتباط دارد، حمایت از اسرار تجاری اساساً به محرمانه ماندن اطلاعات و اقدامات دارنده برای حفظ محرمانگی آنها وابسته است.

قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ برای نخستین بار در فصل مستقلی، مواد ۱۲۲ تا ۱۲۸ را به اسرار تجاری اختصاص داده است.

چه اطلاعاتی «سر تجاری» محسوب می‌شود؟

طبق ماده ۱۲۲ قانون، اطلاعات زمانی می‌تواند سر تجاری محسوب شود که ارزش اقتصادی یا رقابتی داشته باشد، عموماً ناشناخته و به‌سادگی از راه قانونی قابل دستیابی نباشد و دارنده نیز اقدامات متعارفی برای محرمانه نگه‌داشتن آن انجام داده باشد.

بنابراین اطلاعاتی مانند فرمول‌ها، روش‌های تولید، نقشه‌ها، اطلاعات فنی و مالی، نرم‌افزارها، فهرست مشتریان، روش‌های انجام کسب‌وکار و حتی برخی اختراعات یا طرح‌های صنعتی ثبت‌نشده می‌توانند در صورت داشتن شرایط قانونی، سر تجاری محسوب شوند.

• نقض اسرار تجاری چه زمانی اتفاق می‌افتد؟

براساس ماده ۱۲۳، دستیابی به اسرار تجاری یا افشای آنها بدون اجازه مالک نقض اسرار تجاری محسوب می‌شود. برای مثال، اگر شخصی به اطلاعات محرمانه یک شرکت دسترسی داشته باشد و بدون مجوز آن را در اختیار رقیب قرار دهد، موضوع می‌تواند از مصادیق نقض سر تجاری باشد.

البته هر دستیابی به اطلاعات، نقض حق نیست. ماده ۱۲۴، کسب مستقل اطلاعات بدون نقض حقوق دیگری و مهندسی معکوس را در شرایط مقرر از موارد نقض اسرار تجاری نمی‌داند.

• اسرار تجاری تا چه مدت حمایت می‌شوند؟

برخلاف اختراع که مدت حمایت قانونی محدودی دارد، طبق ماده ۱۲۵، حمایت از سر تجاری تا زمانی ادامه دارد که اطلاعات افشا نشده باشد. بنابراین حفظ واقعی محرمانگی اطلاعات اهمیت اساسی دارد.

قرارداد عدم افشا (NDA) چه اهمیتی دارد؟

قانون جدید امکان انتقال حق بهره‌برداری از اسرار تجاری و انعقاد قرارداد التزام به عدم افشای اطلاعات را به رسمیت شناخته است. به همین دلیل، کسب‌وکارها بهتر است هنگام ارائه اطلاعات حساس به کارکنان، شرکای تجاری یا اشخاص دیگر، محرمانه بودن اطلاعات و تعهدات طرف مقابل را به‌صورت روشن و مکتوب مشخص کنند. ماده ۱۲۶ حتی تصریح می‌کند شخصی که سر تجاری را در اختیار دیگری قرار می‌دهد باید سرّ تجاری بودن آن را به طرف مقابل اطلاع دهد.

قانون ۱۴۰۳ برای نقض اسرار تجاری صرفاً حمایت مدنی در نظر نگرفته است؛ تحصیل یا افشای اسرار تجاری متعلق به دیگری بدون رضایت او یا برخلاف مقررات مربوط، در شرایط ماده ۱۳۱ می‌تواند عنوان کیفری نیز داشته باشد و علاوه بر مجازات مقرر، موضوع جبران خسارت نیز مطرح شود.

نشانه‌های جغرافیایی و سایر مصادیق مالکیت فکری

در کنار اختراع، علامت تجاری، طرح صنعتی و اسرار تجاری، برخی دارایی‌های فکری نیز به دلیل ارتباط با منشأ جغرافیایی، فناوری‌های خاص یا فعالیت‌های کشاورزی تحت حمایت قانونی قرار می‌گیرند.

• نشانه جغرافیایی چیست؟

نشانه جغرافیایی (Geographical Indication) نشانه‌ای است که یک کالا را به منطقه یا مبدأ جغرافیایی مشخصی مرتبط می‌کند و کیفیت، شهرت یا ویژگی خاص آن کالا اساساً به آن مبدأ جغرافیایی ارتباط دارد.

برای مثال، هنگامی که شهرت یا ویژگی محصولی مانند یک نوع فرش، محصول کشاورزی یا صنایع‌دستی به منطقه مشخصی وابسته باشد، امکان حمایت از نام جغرافیایی آن در چهارچوب مقررات مربوط مطرح می‌شود.

نکته مهم این است که نشانه جغرافیایی با علامت تجاری یکسان نیست. علامت تجاری برای متمایز کردن کالا یا خدمات یک شخص یا کسب‌وکار از دیگران استفاده می‌شود؛ اما نشانه جغرافیایی ارتباط محصول با یک منطقه جغرافیایی و ویژگی یا شهرت ناشی از آن را نشان می‌دهد.

• آیا هر نام جغرافیایی قابل ثبت است؟

خیر. صرف اینکه نام یک شهر یا منطقه روی محصول درج شود، برای برخورداری از حمایت نشانه جغرافیایی کافی نیست. باید شرایط مقرر در قوانین مربوط وجود داشته باشد و ارتباط لازم میان محصول و مبدأ جغرافیایی آن قابل اثبات باشد.

در ایران، حمایت از این حوزه دارای مقررات خاص خود است و نباید تمام مقررات آن را با مقررات ثبت علامت تجاری یکسان دانست.

حمایت از گونه‌های جدید گیاهی

گونه‌های جدید گیاهی نیز یکی از حوزه‌های تخصصی مالکیت فکری هستند. هدف از حمایت قانونی در این زمینه، حمایت از فعالیت اصلاح‌گران و تولیدکنندگانی است که با تحقیق و فعالیت تخصصی، ارقام یا گونه‌های گیاهی واجد شرایط قانونی ایجاد می‌کنند.

در ایران این موضوع دارای قانون خاص است و شرایط حمایت از آن باید براساس مقررات مربوط به ثبت ارقام گیاهی و کنترل و گواهی بذر و نهال بررسی شود.

مدارهای یکپارچه

طرح‌های ساخت مدارهای یکپارچه نیز در سطح بین‌المللی از موضوعات مرتبط با مالکیت فکری محسوب می‌شوند. با این حال، وضعیت حمایت داخلی از آنها باید بر اساس قوانین و مقررات لازم‌الاجرا در ایران بررسی شود.

نکته مهم

همه مصادیق مالکیت فکری تابع یک قانون یا یک شیوه ثبت نیستند. اختراع، علامت تجاری، نشانه جغرافیایی، گونه گیاهی و سایر حقوق فکری ممکن است هرکدام شرایط ایجاد حق، مرجع ثبت و مدت حمایت متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، پیش از اقدام برای ثبت یا طرح دعوا باید ابتدا ماهیت دقیق دارایی فکری مشخص شود.

ثبت مالکیت معنوی چگونه انجام می‌شود؟

نحوه ثبت حقوق مالکیت فکری به نوع دارایی فکری بستگی دارد. بنابراین اصطلاح «ثبت مالکیت معنوی» یک عنوان کلی است و نمی‌توان برای تمام آثار، اختراعات، علائم و طرح‌ها یک فرآیند واحد در نظر گرفت.

در حوزه مالکیت صنعتی، اموری مانند ثبت اختراع، علامت تجاری و طرح صنعتی از طریق مرجع ثبت مالکیت صنعتی و سامانه الکترونیکی مربوط انجام می‌شود. قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ نیز «مرجع ثبت» را مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور معرفی کرده است.

مراحل کلی ثبت حقوق مالکیت صنعتی

• آیا همه حقوق مالکیت فکری نیاز به ثبت دارند؟

خیر. برای مثال، برخورداری از حمایت حقوق مؤلف نسبت به یک اثر ادبی یا هنری واجد شرایط، اصولاً وابسته به ثبت اثر نیست. همچنین همان‌طور که در بخش‌های قبل توضیح دادیم، حمایت از نام تجاری و اسرار تجاری نیز دقیقاً تابع همان سازوکار ثبت اختراع یا علامت تجاری نیست.

بنابراین، قبل از مراجعه برای ثبت باید مشخص شود که موضوع موردنظر دقیقاً اختراع، طرح صنعتی، علامت تجاری، اثر ادبی و هنری، نام تجاری، سر تجاری یا نوع دیگری از دارایی فکری است.

سامانه مرکز مالکیت معنوی

بخش قابل توجهی از خدمات مربوط به مالکیت صنعتی به‌صورت الکترونیکی ارائه می‌شود و متقاضی می‌تواند برای ثبت و پیگیری درخواست خود از سامانه مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور استفاده کند.

نقض حقوق مالکیت فکری و ضمانت اجراهای قانونی

نقض حقوق مالکیت فکری زمانی مطرح می‌شود که شخصی بدون مجوز صاحب حق و برخلاف قانون، از حقوق انحصاری متعلق به دیگری استفاده کند. نوع نقض و ضمانت اجرای آن به این بستگی دارد که موضوع پرونده اختراع، علامت تجاری، طرح صنعتی، نمونه شیء مصرفی، سر تجاری یا اثر ادبی و هنری باشد.

در حوزه مالکیت صنعتی، قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ مقررات جدید و نسبتاً مفصلی درباره نقض حقوق و ضمانت اجراهای آن پیش‌بینی کرده است.

چه اقداماتی می‌تواند نقض مالکیت صنعتی باشد؟

بسته به نوع حق، رفتارهایی مانند بهره‌برداری غیرمجاز از اختراع، طرح صنعتی یا نمونه شیء مصرفی ثبت‌شده، استفاده غیرمجاز از علامت یا نام تجاری، تحصیل یا افشای غیرمجاز اسرار تجاری و برخی اقدامات مربوط به رقابت غیرمنصفانه می‌تواند موجب مسئولیت قانونی شود.

برای مثال، تولید یا عرضه محصولی که بدون مجوز از اختراع ثبت‌شده دیگری بهره می‌برد یا استفاده از علامت تجاری دیگری به نحوی که موجب فریب عموم شود، حسب شرایط پرونده می‌تواند نقض حقوق مالکیت صنعتی محسوب شود.

ضمانت اجرای نقض مالکیت صنعتی چیست؟

نقض این حقوق صرفاً مسئله‌ای مدنی نیست و در مواردی مسئولیت کیفری نیز ایجاد می‌کند.

ماده ۱۳۱ قانون حمایت از مالکیت صنعتی، برخی رفتارها را جرم شناخته و برای آنها علاوه بر جبران خسارت و ضبط اموال و عواید حاصل از جرم، جزای نقدی مقرر کرده است. در برخی موارد خاص، قانون ضمانت اجرای شدیدتری نیز پیش‌بینی کرده است.

نکته مهم و جدید این است که مطابق تبصره ۲ ماده ۱۳۱، استفاده غیرمجاز از نام تجاری، علامت تجاری، علامت جمعی یا علامت تأییدی به نحوی که نوعاً موجب فریب عموم شود، اگر در فضای مجازی ارتکاب یابد، علاوه بر مجازات اصلی می‌تواند حبس درجه شش نیز در پی داشته باشد.

• آیا ارسال اظهارنامه برای ناقض حق اهمیت دارد؟

بله. قانون جدید برای این موضوع اثر قابل توجهی در نظر گرفته است. مطابق تبصره ۶ ماده ۱۳۱، اگر صاحب حق طی اظهارنامه رسمی به شخص ناقض اخطار دهد که فعالیت او ناقض حقوق وی است و توقف فوری آن را بخواهد، اما شخص پس از ابلاغ همچنان به فعالیت خود ادامه دهد، در صورت اثبات نقض ممکن است به پرداخت جریمه‌ای معادل سه برابر خسارات واردشده از تاریخ ابلاغ اظهارنامه تا صدور حکم محکوم شود؛ البته خود قانون برای اجرای این حکم استثناهایی نیز مقرر کرده است.

بنابراین در پرونده‌های مالکیت صنعتی، ارسال اظهارنامه رسمی می‌تواند اقدامی مهم باشد، اما جای طرح دعوا یا اثبات اصل حق و وقوع نقض را نمی‌گیرد.

 

این مطلب را هم بخوانید:

اظهارنامه قضایی

 

• اگر شرکت مرتکب نقض شود چه می‌شود؟

مسئولیت صرفاً محدود به اشخاص حقیقی نیست. مطابق ماده ۱۳۲ قانون ۱۴۰۳، اگر شخص حقوقی مرتکب جرائم موضوع این قانون شود، مقررات مربوط به مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در قانون مجازات اسلامی نیز قابل اعمال است. همچنین در شرایط مقرر، مطالبه خسارت از شخص حقوقی نیز امکان‌پذیر است.

در نهایت باید توجه داشت که هر شباهت، استفاده یا کپی‌برداری الزاماً به معنای نقض حق نیست. ابتدا باید وجود حق قانونی، محدوده حمایت، اعتبار آن و رفتار شخص مقابل بررسی و سپس مشخص شود که شرایط قانونی نقض تحقق یافته است یا خیر.

خسارت ناشی از نقض مالکیت معنوی و نحوه مطالبه آن

نقض حقوق مالکیت فکری ممکن است علاوه بر توقف استفاده غیرمجاز، موجب ورود خسارت مالی و در موارد مقرر قانونی، مسئولیت مدنی یا کیفری برای ناقض شود. برای مثال، استفاده غیرمجاز از اختراع یا طرح صنعتی ثبت‌شده، استفاده غیرمجاز و فریبنده از علامت یا نام تجاری و تحصیل یا افشای غیرمجاز اسرار تجاری می‌تواند حسب مورد زمینه مطالبه خسارت را فراهم کند.

قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳ نیز صراحتاً جبران خسارت را در کنار برخی ضمانت اجراهای کیفری پیش‌بینی کرده است. برای نمونه، ماده ۱۳۱ در موارد مقرر، مرتکب را علاوه بر جبران خسارت و ضبط اموال و عواید حاصل از جرم، مشمول جزای نقدی مقرر در قانون می‌داند.

• چه خسارت‌هایی قابل مطالبه است؟

در دعوای خسارت، صرف اثبات اینکه شخص دیگری از یک اثر، علامت یا اختراع استفاده کرده همیشه برای دریافت هر مبلغی کافی نیست. صاحب حق باید حسب مورد وجود حق، وقوع نقض، ورود ضرر و رابطه میان رفتار ناقض و خسارت ایجادشده را اثبات کند.

برای تعیین میزان خسارت نیز عواملی مانند میزان بهره‌برداری غیرمجاز، مدت نقض، آثار اقتصادی رفتار ناقض، مدارک مالی و نظر کارشناس رسمی می‌تواند اهمیت داشته باشد.

 

این مطلب را هم بخوانید:

خسارت قابل مطالبه

 

• آیا عدم‌النفع قابل مطالبه است؟

تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر کرده است که خسارت ناشی از عدم‌النفع قابل مطالبه نیست.

بااین‌حال، در یک پرونده مالکیت فکری باید میان عدم‌النفع صرفاً احتمالی و حقوق یا منافعی که بر اساس قواعد مسئولیت، مقررات خاص یا اوضاع پرونده قابلیت مطالبه دارند تفکیک کرد. بنابراین نمی‌توان بدون بررسی نوع حق و ماهیت خسارت، هر نوع سود از دست‌رفته را قابل مطالبه یا غیرقابل مطالبه دانست.

اهمیت اخطار رسمی به ناقض

یکی از مقررات مهم قانون جدید مربوط به اظهارنامه رسمی است. مطابق تبصره ۶ ماده ۱۳۱، اگر صاحب حق طی اظهارنامه رسمی به ناقض اخطار کند که فعالیت وی ناقض حقوق اوست و توقف فوری آن را بخواهد، اما شخص به فعالیت خود ادامه دهد، در صورت اثبات نقض، قانون تحت شرایط مقرر جریمه‌ای معادل سه برابر خسارات واردشده از تاریخ ابلاغ اظهارنامه تا صدور حکم پیش‌بینی کرده است. این حکم دارای استثناهای قانونی نیز هست.

بنابراین، در دعاوی مالکیت صنعتی مستندسازی نقض، جمع‌آوری مدارک و انتخاب صحیح زمان و شیوه اقدام قضایی نقش مهمی در امکان مطالبه و اثبات خسارت دارد.

دادگاه صالح برای دعاوی مالکیت فکری کدام است؟

تشخیص مرجع صالح در پرونده‌های مالکیت فکری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دعاوی مربوط به ثبت یا نقض اختراع، علامت تجاری، طرح صنعتی و سایر حقوق مالکیت صنعتی دارای مقررات تخصصی هستند.

دادگاه صالح طبق قانون جدید مالکیت صنعتی

مطابق ماده ۱۴۳ قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، رسیدگی به اختلافات و دعاوی ناشی از اجرای این قانون و آیین‌نامه اجرایی آن، حسب مورد در صلاحیت شعب مجتمع قضایی ویژه مالکیت فکری مستقر در تهران قرار گرفته است. قانون همچنین تشکیل دادسرای تخصصی مربوط به جرائم این حوزه در معیت دادگاه‌های کیفری تهران را پیش‌بینی کرده است.

یکی از نکات مهم قانون جدید این است که قضات مجتمع ویژه مالکیت فکری باید دارای دانش حقوقی مرتبط با مالکیت فکری باشند. هدف از این مقرره، تخصصی‌تر شدن رسیدگی به پرونده‌هایی است که معمولاً دارای جنبه‌های حقوقی و فنی پیچیده هستند.

• تا زمان تشکیل مجتمع ویژه چه می‌شود؟

قانون این وضعیت را نیز پیش‌بینی کرده است. براساس تبصره ۴ ماده ۱۴۳، تا زمان تشکیل مجتمع قضایی ویژه مالکیت فکری در تهران، ماده ۵۹ قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ مجری است.

بنابراین، هنگام طرح دعوا باید وضعیت اجرایی مجتمع ویژه در همان زمان نیز بررسی شود و صرفاً بر اساس عنوان قانون، مرجع رسیدگی فرض نشود.

• آیا اختلافات مالکیت صنعتی قابل داوری هستند؟

بله، اما با یک استثنای مهم. تبصره ۱ ماده ۱۴۳ مقرر کرده اختلافات ناشی از این قانون قابل ارجاع به داوری هستند، مگر اینکه اختلاف مربوط به اصل اعتبار حقوق باشد.

در نتیجه، پیش از طرح دعوای مالکیت فکری باید ابتدا مشخص شود موضوع اختلاف دقیقاً چیست؛ برای مثال دعوا درباره نقض علامت تجاری، ابطال یا اعتبار یک حق، استفاده غیرمجاز از اختراع، مطالبه خسارت یا افشای اسرار تجاری است؛ زیرا نوع خواسته می‌تواند در تعیین مرجع و شیوه صحیح طرح دعوا مؤثر باشد.

سؤالات متداول درباره مالکیت معنوی و فکری

• آیا ایده به‌تنهایی قابل ثبت است؟

خیر، صرف یک ایده خام معمولاً موضوع ثبت مستقل به‌عنوان اختراع نیست. برای ثبت اختراع، ایده باید به یک راه‌حل فنی تبدیل شده و شرایط قانونی از جمله جدید بودن، گام ابتکاری و کاربرد صنعتی را داشته باشد. با توجه به ماهیت ایده، ممکن است روش‌های دیگری مانند حفظ آن به‌عنوان سر تجاری یا تنظیم قرارداد محرمانگی نیز قابل بررسی باشد.

• تفاوت برند و علامت تجاری چیست؟

«برند» بیشتر مفهومی تجاری و بازاریابی است که هویت و تصویر یک کسب‌وکار را در ذهن مخاطب در بر می‌گیرد. علامت تجاری اصطلاح حقوقی مشخصی است و در صورت برخورداری از شرایط قانونی می‌تواند ثبت و تحت حمایت قرار گیرد.

• آیا نام تجاری بدون ثبت حمایت می‌شود؟

بله. مطابق ماده ۱۱۷ قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، نام تجاری حتی بدون ثبت نیز تحت حمایت این قانون قرار می‌گیرد. البته در اختلافات، اثبات حق مقدم، نحوه استفاده و احتمال گمراهی عمومی اهمیت دارد.

• تفاوت اختراع و طرح صنعتی چیست؟

اختراع از یک راه‌حل فنی واجد شرایط قانونی حمایت می‌کند؛ در حالی که طرح صنعتی عمدتاً ناظر بر ویژگی‌های ظاهری و بصری محصول است. ممکن است یک محصول هم‌زمان دارای جنبه فنی قابل ثبت به‌عنوان اختراع و ظاهر قابل حمایت به‌عنوان طرح صنعتی باشد، مشروط به وجود شرایط هر یک.

• آیا کپی کردن عکس یا اثر هنری دیگران مجاز است؟

صرف اینکه یک عکس یا اثر در اینترنت منتشر شده، به معنای آزاد بودن استفاده از آن نیست. عکس و سایر آثار هنری در صورت برخورداری از شرایط قانونی می‌توانند مشمول حمایت قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان باشند. برای تشخیص نقض باید نوع استفاده، وضعیت اثر و حقوق صاحب آن بررسی شود.

• مدت اعتبار ثبت علامت تجاری چقدر است؟

مطابق قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳، اعتبار ثبت علامت ۱۰ سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه است و با رعایت شرایط قانونی امکان تمدید آن برای دوره‌های متوالی ده‌ساله وجود دارد.

• آیا اسرار تجاری باید ثبت شوند؟

خیر. حمایت از اسرار تجاری مبتنی بر ثبت نیست. اطلاعات باید شرایط قانونی سر تجاری را داشته باشند و دارنده نیز اقدامات متعارفی برای محرمانه نگه داشتن آنها انجام داده باشد.

• اگر شخصی از برند یا اختراع ما بدون اجازه استفاده کند چه باید کرد؟

ابتدا باید وجود و اعتبار حق و سپس نوع و میزان استفاده غیرمجاز مستند شود. بسته به شرایط پرونده، اقداماتی مانند ارسال اظهارنامه رسمی، درخواست توقف نقض، مطالبه خسارت و در موارد دارای وصف کیفری طرح شکایت قابل بررسی است. انتخاب اقدام مناسب به نوع حق و جزئیات پرونده بستگی دارد.

جمع‌بندی و نقش وکیل مالکیت فکری

حقوق مالکیت فکری امروزه بخش مهمی از دارایی اشخاص و کسب‌وکارها را تشکیل می‌دهد. یک اختراع، علامت تجاری، طرح صنعتی، اثر هنری، نام تجاری یا حتی اطلاعات محرمانه یک کسب‌وکار می‌تواند ارزش اقتصادی قابل توجهی داشته باشد و در صورت رعایت شرایط قانونی از حمایت برخوردار شود.

با تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، بخش مهمی از مقررات ایران در زمینه اختراعات، نمونه اشیای مصرفی، طرح‌های صنعتی، علائم و نام‌های تجاری، اسرار تجاری و ضمانت اجراهای نقض این حقوق تغییر کرده است. به همین دلیل، در پرونده‌های جدید نباید صرفاً به قوانین و مطالب قدیمی حوزه مالکیت صنعتی استناد کرد.

از طرف دیگر، همه حقوق مالکیت فکری تابع یک روش واحد نیستند. برخی حقوق نیازمند ثبت هستند، در حالی که در موضوعاتی مانند حقوق پدیدآورندگان، نام تجاری یا اسرار تجاری، شرایط حمایت متفاوت است. به همین دلیل، تشخیص صحیح نوع دارایی فکری اولین قدم برای انتخاب روش مناسب حمایت از آن است.

نقش وکیل در دعاوی مالکیت فکری

پرونده‌های مالکیت فکری ممکن است علاوه بر مسائل حقوقی، دارای ابعاد فنی و تجاری نیز باشند. بررسی امکان ثبت، اعتراض به ثبت، تنظیم قراردادهای انتقال یا بهره‌برداری، مقابله با استفاده غیرمجاز، مطالبه خسارت و طرح یا دفاع از دعاوی مالکیت فکری از جمله موضوعاتی است که بررسی تخصصی آنها می‌تواند از تضییع حقوق صاحب اثر یا کسب‌وکار جلوگیری کند.

گروه حقوقی وکیل سلمان احدی در زمینه بررسی قراردادها و دعاوی مرتبط با حقوق مالکیت فکری و مالکیت صنعتی، امکان ارائه مشاوره و پیگیری حقوقی متناسب با شرایط هر پرونده را دارد.

09120466204