هزینه درمان مازاد بر دیه و ارش؛ آیا هزینههای درمان جدا از دیه قابل مطالبه است؟
یکی از سؤالات مهم افرادی که در اثر تصادف، ضربوجرح یا حوادث دیگر دچار آسیب جسمانی شدهاند این است که اگر هزینه بیمارستان، جراحی، دارو و درمان از مبلغ دیه یا ارش بیشتر شود، آیا میتوان مبلغ اضافی را از مقصر مطالبه کرد؟
پاسخ به این سؤال در همه پروندهها یکسان نیست. موضوع خسارت مازاد بر دیه در حقوق ایران سابقه اختلافنظر دارد؛ بااینحال، در نظریات حقوقی و بخشی از رویه قضایی، امکان مطالبه هزینههای متعارف و ضروری درمان که از میزان دیه یا ارش بیشتر باشد پذیرفته شده است؛ مشروط بر اینکه هزینهها، ارتباط آنها با حادثه و میزان مازاد قابل اثبات باشد.
دیه و ارش چه تفاوتی دارند؟
دیه مالی است که در شرع و قانون برای برخی صدمات واردشده به نفس، اعضا یا منافع تعیین شده است.
ارش نیز دیه غیرمقدر است؛ یعنی در مواردی که برای صدمه ایجادشده مقدار مشخصی در شرع تعیین نشده باشد، میزان آن با توجه به نوع و کیفیت آسیب و بر اساس ضوابط قانونی تعیین میشود.
بنابراین، دیه و ارش اساساً برای جبران صدمه بدنی تعیین میشوند؛ اما ممکن است فرد آسیبدیده برای درمان همان صدمه، هزینههای قابلتوجهی نیز متحمل شده باشد.
هزینه درمان مازاد بر دیه چیست؟
فرض کنید شخصی در یک حادثه آسیب دیده و مجموع دیه یا ارش تعیینشده برای صدمات او ۱۰۰ میلیون تومان باشد، اما برای درمان همان آسیب، ۱۴۰ میلیون تومان هزینه متعارف و قابل اثبات پرداخت کرده باشد.
در چنین شرایطی، بحث مطالبه هزینه درمان مازاد بر دیه درباره تفاوت هزینه درمان با مبلغ دیه یا ارش مطرح میشود.
البته صرف ارائه فاکتور برای دریافت این مبلغ کافی نیست و دادگاه باید شرایط قانونی، ضرورت درمان، ارتباط هزینهها با صدمه و متعارف بودن مبلغ را بررسی کند.
-
آیا هزینه درمان علاوه بر دیه قابل مطالبه است؟
در این زمینه باید با دقت صحبت کرد؛ زیرا در رویه قضایی درباره خسارات مازاد بر دیه دیدگاههای متفاوتی وجود داشته است.
بااینحال، در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۹۱۳ مورخ ۱۳۹۷/۱۰/۲۴ اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان شده است که اگر دیه تعیینشده هزینههای درمان مصدوم را پوشش ندهد و مصدوم مبلغ بیشتری برای درمان هزینه کرده باشد، مقصر با توجه به قواعد مسئولیت مدنی، تسبیب و لاضرر میتواند مسئول پرداخت هزینه متعارف درمان مازاد بر دیه باشد.
بنابراین نمیتوان گفت تمام هزینههای درمان در هر شرایطی علاوه بر دیه قابل مطالبه هستند؛ بلکه آنچه اهمیت دارد، اثبات هزینههای متعارف و ضروری و میزان مازاد بر دیه یا ارش است.
مبنای قانونی مطالبه هزینه درمان مازاد بر دیه
یکی از مستندات قابل توجه، مواد ۱، ۲ و ۳ قانون مسئولیت مدنی است که اصل جبران خسارت ناشی از لطمه به جان و سلامتی اشخاص را مورد توجه قرار داده است.
همچنین ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری به شاکی اجازه مطالبه ضرر و زیان مادی و معنوی و در حدود مقرر قانونی منافع ممکنالحصول ناشی از جرم را میدهد.
بااینحال، تبصره ۲ همین ماده درباره خسارت معنوی و منافع ممکنالحصول در جرایم موجب دیه محدودیتهایی مقرر کرده است. بنابراین نباید «هزینه درمان» را با «خسارت معنوی» یا «منافع ممکنالحصول» یکسان دانست.
شرایط مطالبه هزینههای درمانی مازاد بر دیه
برای موفقیت در چنین دعوایی معمولاً باید چند موضوع اثبات شود:
- وقوع صدمه و مسئولیت شخص زیانزننده:باید ارتباط میان رفتار شخص مسئول و آسیب واردشده قابل اثبات باشد.
- انجام واقعی هزینههای درمان:هزینه بیمارستان، جراحی، دارو، فیزیوتراپی و سایر درمانهای مرتبط باید مستند باشند.
- ارتباط هزینهها با حادثه:هر هزینه پزشکی را نمیتوان از مسئول حادثه مطالبه کرد. باید مشخص شود هزینه موردنظر برای درمان
- صدمات ناشی از همان حادثه انجام شده است.
- ضروری و متعارف بودن هزینهها:دادگاه میتواند برای تشخیص ضرورت و میزان متعارف هزینهها موضوع را به کارشناس ارجاع دهد.
- بیشتر بودن هزینه متعارف درمان از دیه یا ارش:در دیدگاه مورد پذیرش نظریات مشورتی یادشده، موضوع اصلی مطالبه، هزینه متعارف درمانی است که دیه یا ارش تعیینشده آن را پوشش نداده است.
-
چه هزینههایی ممکن است قابل بررسی باشند؟
حسب شرایط پرونده، هزینههایی مانند موارد زیر ممکن است مورد بررسی قرار گیرند:
-
برای مطالبه هزینه درمان چه مدارکی لازم است؟
نگهداری مدارک پزشکی اهمیت زیادی دارد. از جمله مدارکی که ممکن است در پرونده موردنیاز باشند عبارتاند از:
- رأی یا مدارک پرونده مربوط به حادثه
- نظریه پزشکی قانونی
- پرونده پزشکی و گواهی پزشکان
- صورتحساب بیمارستان
- فاکتورهای معتبر دارو و تجهیزات پزشکی
- رسید پرداخت هزینههای درمان
- مدارک جراحی و بستری
- مدارک فیزیوتراپی و توانبخشی
- اسناد مربوط به پرداخت دیه یا ارش
- نظریه کارشناسی در صورت ارجاع دادگاه
بهتر است اصل مدارک و اسناد پرداخت تا پایان رسیدگی نگهداری شوند.
-
هزینه درمان را از چه کسی باید مطالبه کرد؟
پاسخ به منشأ حادثه بستگی دارد.
در یک پرونده ضربوجرح ممکن است مسئولیت متوجه مرتکب باشد؛ اما در حوادث رانندگی، علاوه بر مسئول حادثه، مقررات خاص قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث و تکالیف بیمهگر، صندوق تأمین خسارتهای بدنی و نظام تأمین هزینه درمان مصدومان حوادث رانندگی باید جداگانه بررسی شود.
به همین دلیل نمیتوان تمام پروندههای هزینه درمان را با یک شیوه واحد مطرح کرد.
هزینه درمان مازاد بر دیه در تصادف
در تصادفات رانندگی وضعیت متفاوت است. قانون بیمه اجباری برای خسارتهای بدنی و همچنین تأمین هزینه درمان مصدومان حوادث رانندگی مقررات خاصی پیشبینی کرده است.
بنابراین اگر هزینه درمان مربوط به تصادف رانندگی باشد، پیش از طرح دعوا باید مشخص شود چه میزان از هزینهها از طریق سازوکار قانونی درمان مصدومان حوادث رانندگی تأمین شده و مسئولیت بیمهگر، صندوق یا مسبب حادثه در مورد مبلغ مورد مطالبه چیست.
-
مرجع صالح برای مطالبه هزینه درمان مازاد بر دیه کجاست؟
اگر خسارت ناشی از جرم باشد، زیاندیده میتواند تحت شرایط مقرر در قانون آیین دادرسی کیفری، ضرر و زیان ناشی از جرم را با تقدیم دادخواست مطالبه کند.
در برخی شرایط نیز مطالبه خسارت میتواند از طریق دعوای حقوقی مستقل مطرح شود.
انتخاب مرجع و شیوه طرح دعوا به منشأ آسیب، وجود یا عدم وجود پرونده کیفری، مرحله رسیدگی و شخصی که خسارت از او مطالبه میشود بستگی دارد.
-
آیا دیه به نرخ روز پرداخت میشود؟
یکی از اشتباهات رایج، استناد به ماده ۵۴۸ قانون مجازات اسلامی برای این موضوع است.
حکم مرتبط در ماده ۴۹۰ قانون مجازات اسلامی آمده است. بر اساس این ماده، در موارد مقرر، معیار قیمت زمان پرداخت است؛ مگر اینکه طرفین بر مبلغ قطعی توافق کرده باشند.
بنابراین برای تعیین مبلغ قابل پرداخت باید نوع دیه، نحوه پرداخت و شرایط پرونده نیز در نظر گرفته شود.
-
مهلت پرداخت دیه چقدر است؟
مطابق ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی، مهلت پرداخت دیه ـ مگر اینکه به نحو دیگری توافق شده باشد ـ از زمان وقوع جنایت محاسبه میشود:
- در عمد موجب دیه: یک سال قمری
- در شبهعمد: دو سال قمری
- در خطای محض: سه سال قمری
بنابراین عبارت رایج «مهلت دیه از زمان صدور حکم قطعی شروع میشود» بهصورت کلی صحیح نیست.
-
بیمه بعد از قطعی شدن دیه چند روز فرصت پرداخت دارد؟
در خسارتهای ناشی از حوادث رانندگی، قانون بیمه اجباری مقررات مشخصی دارد.
مطابق ماده ۳۱ این قانون، بیمهگر و صندوق حسب مورد مکلفاند حداکثر ظرف ۱۵ روز پس از دریافت مدارک موردنیاز خسارت متعلق را پرداخت کنند.
همچنین ماده ۳۲ درباره خسارت بدنی مقرر کرده است که بیمهگر حداکثر ظرف ۲۰ روز از تاریخ قطعیشدن مبلغ خسارت مبلغ را به زیاندیده پرداخت کند و در صورت عدم مراجعه وی، مطابق سازوکار قانونی آن را نزد صندوق تودیع نماید.
-
آیا خسارت معنوی علاوه بر دیه قابل مطالبه است؟
این موضوع با هزینه درمان تفاوت دارد.
تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مقرر کرده است که مقررات مربوط به منافع ممکنالحصول و نیز پرداخت خسارت معنوی شامل جرایم موجب دیه نمیشود.
بنابراین نباید حکمی که درباره امکان مطالبه هزینه متعارف درمان مازاد بر دیه مطرح شده است، بهطور خودکار به خسارت معنوی تسری داد.
-
آیا هزینه ازکارافتادگی هم علاوه بر دیه پرداخت میشود؟
نمیتوان هزینه درمان را با خسارت ناشی از ازکارافتادگی یکسان دانست.
در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۵۷۲ مورخ ۱۴۰۱/۱/۲۷ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، ضمن پذیرش امکان مطالبه هزینه متعارف درمان مازاد بر دیه در شرایط مقرر، مطالبه مبلغ مستقل تحت عنوان خسارت ازکارافتادگی در فرض مطرحشده مورد پذیرش قرار نگرفته است.
بنابراین هر عنوان خسارت باید جداگانه و براساس مقررات مربوط به خود بررسی شود.
-
آیا تمام هزینه بیمارستان علاوه بر دیه پرداخت میشود؟
خیر. نمیتوان تمام هزینههای درمان را بدون بررسی، علاوه بر دیه مطالبه کرد. هزینه باید مرتبط با صدمه، واقعی، ضروری و متعارف باشد و شرایط مطالبه مازاد بر دیه نیز وجود داشته باشد.
-
اگر هزینه درمان کمتر از مبلغ دیه باشد، میتوان آن را جداگانه مطالبه کرد؟
براساس دیدگاهی که هزینه درمان مازاد را قابل مطالبه میداند، زمانی موضوع مطالبه مبلغ اضافی اهمیت پیدا میکند که هزینه متعارف درمان از دیه یا ارش تعیینشده بیشتر باشد.
-
فاکتور بیمارستان برای گرفتن هزینه درمان کافی است؟
لزوماً خیر. دادگاه ممکن است علاوه بر فاکتور، ارتباط هزینه با حادثه و ضرورت و متعارف بودن درمان را نیز بررسی و در صورت لزوم از نظر کارشناسی استفاده کند.
-
هزینه جراحی بعدی هم قابل مطالبه است؟
اگر جراحی مستقیماً ناشی از صدمه موردنظر و از نظر پزشکی ضروری باشد، میتواند حسب شرایط پرونده مورد بررسی قرار گیرد؛ اما هزینههای احتمالی آینده باید از نظر ضرورت، قطعیت و ارتباط با حادثه اثبات شوند.
-
آیا بدون وکیل میتوان هزینه درمان مازاد بر دیه را مطالبه کرد؟
داشتن وکیل در همه موارد الزامی نیست؛ اما به دلیل اختلافنظرهای حقوقی و اهمیت نحوه طرح خواسته و اثبات هزینهها، بررسی پرونده توسط وکیل میتواند به انتخاب مسیر صحیح کمک کند.
وکیل مطالبه هزینه درمان مازاد بر دیه در تهران
پروندههای مربوط به دیه، ارش و هزینههای درمانی مازاد نیازمند بررسی همزمان مدارک پزشکی، نظریه پزشکی قانونی، رأی کیفری، میزان دیه و اسناد هزینههای درمان هستند.
گروه حقوقی سلمان احدی امکان بررسی پرونده و مدارک مربوط به خسارتهای بدنی و هزینههای درمان را فراهم میکند تا پیش از طرح دعوا مشخص شود چه خواستهای و علیه چه شخص یا نهادی قابل پیگیری است.
برای دریافت مشاوره و تعیین وقت با سلمان احدی، وکیل پایه یک دادگستری:
